Sözlük › Ü › üst

üst

dey.b.a.a.

İlişkililer Üste · Üstlük –ğü · üstsüz · üstünleşmek · üstbaş · üst akıl · üst gelmek · üst manşet · üstdil/üst dil · çıtçıt a.1. Üzerinde dikili bulundukları şeyin iki kenarını üst üste getirerek birleştirmeye ve tutturmaya yarayan, iki parçadan yapılmış metal nesne, fermejüp, kopça. 2. Mobilya kapaklarını, kapıları kilitleme ve sürgülemenin dışında kapalı tutmaya yarayan ve az bir kuvvetle açılıp kapanmasını sağlayan iki parçalı metal veya plastik araç. 3. Kadınların saçlarını daha uzun göstermek için taktıkları ek saç çıtçıtlı kalem ses taklidi · dökarlı bir çeşit kadın üst giyimi manto gibi? · yanı

Açıklama

  1. alt karşıtı. üst yanı
  2. gerisi.
  3. Nietzsche'nin
  4. Üsdü sülempetli göğ gıratım dururdu, Dadaloğlu, ?
  5. üstünden aşağı dönmekömrün yarı çağı geçmek, yaşanılandan daha az yaşayacak olmak.

Örnek

Benim de bir efendim var, o da bey. Üst yanı vız gelir tırıs gider!...
üstün insan (übermensch) fikri ve buradan hareketle 19. yüzyıl sonlarının bazı otoriter milliyetçilerinin geliştirdiği liderlik ilkesiyle (Führerprinzip) bağdaşmaz özellikler kazandırıyordu.

Kaynak OKemal, HÇ, 21 | HBerktay, 29.3.2012

Kişi Orhan Kemal · Halil Berktay

Yıl/Tarih 29.3.2012

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları Üste
Doğrudan ilişkili sözcükler Üstlük –ğü üstsüz
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (3 sözcük)

“üst” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “üst” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)EXPONENT/EXPOSANT/ÜST ile/||/<> ÜST ile/||/<> EXPONENT/EXPOSANT/EXPONENS/HOCHZAHL/ÜST ile/||/<> EXPONENT/EXPOSANT/ÜST ile/||/<> SUPÉRIEUR/ÜST/ULVI ile/||/<> EXPONENT/ÜST ile/||/<> PARENT/ÜST

Bir kayan ayrımlı gösterimde, gerçek sayı elde edilmek üzere, değişmez ayrımlı parça ile çarpılmadan önce, belirtilmemiş kayan ayrım tabanının yükseltileceği gücü gösteren sayıt. örn. 0,0001234 sayısının kayan ayrımlı gösterimi şudur:…

fark (ile)EXPONENT/EXPOSANT/ÜST ile/||/<> POWER/PUISSANCE/POTERE/POTENZ/GÜÇ/ÜST/KUVVET

Bir kayan ayrımlı gösterimde, gerçek sayı elde edilmek üzere, değişmez ayrımlı parça ile çarpılmadan önce, belirtilmemiş kayan ayrım tabanının yükseltileceği gücü gösteren sayıt. örn. 0,0001234 sayısının kayan ayrımlı gösterimi şudur:…

yerine / değilMETA: ÖTE değil ÜST
yerine / değilTOP yerine ÜST, TEPE
yerine / değilUPPER yerine ÜST

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: t ile başlayan 1.960 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: ü ile biten 398 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“üst” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Bir şeyin yukarı, göğe doğru olan yanı; üzeri, fevk, alt karşıtı

