( ﻋﺎﺟﺰ ) sıf. ve i. (Ar. ‘acz “gücü yetmemek”ten ‘āciz ) 1. Güçsüz, kudretsiz, zayıf (kimse): “Âcizlere yardım elini uzatmalı.” Bir kere düşünelim, dünyâda yeni doğmuş çocuktan âciz bir şey var mıdır? (Nâmık Kemal). Pençesini âciz şikârının etine geçiriyor (Ahmet Hâşim). 2. Yeteneksiz, beceriksiz, elinden iş gelmez (kimse): Bundan dolayı bu halîfelerin en âcizi Hacı Halîfe dahi ömrü boyunca dîvâna hizmet edip… (Kâtip Çelebi’den Seç.). Âciz ellerin çekici altında kanayan hasta mermerler… (Ahmet Hâşim). 3. Zavallı, bîçâre, hakir (kimse), zebun: Biraz âciz misin, zebun musun, al / Bir tokat, bir topuz ya da bir gülle (Tevfik Fikret). Sen olsan râzıyım ben âciz bir kul olmaya (Orhan S. Orhon). 4. “Âciz bendeleri, âcizleri, abd-i âciz” gibi söyleyişlerde tevâzu sözü olarak kullanılır: Fikirleri sorulan birçok kimselerin mütâlaaları arasında âcizlerininki ayrıca teessürünüzü mûcip olmuş (Ahmet Hâşim). ѻ Âciz bırakmak (kılmak): Bir şey yapamaz duruma getirmek, acz içinde kalmasına sebep olmak: “Hastalık doktorları âciz bırakan bir süratle ilerliyor.” Âciz kalmak: Uğraştığı halde bir şey yapamamak, yapmaya gücü yetmemek: Nihâyet Sohbet artık kendini müdâfaadan âciz kaldı (Ahmed Midhat Efendi). İnsan bu kadar kalırsa âciz / Olmaz mı onun hayâtı mu’ciz (Abdülhak Hâmit). ● Âcizan ( ﻋﺎﺟﺰﺍﻥ ) i. (Fars. çoğul eki -ān ile) Âcizler: Niçin niçin demede âcizan kalır muztar (Recâîzâde M. Ekrem). ● Âcizâne ( ﻋﺎﺟﺰﺍﻧﻪ ) sıf. ve zf. (Fars. -āne ekiyle) 1. Âciz olana yakışır şekilde, âcizce: Mutfaktaki eti, ağzının suyu aktığı halde âcizâne yalnız başına bekleyen kediler… (Nâmık Kemal). 2. Bir kimsenin kendisinden bahsederken kullandığı tevâzu ve nezâket sözü: Re’y-i âcizâneme kalırsa zât-ı seniyyeniz için şimdi iki tedbirde kusur edilmemek lâzım gelir (Nâmık Kemal). ● Âcizî ( ﻋﺎﺟﺰﻯ ) sıf. (nispet eki -і ile) Âciz olana âit [“Ben âcize âit” anlamında tevâzu sözü olarak kullanılır]: “ Peder-i âcizî : “Ben âcizin babası” Babam.” “ Fakirhâne-i âcizî: “Ben âcize âit ev” Evim.”