geçişli f. (Eski Türkçe’den beri kullanılır; kökü belli değildir) (-i / -e) 1. Bir şeyin yapılmasını kesin olarak bildirmek, emretmek: Hak buyurdu ben sana olam mutî (Süleyman Çelebi). 2. (Saygılı ifâdede) Söylemek, demek: “Vekil Bey ne buyuruyorlar?” Orduya kıyâfet değiştirilerek girilecek buyurdunuz (Nâmık Kemal). Nihat Bey’in sevdiği hâriçte olmayıp da bu evin içinde ise ona ne buyuracaksınız bakayım? (Hüseyin R. Gürpınar). 3. (-i) (Saygılı ifâdede verilen, ikram edilen bir şeyi) Almak, kabul etmek, yemek vb. [Fiil bu anlamda daha çok “buyurun, buyurunuz, buyurmaz mısınız” şekillerinde kullanılır]: “Çayınızı buyurun.” “Meyve buyurmaz mısınız?” Sofrasını açıyor, buyurun diyordu (Ahmet H. Tanpınar). 4. (Saygılı ifâdede) “Etmek, eylemek, yapmak” anlamında yardımcı fiil olarak kullanılır: “Îzah buyurmak.” “İhyâ buyurmak.” “Kerem buyurmak.” “Takdir buyurmak.” “Taltif buyurmak.” “Teşrif buyurmak.” Ferman buyurursanız herkesin odası aransın (Ahmed Midhat Efendi). Beyefendi, müsâade buyurur musunuz? (Nâmık Kemal). ♦ geçişsiz f. 5. (-e) (Saygılı ifâdede) Gelmek, gitmek, girmek: “Odaya buyurun.” Uşak, Ömer Behiç’e buyurun diyordu, içeride kimse yok (Hâlit Z. Uşaklıgil). Buyur dedi, keklik avlamaya gidelim (Refik H. Karay). Buyursunlar onlar da benim yerime / Münhal yer var edebiyat âleminde (Orhan V. Kanık). ѻ Buyur (Buyurun): 1. Efendim, ne dedin, söyle. 2. Buyur bakalım: Durum diye bir lâf var, buyurun size durum / Bu toprak çirkef oldu, bu gökyüzü bodurum (Necip F. Kısakürek). Buyur bakalım: 1. Hadi söyle, ne anlatacaksan anlat. 2. İşte durum ortada, bak gördün mü, demedim mi?: “İşte düştün, buyur bakalım şimdi ne yapacağız?” Buyur etmek: (Ağırlamak üzere bir kimseye) Bir yere gelmesini, girmesini veya bir şey yemesini teklif etmek, içeri girmeye veya yemeye dâvet etmek: Beni bekleme odasına buyur etti (Reşat N. Güntekin). Büfeye buyur ettiler (Burhan Felek). Ali’nin yol arkadaşları olduğu için ötekilere de kendine göre iyi davrandı, hanına buyur etti (Mustafa N. Sepetçioğlu). Buyurun cenâze namazına: Hiç beklenmeyen zor bir durum karşısında kalınca, “Ölmekten başka çâre yok” anlamında kullanılan şaka yollu söz. ► Buyurmak fiiliyle deyimler: Af buyurun / İt ite buyurur, it de kuyruğuna / Kerâmet buyurdunuz.