2. Bir şeyin görülen yanı, yüzü

3. Bir şeyin dış yüzü; üzeri

4. ► giysi

5. Birine göre yüksek aşamada olan kimse; mafevk

6. Vücudun beden bölümü

7. Artan, geriye kalan bölüm

8. Birkaç şeyden birbirine göre yukarıda olan

9. Sınıflamalarda temel olarak alınan bir tipe göre ileri derecede olan

Birleşik sözler: üst açı, üst alize, üst anlam, üst baş, üst bitken, üstçavuş, üst çene, üst deri, üst dil, üst direk, üst diş, üst dudak, üst eşik, üst geçiş, üst geçit, üst güverte, üst insan, üst kat, üst katman, üst kavuşum, üst kurul, üst küme, üst perdeden, üst sınıf, üst soy, üstsubay, üst tabaka, üst tarafı, üst üste, üstyapı, üstü kapalı, altüst, akşamüstü, altı üstü, arkaüstü, ayaküstü, başüstü, bayramüstü, bireyüstü, böbrek üstü bezi, deneyüstü, dizüstü, diz üstü, doğaüstü, duyuüstü, gerçeküstü, ikindiüstü, insanüstü, kalburüstü, kıçüstü, köprü üstü, lisansüstü eğitim, masaüstü, normalüstü, olağanüstü, öğleüstü, partilerüstü, rüzgârüstü, set üstü ocak, sırtüstü, suçüstü, tabiatüstü, tepe üstü, tepeüstü, yaşamüstü, yer üstü, yolüstü, yüzüstü, dumanı üstünde, buğusu üstünde, başüstüne

Bilişim Terimleri Sözlüğü, 1981

Bir kayan ayrımlı gösterimde, gerçek sayı elde edilmek üzere, değişmez ayrımlı parça ile çarpılmadan önce, belirtilmemiş kayan ayrım tabanının yükseltileceği gücü gösteren sayıt. örn. 0,0001234 sayısının kayan ayrımlı gösterimi şudur: 0,1234 -3. Burada -3. üst'tür.

İng. exponent · Fr. exposant

Fizik Terimleri Sözlüğü, 1983

Bir niceliğin sağ üst köşesine, kaçıncı kuvvete yükseltileceğini göstermek için yazılan sayı.

İng. exponent · Fr. exposant · Alm. Exponent

Matematik Terimleri Sözlüğü, 1983

Bir simgenin sağ üstünde bulunan sayı. Anlamdaş. güç.

İng. exponent · Fr. exposant · Alm. Exponent, Hochzahl · Lat. exponens

Yazın Terimleri Sözlüğü, 1974

Bir koşanın birinci dizesi.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“üst” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

