( ﺍﺑﺪﺍﻝ ) i. (Ar. bedel “karşılık” veya bedіl “halef, bedel”in çoğul şekli ebdāl > abdāl ) [Kelime Türkçe’de tekil anlamında kullanılmıştır] 1. Kalender, gezgin derviş, derviş: Abdal tekkede, hacı Mekke’de (Atasözü). Dokuz abdal bir kilimde uyur, iki pâdişah bir iklîme sığamaz (Atasözü). Abdal olup şu dağları dolandım (Pir Sultan Abdal). Anadolu ve Rumeli’de adına “abdal” vasfı takılan bir hayli yatırların türbeleri, câmileri bulunduğunu, Alevî – Bektâşî halk edebiyâtında Abdal Mûsâ, Kaygusuz Abdal, Pir Sultan Abdal, Kazak Abdal, Muhyiddin Abdal gibi şâirlerin mevcûdiyetini de bildirelim (Abdülbâki Gölpınarlı). 2. Tasavvuf inancına göre, Allah tarafından âlemi mânen idâre etmekle görevlendirilmiş ve kendilerine âleme hükmetme izni verilmiş olan velîlerin mânevî derecelerinden birinin adı ve bu mânevî derecede bulunan velî [Bunlar, Allah aşkında fânî oldukları ve geçici dünya menfaatlerine önem vermedikleri için halleri halkın anlayışına göre akılsızlık sayılmış ve bu sebeple “abdal” kelimesi dilimizde “aptal” şekline dönerek “aklı kıt, idrâki zayıf” anlamına gelmeye başlamıştır. Abdalların sayısı genellikle kırk olarak kabul edilir. Bu velîlerin mertebelerine göre aldıkları diğer isimler sırasıyle büdelâ, evtad, nukabâ, gavs ve kutup ’tur]: Abdallığın binâsını sorarsan / Hakîkat ilminin aslın ararsan / Hakîkat ilminin aslın sorarsan / Cümle ululardan ulu abdaldır (Dertli Kemter). 3. sıf. Aklı kıt, idrâki zayıf. Bk. APTAL ѻ Abdala mâlûm olur: Bk. Aptala mâlûm olur. ● Abdâlân ( ﺍﺑﺪﺍﻻﻥ ) i. (Fars. çoğul eki -ān ile) Abdallar; yalın ayak, başı kabak, saç, bıyık ve kaşları kazıtılmış olarak ellerinde bayrakları ile ekseri toplu halde gezen ve Şiî – Bâtınî inancını yayan derviş tâifesi (Xlll. ve XlV. yüzyıllar): Biz o abdâlân-ı aşkız âlem-i ma’nîde kim / Şeh-per-i Cibrîl ile mestûr olur uryânımız (Leskofçalı Gālib). ѻ Abdâlân-ı Rum: Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda İslâm dîni uğruna savaşlara katılan, Anadolu ve Rumeli’nin Türkleşmesinde çok büyük hizmetleri görülen erler, dervişler, bilhassa Yesevî tarîkatı mensupları [Dört isim altında toplanan bu dînî – askerî zümrelerin diğer üçü ahiyân-ı Rum, bâciyân-ı Rum ve gāziyân-ı Rum ’dur].