takı. (Eski Türk. birle ) [Kökü hakkında çeşitli görüşler ileri sürülmüştür] 1. Çekimli fiilden sonra gelerek anlamı kuvvetlendirir; hatta, hem de, üstelik: “Gördüm, konuştum bile.” “Vefâsız beni unuttu bile.” Kambur hayvanlar trene bakmıyorlardı bile (Refik H. Karay). 2. (Cümlede adı geçmeyen) Diğerleri gibi: “Ben bile gördüm.” “Ali bile geldi.” “Onu bile yedi.” Albay bile hayrette kaldı (Nâmık Kemal). Periler bile duymadı geldiğimi (Peyâmi Safâ). 3. Dahi, de: Bana yaklaşan saâdeti bile çekemez olmuştu artık (Yusuf Z. Ortaç). Hatırımdan bile geçmezdi / Sana duyduklarımı söylemek (Orhan V. Kanık). Efendim, bu trenler yirmi kilometre bile gidemez (Peyâmi Safâ). 4. Hatta, veya, de ile birlikte bahsedilen işten daha fazlasının yapıldığını yâhut olduğunu anlatır ve anlamı kuvvetlendirmek için kullanılır: “Pişti, hatta yandı bile.” “Doldu da taştı bile.” “Tattım, hatta yedim bile.” “Gördüm de konuştum bile.” “Geldi de gitti bile.” Geçen birkaç sene içinde büyümüştü de nişanlanmıştı bile (Reşat N. Güntekin). 5. Aynı fiille biten cümlelerden ikincisinin sonuna gelir ve fiilin yerini alır: “Hiçbir yerde bulunmuyor, fabrikasında bile.” “Artık onu hiçbir yerde göremezsin, evinde bile.” 6. Bir şart cümlesini başka bir cümleye bağladığı zaman ikincinin birinciye rağmen gerçekleştiğini anlatır: “Gelse bile artık çok geç.” “Öyle olsa bile susması lâzımdı.” “Ölse bile sır vermez.” 7. zf. eski. Birlikte, bir arada [Kelimenin eski ve asıl anlamı budur; diğer mânâlar daha sonra ortaya çıkmıştır]: Aşkın gamın bile çekmeğe bana bir yâr bulunmadı (Eşrefoğlu Rûmî). Nâgehan ol şâra vardım ol şârı yapılır gördüm / Ben dahi bile yapıldım taş ve toprak arasında (Hacı Bayram Velî’den). Kömür gözlüm benle gitmek dilersen / Eğlen maral eğlen bile gidelim (Karacaoğlan). ● Bilece zf. E. T. Türk. ve halk ağzı. Birlikte, berâber: Leylağı sünbülü bilece yetmiş / Cennet kokuları vardır alana (Karacaoğlan). Baba Mansûr-ı Hindî “yâ latif” esmâ-i hüsnâsın tekrar ederek açtı, bilece geçtik (Fahri Celâl).