ÜST

i. (Eski Türk. üz+tün > üs+tün “üstten” şeklinin yanlış ayrılması sonucu “ n ”nin araç hâli eki sanılması ile [ üst+ü+n ] ortaya çıkmıştır) 1. Bir şeyin yukarıya, göğe doğru bakan yüzü, yüzeyi. Karşıtı: ALT : Gözlerim evvelâ piyanoya gitti ve üstünde bir şeyler aradı (Peyâmi Safâ). Elbiselerini masanın üstüne atıvermiş (Târık Buğra). 2. Bir şeyin aşağı sayılan yerine göre yukarı tarafı: “Bastonun üstü.” “Çubuğun üstü.” Biri sağ küreğimin üstünde idi (Nâmık Kemal). 3. Bir şeyin dışa bakan yüzü, dış yüzü: “Yerin, elin, portakalın üstü.” Üstleri yazılı can kurtaran simitleri (Refik H. Karay). Kunduraların üstü sökülür (Burhan Felek). 4. Bir şeyin yukarısında bulunan boşluk veya yer: “Başının üstünde martılar uçuyor.” Üstümüze dört direkli çadırsın (Pir Sultan Abdal). Çünkü Nüzhet’in odası paşanın odasının tam üstünde idi ve en küçük ses aşağıdan duyulabilirdi (Peyâmi Safâ). Kar öyle buluttan yığınlar gibi / Göklerin üstünden yere iniyor (Orhan S. Orhon). 5. (Deniz, cadde, yol vb. kelimelerle) Bir yerin çok yakınında olan ve ona bakan yer: “Dükkânımız rıhtım üstündedir.” Hani bir gün seninle Topkapı’dan / Geliyorduk yol üstü bir meydan / Bir çınar gördük (Tevfik Fikret). 6. Geriye kalan, artan kısım: “Üstü kalsın.” Çeyreğin üstünü çabuk ver ayol! (Hüseyin R. Gürpınar). 7. teşmil. Vücut, gövde, beden: “Üstümde bir ağırlık var.” “Üstüne bir şey giyiver.” 8. teşmil. Vücûda giyilmiş olan elbise, giyecek, üst baş: Üstünü soydu (Hüseyin R. Gürpınar). Üstünüz zifir kokmuyor (Burhan Felek). Murat üstünü düzelterek kalkmıştı (Mahmut Yesâri). 9. Bir kimsenin kendisi, şahsı: “Bütün yük onun üstünde.” “Üstüme düşeni yaparım.” Herkes, kendi üstünde toplanan dikkatini başkasına pek az ayırır (Peyâmi Safâ). Artık gözleri benim üstümde de duruyor (Yusuf Z. Ortaç). Bu kazâların sebeplerini ortaya koymak ve izâlesine çalışmak çoktandır üstünüze farz olmuş (Burhan Felek). 10. Yan, nezd: “Üstünde para var mı?” “Kimliğiniz üstünüzde mi?” “Üstünde esrar çıkmış.” 11. Daha yüksek mevkide ve rütbede olan kimse, âmir, mâfevk: “Askerlikte üste itâat şarttır.” 12. İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak kullanıldığında birinci kelimeyle ilgili zamânı bildirir: “İkindi üstü.” “Öğle üstü.” “Orak üstü.” “Seyahat üstü.” “Hasat üstü.” 13. Belirsiz isim tamlamalarının ikinci öğesi olarak kullanıldığı zaman yanına geldiği kelimeye “çok daha üstün, fevkinde” anlamı katar: “İnsan üstü.” “Gerçek üstü.” “Tabiat üstü.” “Ses üstü.” Ne var ki bu şiirin bilhassa seçtiğimiz mısrâlarında kelimeler üstü bir dirilik vardır (Ahmet Kabaklı). 14.  sıf.  (Aynı hizâda olmayan şeyler içinde) Yukarıda bulunan: “Üst çekmece.” “Üst kat.” “Üst dudak.” En üst güverteye çıktım (Refik H. Karay). 15. Bulunulan yere göre daha ileride, daha ötede, seviye bakımından daha yukarıda olan veya daha yukarıda olduğu kabul edilen: “Üst sokak.” “Üst mahalle.” “Üst köşe.” Kadının oturduğu yerin üst tarafında duvarda bir delik varmış (Fâik Reşat). 16. Esas kabul edilen bir şeyin içinde diğerlerine göre daha önde gelen: “Üst bölüm.” “Üst mahkeme.” “Üst kurul.” “Üst tabaka.” 17. (Makam, rütbe, derece vb. kelimelerle) Daha ileri derecede olan, daha üstün olan. ѻ Üst başı: Bulunulan yere göre daha yukarıda, daha ileride olan yer [Dâima isim tamlamasının ikinci öğesi olarak kullanılır]: “Yokuşun üst başında karşılaştık.”   Üst perdeden (atmak …): Üstünlük taslayarak, üstün bir tavırla (atmak…): Genç müdür tebessümünü göstermeyerek bütün bu şiddet nutkunu dinlerken biraz da paşanın bu üst perdeden atışına şaşmaktadır (Sâmiha Ayverdi). Yükseklerde uçan, üst perdeden söyleşen kadınlardan hazzetmezmiş (Safiye Erol). Üst perdeden konuşmak: 1. Yüksek sesle konuşmak. 2. Üstünlük taslayarak konuşmak. Üst tarafı: Bundan sonrası, gerisi: “Üst tarafını sonra anlatırım.” Sen yalnız bize simit al, üst tarafını ben yaparım (Burhan Felek). Üst üste: 1. Birbiri arkasından, arka arkaya, peş peşe: Aşağı taraftan üst üste sekiz on silâh sesi geldi (Reşat N. Güntekin). Asırlar içinde uğradığı istîlâlar, üst üste yangınlar ve yağmalar, şehirde geçmiş zamanların pek az eserini bırakmıştır (Ahmet H. Tanpınar). Ölümünden on beş sene sonra günlük fıkraları üst üste baskı yapan başka bir yazar gördünüz mü? (Ergun Göze). 2. Birbiri üstüne konulmuş, birbirinin üstünde: Minderde üst üste konmuş iki yastık (Peyâmi Safâ). Tenhâ yerde şapkaları üst üste koymaya ne hâcet? (Burhan Felek). 3. Çok sıkışık durumda: “Salon küçük, dinleyiciler üst üste.” Üste çıkmak: Kabahatli olduğu halde karşısındakini suçlu, kendisini suçsuz durumda göstermek: Fırsat elverdi sanıp üste çıkma tutkusu yıkar âdemoğlunu derdi rahmetli babam (Kemal Tâhir). Üstte başta kalmamak: Giyecek bir şeyi kalmamak. Üstte yok, başta yok: Çok yoksul, giyecek elbisesi bile yok: Süleyman’ın babası geldi. Üstte yok, başta yok. Perîşan bir halde (Sait Fâik). Üstten: Derinleştirmeden, meselenin derinliklerine inmeden, yüzeysel olarak. Üstten almak: Kendini üstün görerek üst perdeden konuşmak: “Mâdemki o kadar böbürleniyor, sen de biraz üstten al.”  Üstten bakmak: Tepeden bakmak, kibirli, gururlu bir biçimde davranmak: Zaten Meyyâle onlara hep üstten bakmış, onların de yengelerine pek kanları kaynamamıştı (Hıfzı Topuz). Üstü başı dökülmek: Kılık kıyâfeti çok perîşan durumda olmak. Üstü kapalı (örtülü): Açık ve kesin ifâdeler kullanmadan, kapalı ve îmâlı bir ifâde ile: Hakîkati üstü kapalı Talat’a anlatmak istedi (Hüseyin R. Gürpınar). Üstüme (Üzerime) iyilik sağlık: “Böyle şey de olur mu, bu ne biçim iş, daha neler?” anlamında şaşkınlık ifâde eder: Ay üstüme iyilik sağlık, bu da lakırdı mı ya? (Hüseyin R. Gürpınar). Sus kız, o nasıl lâf öyle! Bu yaşta ebe lafı ediyor, üstüme iyilik sağlık (Burhan Felek). (Güzelliği, çirkinliği, hasisliği, cömertliği…) Üstünde (Üzerinde): İyelik ekiyle birleştiği kelimenin ifâde ettiği niteliğin bir kimsede o sırada tam olarak ve görünür şekilde bulunduğunu ifâde eder: “Bugün bütün güzelliğin üstünde.” Üstünde (Üzerinde) durmak: Bir işe gereken ilgiyi göstermek, önem vermek: Mevzûumuz onların sayısı üzerinde durmamıza imkân vermiyor (Nihad S. Banarlı). İnsanoğlu bu köyün bağlarını, dağlarını ve tabiat güzelliklerini pek görmüş ve üstünde durmuş sayılmaz (Sâmiha Ayverdi). Bunun üzerinde durmak lâzım (Târık Buğra). Üstünde (Üzerinde) kalmak: (Bir mal veya hizmet) Arttırma veya eksiltme sonucunda uygun fiyatı veren kimseye verilmek. Üstündeki üstünde, başındaki başında: Giyecek nâmına giydiklerinden başka bir şeyi olmayanlar için kullanılır. Üstünden … akıyor: … Hâlinden açıkça belli oluyor: “Üstünden kibarlık akıyor.” “Üstünden aptallık akıyor.” Üstünden (Üzerinden) atmak: Bir şeyi yapmaktan kaçmak, görev olarak benimsememek, ondan kurtulmaya çalışmak. Üstünden (Üzerinden) dökülmek: (Elbise, giyecek vb.) Giyene yakışmamak, giyenin üzerinde bol ve biçimsiz durmak. Üstüne: Ayrıca, fazladan, ilâve olarak: “Üstüne bir de kazak verdi.” “Üstüne bir de hakāret etti.” Üstüne (Üstünüze, Üzerine, Üzerinize) âfiyet (sağlık, şifâlar): Hastalıktan bahsederken, “Siz bu hastalığa yakalanmayın” anlamında hayır temennîsi sözü olarak kullanılır: Bîmâr-ı nigâhın elemiyle dil-i âşık / Vermez dil ağır hasta yatar üstüne sağlık (Enderunlu Vâsıf – Ş.A.D.). Seni rakîb ile hem-bister olduğun göreli / Efendi üstüne sağlık dil oldu hasta-mizâc (Hanif – Ş.A.D.). Efendim, üzerine âfiyet, nevâzil olmuşum (Burhan Felek). Üstüne (Üzerine) almak: 1. Bir işi yapmayı kabullenmek, görev olarak benimsemek, yüklenmek, taahhüt etmek: İkdam’ın sanat ve edebiyat sütunlarına bakmak vazîfesini üzerime almış olmaktan utanıyorum (Ahmet Hâşim). Torununun masraflarını üzerine almıştı (Burhan Felek). Bir mahalle (…) üreme ve devam vazîfesini bir ibâdet kutsiyetiyle üstüne almış bir kale demekti (Sâmiha Ayverdi). 2. (Suç, kabahat vb.) Kendine mâletmek, kabullenmek: Üstüne almışsın bütün vebâli / Yıkmışsın mâzîyi yapmadan hâli (Orhan S. Orhon). Kazânın bütün günâhını kendi üstüne alıyor (Reşat N. Güntekin). 3. Bir söz veya davranıştan kendisinin kastedildiği anlamını çıkarıp alınmak: Son zamanlarda bu hal yâni vurdumduymazlık fazlasıyla arttı. En ağır yazıları kimse üstüne almaz oldu (Burhan Felek). Ama siz benden hoşnut değilsiniz. Hani sen üzerine alma, anan için söylüyorum (Mahmut Yesâri). 4. (Birisini) Nüfûsuna geçirmek, evlât edinmek. 5. (Bir malı) Kendi adına tescil ettirmek, üstüne geçirmek: Ortaklarının çocuklarına bakardı, onlardan bir ikisini üstüne alırdı (Hâlit Z. Uşaklıgil). Üstüne (Üzerine) alınmamak: Bir şeyin kendisi için söylendiğini anlamazlıktan gelmek, hiç oralı olmamak, aldırmamak. Üstüne (Üzerine) atlamak: 1. Hücum etmek, saldırmak. 2. Fırsat saydığı bir şeyi kaçırmamak için hemen harekete geçmek: “İşin kârlı olduğunu görünce hemen üstüne atladı.” Üstüne (Üzerine) atmak: (Bir suçu) İşlememiş olan birine yüklemek, ona mâletmek, iftirâ etmek: Siz yapar, çatar, sonra mahallenin üstüne atarsınız (Ahmet K. Tecer). Üstüne (Üzerine) basa basa: Dikkati çekmek için üzerinde dura dura: “Üstüne basa basa, gitmeyeceksin dedi.” “Karşısındakinin yüz ifâdesini görünce bilhassa üstüne basa basa İstanbul’un fethini anlatmaya başladı.” Üstüne (Üzerine) bastın: Tam dediğin gibi, isâbet ettirdin: “Bunu Ahmet’ten duydun değil mi? –Tam üstüne bastın.” Üstüne başına bakmak: Kılık kıyâfetine dikkat etmek, giyimine îtinâ göstermek. Üstüne başına etmek: Abdestini tutamayarak üstünü kirletmek. Üstüne (Üzerine) bir bardak (soğuk) su iç: Verdiği şeyi geri alma ümîdi çok zayıf olan kimselere, “Sen ondan ümîdini kes, artık alamazsın” anlamında söylenir. Üstüne (Üzerine) bir kalem çekmek: Silmek, artık üzerinde durmamak, aklından çıkarmak: “Bu parayla hiçbir yer alamazsın, üstüne bir kalem çek.” Üstüne (Üzerine) çekmek: Kendisine yönelmesine yol açmak, celbetmek: “Bakışları üstüne çekmek.” Bizans henüz Roma’nın mîrasçılığını iliklerinde, kemiklerinde duyarken hemen bütün arz-ı meskûnun ihtirâsını ve iştihâsını üstüne çeken bir belde idi (Sâmiha Ayverdi). Üstüne (Üzerine) çevirmek (yaptırmak): (Mal, mülk vb.) Kendi adına tescil ettirmek, üstüne geçirmek, üstüne almak. Üstüne (Üzerine) (kat) çıkmak: (Binâ için) Üzerine bir kat veya katlar ilâve etmek. Üstüne (Üzerine) düşmek: 1. Bir mesele üzerinde çok durmak, olması için çok uğraşmak. 2. İstediğini elde etmek için bir kimsenin peşini bırakmamak: Bir adamın bu kadar üstüne düşmeyi pek asil bir hareket telakkî etmiyorum (Reşat N. Güntekin). 3. Aşırı derece ilgi göstermek: O şûhun üstüne düşme usandırıncaya dek / Sarılma dâmen-i vasla utandırıncaya dek (Haşmet – Ş.A.D.). Alpaslan kendinin küçüğüydü, büyük dururken küçüğün üstüne düşülür müydü? (Mustafa N. Sepetçioğlu). Üstüne (Üzerine) eğilmek: Yakından ilgilenmek: Bu muammânın üstüne eğilmeye ve onu halletmeye de kalkmadım (Peyâmi Safâ). Pek az adam onun gibi yaşadığı şehrin üstüne eğilmiş ve bir ses makinesi gibi her duyduğunu kaydetmiştir (Ahmet H. Tanpınar). Birçok gerçekler vardır ki üzerine eğilince haberdar oluyorsunuz (Metin Erksan’dan). Üstüne (Üzerine) evlenmek: (Evli bir erkek) Karısı varken başka bir kadınla daha evlenmek: Ne domuzdur onu bilsen! –Nesi var, hırsız mı yoksa yüzsüz mü? / –Değil, hiçbiri… Lâkin canımı sıktı akşam, “Edemem, üstüme evlenme” diye (Mehmet Âkif). Üstüne (Üzerine) geçirmek: 1. Üstüne çevirmek, üstüne yaptırmak. 2. Evlât edindiği bir çocuğu nüfûsuna yazdırmak, üstüne almak. Üstüne (Üzerine) gelmek: 1. Üzerine doğru hücum etmek veya hücum edercesine baskı yapmak: Sus artık, sus ol! Gelme üstüme, seni edepsiz! (Ahmed Vefik Paşa). 2. Bir şey konuşulur veya yapılırken birisi çıkagelmek: Hırlaşır bir lâşeye üşmüş nice yüz bin kilâb / Biz de pay almak için geldik bu gavgā üstüne (Hüdâyî – Ş.A.D.). Ya, ben bunun üstüne mi geldim? (Peyâmi Safâ). Ben emzirirken üzerimize geliverirlerse (Aka Gündüz). 3. Evli bir kadının kocasıyle evlenmek, o kadına ortak olarak gelmek: Eser (…) Makbûle Hanım’ın bile bile üstüne gelen ortaklardan intikam almak için … zavallı Mestan Bey’in başına bir dördüncü zevce dolamasıyle nihâyete eriyor (Reşat N. Güntekin). 4. Bir işe başlanırken ilk gelen kimsenin uğuruna dikkat etmek: “ Başlıyorum, üstüne sen gel de çabuk bitsin. ” Üstüne (Üzerine) gitmek: 1. Birinin üzerine doğru hücum etmek veya hücum edercesine baskı yapmak: Durup dururken herifin üstüne gidince üstüne sıçrattın (Burhan Felek). 2. Bir meseleyi peşini bırakmadan tâkip etmek. Üstüne (Üzerine) gül koklamamak: Sevdiği kimsenin üstüne başkasını sevmemek, ona hiç ihânet etmemek: Bey her akşam, “Ölürüm de senin üstüne gül koklamam” diye antlar eder (Hüseyin R. Gürpınar). Paşa azmış… –Acaba üstüme gül koklar mı? (Mehmet Âkif). Üstüne güneş doğmamak: Güneş doğmadan önce kalkmak. (Bir sorumluluk veya iş, birinin) Üstüne (Üzerine) kalmak: (Onun) Omuzlarına yüklenmek. Üstüne (Üzerine) koymak: Eklemek, katmak. Üstüne (Üzerine) mâletmemek: Kendisiyle ilgili saymamak. Üstüne ne lâzım: Üstüne ne vazîfe. Üstüne (Üzerine) oturmak (yatmak): Hakkı olmayan bir şeyi kendine mâletmek: Mal ve mülkümün üzerine oturdunuz (Hüseyin R. Gürpınar). Üstüne (Üzerine) ölü toprağı serpilmiş gibi uyumak: Etrâfındaki hiçbir gürültüyü duymayacak kadar derin uyumak. Üstüne perde çekmek: Bile bile örtmek, gizlemek: Siyâsî olsun edebî olsun sansürün ilk bir usûlü vardır ki hiç değişmez: “Fenâlıkların üstüne perde çekmek.” Sansür fenâlığı gizlemekle onu imhâ etmiş, vazîfesini yapmış olur (Reşat N. Güntekin). Üstüne sevmek: Evli olduğu biri veya bir sevgilisi varken başka birini sevmek: Hani ya, “Ben beyime güvenirim, dünya güzeli bile olsa benim üstüme sevmez” diyen siz değil misiniz? (Hüseyin R. Gürpınar). Karısının üstüne diğer kadın seven erkek dünyâda yalnız senin kocan mıdır? (Hüseyin R. Gürpınar). Üstüne (Üzerine) sıçratmak: Bir tatsızlığın, kötü bir iş veya kimsenin kendisine yönelmesine sebebiyet vermek, kendini kötü bir işin veya kimsenin hedefi hâline getirmek: Durup dururken herifin üstüne gidince üstüne sıçrattın (Burhan Felek). Üstüne (Üzerine) titremek: Büyük bir sevgi ve ilgi göstermek, zarar gelmemesi için büyük bir dikkatle korumak: Seni pek çok seven, senin üstüne titreyen bir hasta kadın sana hasret ölürken bu satırları ağlaya ağlaya yazıyor… (Kerîme Nâdir). Üzerlerine titrediğiniz insanlar tarafından anlaşılmamak kadar hayal kırıcı hâdise yoktur (Nihad S. Banarlı). Üstüne (Üzerine) toz kondurmamak: Bir kusûru olabileceğini kabul etmemek: Etse de her ne kadar hâtır-ı zârım muğber / Ben o mir’ât-ı ruhun üstüne kondurmam toz (Pertev Paşa – Ş.A.D.). Bir gün evvel üzerine toz kondurmadığın adamı bir gün sonra nasıl batırırsın? (Mahmut Yesâri). Üstüne (Üzerine) tuz biber ekmek: Zâten üzücü olan durumu büsbütün üzüntülü hâle getirmek, zor ve güç olan bir durumu daha da zorlaştırmak. Üstüne (Üzerine) tüy dikmek: Güç olan bir durumu büsbütün güç bir hâle getirmek: O yardım heyeti de üstüne tüy dikti (Reşat N. Güntekin). Üstüne üstlük: Yetmiyormuş gibi, üstelik: “Aldığı parayı getirmedi, üstüne üstlük yeniden borç istiyor.” Üstüne üstüne gitmek: Bir kimseye söz veya davranışlarıyle yüklenmek, baskı yapmak, damarına basmak. Üstüne (Üzerine) varmak: 1. Aşırı derecede ısrar etmek, baskı yapmak: Efendi üstüme varma, yangın var diye şimdi direk direk haykırırım (Hüseyin R. Gürpınar). Behîre, Münevver’in yemek yememekteki ısrârını anlamış, üstüne varmamıştı (Mahmut Yesâri). Üstüne varırsak böyle söylentileri artırmaktan başka işe yaramaz diye düşündüm (Mustafa N. Sepetçioğlu). 2. (Bir kadın) Evli bir kadının kocasıyle evlenmek. Üstüne (Üzerine) vazîfe değil – Üstüne ne vazîfe (ne lâzım): Seni ilgilendirmez: Sizin ne üstünüze vazîfe böyle şeyler! (Burhan Felek). Üstüne (Üzerine) yaptırmak: Üstüne çevirmek. Üstüne (Üzerine) yatmak: Üstüne oturmak. Üstüne (Üzerine) yıkmak: Ağır bir işi, bir sorumluluğu veya bir suçu aczinden faydalanıp birine yüklemek: Seyl etti gayrılar yoluna yaşını deyü / Zulm ile gör ki yıktı benim üstüme o yâr (Zâtî). Lâkin fazlaca para canlısıydı; bu külfeti devrin meşhur ganîlerinden birinin üstüne yıkmayı daha uygun görerek Abdullah Çelebi’ye bir manzum arîza yazdı (Sâmiha Ayverdi). Üstüne (Üzerine) yok: Bu hususta ondan daha ehil olanı, daha üstünü, daha iyisi bulunmaz: Felsefeciye göre Yunan hikmeti daha önceki kavimlerden alınmış. Burası muhakkak. Ama ticârette Yunanlılar’ın üstüne yok (Cemil Meriç). Üstüne (Üzerine) yürümek: Hücum etmek, üstüne doğru saldırmak: Doğruca Halep üzerine yürüdü (Nâmık Kemal). Onun size saldırmasına meydan bırakmadan siz onun üzerine yürümelisiniz (Hüseyin R. Gürpınar). Beyefendi, küçük hanımlar hep birden onun üzerine yürümüşler ve onu artık evde tutmak istemeyerek buraya yakın köylerden birinde bir ihtiyar kadının yanına göndermişler (Reşat N. Güntekin). Üstünü aramak: Bir şeyin bulunup bulunmadığını anlamak amacıyle bir kimsenin her yerini yoklamak, kontrol etmek: Ama sandaldan çıkarken üstünü ararız (Sait Fâik). Üstünü görmek: (Kadın) Hâmile iken aybaşı olmak, âdet görmek. Üstünüzden ırak: Kötü bir şeyden, ölüm veya bir felâketten bahsederken, “Bu hal sizin başınıza gelmesin” anlamında hayır temennîsi sözü olarak kullanılır.

lugatim.com/s/ÜST
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp