( ﺍﺳﻴﺮ ) i. (Ar. esr – isāre “esir almak”tan esіr ) 1. Savaşta düşman eline düşen kimse, tutsak. 2. Eskiden para ile satın alınan kimse, kul, köle, câriye: Hürriyetini bulmuş bir esir gibi (Ahmet Hâşim). Haraç mezat Rum diyârından getirilen esirler ve esîreler satılıyor (Refik H. Karay). Eli damgalı esirler kānun yaptı (Yâkup K. Karaosmanoğlu). ♦ mec. 3. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Birinin veya bir durumun hükmü ve buyruğu altına girmiş olan, etkisinden kurtulamayacak kadar müptelâ olan kimse: Ne efsûnkâr imişsin âh ey dîdâr-ı hürriyyet / Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten (Nâmık Kemal). Esîrinim bugün ancak bununla müftehirim (Hüseyin Sîret). 4. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Bir şeye aşırı derecede bağlı olan kimse: “Duygularının esîri.” “Nefsinin esîri.” ѻ Esir almak: Savaşta düşmanı canlı olarak ele geçirmek: Evvelce esir aldığı iki Türk delikanlısını yanına getirtmiş (Ömer Seyfeddin). Esir düşmek (edilmek): Düşman tarafından yakalanmak, düşmana esir olmak. Esir etmek: 1. Düşmanı ele geçirmek: Müverrih Grousset, Haçlı seferlerini kımıldatan sebebin, 1071’de Malazgirt’te Türk hâkānı Alp Aslan’ın Bizans imparatorunu orada mağlûp edip esir etmesi olarak gösteriyor (Yahyâ Kemal). 2. mec. Kayıtsız şartsız kendine bağlamak. Esir olmak: 1. Savaşta düşman eline düşmek: Esir olalı kırk seneden ziyâde geçmişti (Ömer Seyfeddin). 2. mec. Kendini kaptırıp müptelâ olmak, buyruğu altına girmek: Nefsimiz elinde olmuşuz esîr (Süleyman Çelebi). Aceb mi dil o siyeh-çeşm-i şûha olsa esîr (Nedim). Ey en küçük heveslerine esir olduğumuz kadınlar (Ahmet Hâşim). Esîr-i firaş: “Yatağa esir olan” Ağır hasta.