Sözlük › A › ayı

ayı

a.

İlişkililer ayıcı · Ayılı · aşure ayı · ayı yemişi · bal ayı · orakayı / orak ayı · gücük ayı · ayı oynatıcısı · küçük ayı · aç ayı oynamaz · wiladeta pexembere me piroz be Kürtçe kutlu doğum ayı kutlu olsun. T, 23.4.2012

Açıklama

ayı yağı bol bulunca bir yerine [s.kine/taşağına] sürer atasözü.

Örnek

Ayı yağı bol [bu]unca bir yerine sürer misali, tencere bol, dibini dövüyorlar., Ayıya postu hasılla diye vermişler tutup yemiş onu atasözü. CKandemir, 9.10.2012 a.m. Kediye ciğeri emanet etmek

Kaynak Zekeriya Çelik, 12.6.2013 eposta

Kişi Zekeriya Çelik

Yıl/Tarih 12.6.2013 · 9.10.2012

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler ayıcı Ayılı
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (3 sözcük)

“ayı” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

öteki uç (><) birbirinin öteki ucu

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “ayı” ile ilişkili sözcükler

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

köken / yönelim (< >)AYI ile/ve/||/<>/> AHLAT

Ayının kırk türküsü var, kırkı da ahlat üstüne.

fark (ile)OURS/AYI/DÜB ile/||/<> AYI/KARA AYI/BOZ AYI

(zooloji) @@ bk. kara ayı, boz ayı

fark (ile)AYI ile GÖZLÜKLÜ AYI

... İLE Ant Dağları'nda yaşarlar.

fark (ile)AYI ile KISA YÜZLÜ AYI

11.000 yıl önce, Kuzey Amerika'da yaşamış ve soyu tükenmiş eski bir ayı.

fark (ile)KÖPEK ile/ve/<> AYI

... İLE/VE/<> Avrupa dillerinde AYI...

fark (ile)AYI ile/ve KANADA AYISI

... İLE/VE Avlanmak için suyun içine dalma özelliği geliştirmiştir.

yerine / değilAYI değil/yerine ARI

Gibi yeme/oturma! İLE/DEĞİL/YERİNE Gibi çalış!

eşit (=)AVCI = AYI

Hile bilir de. İLE/VE/=/||/ Yol bilmez mi?

yerine / değilBEAR yerine AYI
köken / yönelim (< >)AYI ile/ve/||/<>/> PALAK

... İLE/VE/||/<>/> Ayı yavrusu.

fark (ile)BEARS/OURS/URSUS/BÂREN/AYIGİLLER ile/||/<> OURS/AYI/DÜB

(Ursidae), (Lat. ursus = ayı) : Omurgalı hayvanlardan memeliler (Mammalia) sınıfının etçiller (Carnivora) takımının köpeğimsiler (Arctoi-dea) üst-familyasının bir familyası. Büyük ve tıknaz yapılı olup tüylüdürler. Beş parmaklıdırlar ve…

fark (ile)AYI/ADIG ile KUTUPAYISI

Bozayılar, simsiyah renkte de olabilmektedir. İLE Kutupayıları, beyaz değildir. Derileri siyah renktedir, kürkleri yarı saydamdır. [Beyaz görünümleri, ışığın saydam yüzeylerden kırılarak yansımasının bir sonucudur]

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: ı ile başlayan 148 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: a ile biten 2.191 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“ayı” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Memelilerin etobur takımından, beş parmaklı, tabanlarına basarak yürüyen, yurdumuzda boz türü bulunan, iri gövdeli hayvan; kocaoğlan (Ursus arctos)

2. Kaba saba olan insanlar için kullanılan bir seslenme sözü

Birleşik sözler: ayıbacağı, ayı balığı, ayıboğan, ayı gülü, ayıkulağı, ayı üzümü, ayı yürüyüşü, bozayı, cicimayı, Büyükayı, Küçükayı, ocakayı, dağ ayısı, denizayısı, marsıvan ayısı

Biyoloji Terimleri Sözlüğü, 1998
Etimoloji Sözlüğü

‘memelilerin etobur takımından olmakla birlikte meyve ve bal da yiyen iri gövdeli hayvan’

~ Az ayı. -Tkm ayı. -Blk ayıw. -Nog ayuv. -Kklp ayıw. -TatK ayū. -Bşk ayū. -Özb åyig. -Krg ayū. -Alt, Tel ayū. -Hak azığ. -Tuv adığ.
Orta Türkçede adığ olarak geçer. Ancak Kâşgarlı Mahmudʼa göre Oğuzlar, Kıpçaklar, Yağmalar ayığ biçimini kullanırlar. Kıpçaklar ayığ yanında apa adını da kullanırlar. Daha yeni Kıpçakça sözlüklerde ayığ yerine artık ayu biçimini görüyoruz.
Kökenini bilmiyoruz. Çuvaşlar ayıya upa adını verirler. Bu ad diyalektlerde kullanılan aba biçimiyle birleştirilebilir: Sag, Kaça aba ‘ayı’. Ancak aba Teleüt, Şor, Sagay gibi diyalektlerde ‘babaʼ olarak da geçer. Sibirya Türkleri, özellikle Yakutlar ayıya karşı eskiden beri özel bir saygı duymuşlardır. Bu saygı dolayısıyla Türkler arasında birtakım söz yasakları yerleşmiştir. Bu yasaklar sonunda birçok ad unutulmuş, bunların yerini birtakım euphémisme’ler almıştır. Böylelikle ayı adı birçok diyalektte yerini euphémique birtakım kavramlara bırakmıştır. Kâşgarlı Mahmudʼun tanıklığına göre Kıpçaklar ayığ adını kullandıkları gibi ayıya apa adını da veriyorlardı. Bu adın diyalektlerde ‘ataʼ, ‘anaʼ, ‘büyük kardeşʼ, ‘büyük kız kardeşʼ gibi anlamlara geldiğini görüyoruz.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“ayı” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

AYI

i. (Eski Türk. aḏıġ > ayıġ, E. T. Türk. ayu; kökü belli değildir) 1. Et yiyen memelilerden, ot ve bal da yiyebilen, uzun tüylü, kaba ve hantal, vahşî hayvan: “Ak ayı.” “Boz ayı.” “Kara ayı.” Armudun iyisini dağdaki ayılar yer (Atasözü). 2. mec. “ Kaba saba, aptal görünüşlü, yol erkân bilmez” anlamına tahkir için kullanılır: “Ayıya bak, ayağıma bastı da özür bile dilemedi.” ѻ Ayı boğan: 1. mec. İri yarı ve kaba adam. 2. Bk. AYI BOĞAN. Ayı da bir dağın şenliği: Toplumda yerine göre kaba saba adamların da gerekli olduğunu anlatmak için kullanılır. Ayı idi, uyu idi, kocam (erim) idi (ya) (Çalı idi, çırpı idi, evim idi ya): Dul kalmış bir kadının evli olduğu günlere duyduğu hasreti belirten söz. Ayı mı oynuyor? – Ayı mı oynatıyoruz?: Bir şeye veya bir kimseye, kendisini ilgilendirmediği halde rahatsız edecek şekilde merak ve dikkatle bakanlara söylenir. Ayı oynatmak: Bu iş için yetiştirilmiş bir ayıyı sokaklarda gezdirip tef çalıp türkü söyleyerek oynatmak ve türlü taklitler yaptırmak [Çingeneler tarafından parsa toplamak için yapılır]: Heman ol ayı gibi çingâne / Hey ağalar diyerek yârâne / Başladı kâre bed âvâze ile / Ayı oynattı o âgāze ile (Enderunlu Fâzıl’dan). Ah anacığım, bir yaşıma daha girdim, dünyâda her şey aklıma gelirdi de tefle ayı oynatmak gelmezdi (Osman C. Kaygılı’dan). Ayı yavrusu ile oynuyor: Güçlü kuvvetli birinin, gücünü kendinden zayıf veya ufak birinde deneyerek onunla güreşmesi, el şakası yapmaya girişmesi durumunda söylenir. Ayıya kaval çalmak: Anlayışsız bir kimseye bir şeyi anlatmak için uğraşmak. Ayıyı vurmadan postunu satmak: Ortada bir şey yokken hesaplara girişmek. Ayının kırk masalı (türküsü) var, kırkı da ahlat üstüne: Bir kimsenin hep aynı meseleden bahsetmesi durumunda söylenir.

lugatim.com/s/AYI
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp