i. ( Eski Türkçe’den beri kullanılır, bur-mak “kokmak”tan bur-u-n ) 1. Yüzün ortasında alınla ağız arasında yer alan, çıkıntılı, iki delikli koklama organı: Ağız var, burun var, kulak var / Ama hepsi başka biçimde (Orhan V. Kanık). 2. Bir şeyin ön ve sivri kısmı, ucu: Sevgilim kayığın burnunda (Orhan V. Kanık). 3. coğ. Karaların denize doğru uzanmış kısmı: Biraz sonra Fener burnundan geminin ışıkları göründü (Reşat N. Güntekin). 4. mec. Kibir, büyüklük taslama: “Burnundan geçilmiyor.” “Bir burun bir burun, kibrinden yanına varılmıyor.” ѻ Burun buruna: Birbirine çok yakın şekilde, yüz yüze, baş başa: Hemen burun buruna denilebilecek bir duruş (Ahmed Midhat Efendi). Gitmezsek böyle burun buruna otururuz (Reşat N. Güntekin). Burun buruna gelmek: 1. Birdenbire karşılaşmak, yüz yüze gelmek: Karşı kompartmanın camı açıldı, bir insanla burun buruna geldik (Sait Fâik). 2. Çok yaklaşmak: Fakat ona doğru yürüdü ve yüzünü (…) burun buruna gelecek kadar onun yüzüne yaklaştırdı (Peyâmi Safâ). Burun bükmek: Burun kıvırmak. Burun kıvırmak (bükmek): Beğenmeyip küçümsemek, değer vermemek: Görmüyor musunuz, iki paralık kadınlar bile burun kıvırıp yan çiziyorlar (Mahmut Yesâri). Burun (Burnunu) şişirmek: Kibirlenmek. Burnu büyük: Kendini beğenmiş, kibirli: Hani şu asık suratlı, burnu büyük herif? (Târık Buğra). Burnu büyümek (kabarmak): Kibirli bir durum almak, etrâfını küçük görmek: Söylesem kocakarıdır, aklı ermez, belki burnu kabarır (Hüseyin R. Gürpınar). Burnu düşmek: Çok pis bir koku duymaktan dolayı rahatsız olmak. Burnu (yere) düşse (eğilip) almaz: Çok kibirli kimseler için kullanılır. Burnu kaf dağında (havalarda): Herkese yukarıdan bakar, çok kibirli: Mütâreke senesi bir gün berâber Beyoğlu’ndan geçiyoruz, ecnebî askerlerin tabiî burunları Kafdağı’nda (Fahri Celâl). Burnu havalarda desene beybaba! (Ahmet K. Tecer). Burnu (bile) kanamamak: Tehlikeli bir durumdan hiç zarar görmeden kurtulmak: “O müthiş kazâdan burnu bile kanamadan kurtuldu.” Burnu sürtmek (sürtülmek): Önce kabul etmediği bir durumu başından geçen olaylardan sonra kabûle mecbur olmak, gurûrundan vazgeçmek zorunda kalmak: Hep iyi bir futbolcu olduğumu ama biraz burnumun sürtmesi gerektiğini söylüyordu (FourFourTwo). Burnuna felfelek kaçmak: İçine şüphe ve endîşe düşmek, kuşkulanmak: Velâkin açılan Süveyş cetveli, boyuna müceddet asker ve mühimmat tâyin kılındığı haberleri bu kere vürut eylemekle koca diplomat Âlî Paşa’nın burnuna felfelek kaçtı (Ziyâ Paşa). Burnuna (Burnunun dibine) girmek: Rahatsız edecek kadar sokulmak, çok yaklaşmak. (Birinin) Burnuna halka (hırızma) takmak: Birini istediği gibi yönetmek, istediği yere sevketmek. Burnunda tütmek (kokmak): Çok özlemek, çok istemek: Ayvası turuncu burnumda tüter / Soyunup koynuna girmek murâdım (Karacaoğlan). (Birisinin) Burnundan düşmüş: Tıpatıp ona benziyor, hık demiş burnundan düşmüş: Babasının burnundan düşmüş (Hâlide E. Adıvar). Burnundan gelmek (fitil fitil gelmek, çıkmak): Bir şeyden elde ettiği fayda veya zevki, arkasından gelen sıkıcı ve üzücü olaylarla içine sindirememek, elde ettiğine pişman olacak kadar sıkıntı çekmek: Bütün bu eğlencelerin burnundan gelmesinden korktu (Reşat N. Güntekin). İçtiğim bir bardak çay burnumdan fitil fitil gelecek mi? (Sait Fâik). Burnundan getirmek (fitil fitil çıkarmak, getirmek): 1. Yaptığına pişman etmek: Hayriye, onu bir zaman üzüp bağırttıktan ve yaptığını iyice burnundan getirdikten sonra politikayı değiştirdi (Reşat N. Güntekin). Bir elime geçse burnundan çıkarırım fitil fitil (Ahmet K. Tecer). 2. İçine sindirmemek: Yediğim bu güzel yemeği burnumdan getiriyorsunuz (Reşat N. Güntekin). Burnundan kıl aldırmamak: Tenkit ve îtirâza tahammülü olmamak, kendine hiç söz söyletmeyecek kadar huysuz ve gururlu olmak: Trafik ve sokak dağ kānûnuna tâbi. Kimse burnundan kıl aldırmıyor (Burhan Felek). Burnundan solumak: Aşırı derecede öfkelenip sinirlenmek: Ne o, yine ne var bakalım Câfer Efendi? Burnundan soluyorsun (Refik H. Karay). Burnundan yakalamak: Zayıf noktasından yakalayarak idâresi ve hükmü altına almak, karşı koyamaz duruma getirmek, gagasından yakalamak. Burnunu çekmek: Nefesiyle sümüğünü içeri çekmek. Burnunu kırmak: Kibirlenen bir kimseyi sert davranarak veya gereken dersi vererek bir daha kibirlenemez, büyüklük taslayamaz duruma getirmek. Burnunu sarkıtmak: Küsmek, somurtmak. Burnunu sıksan canı çıkacak: Çok zayıf ve kuvvetsiz kimseler için söylenir. Burnunu sokmak: Kendisiyle ilgisi olmadığı ve gerekmediği halde bir işe karışmak: Yazar oldum diye her işe burnunu sokma (Burhan Felek). Burnunun dibinde (dibinden): Çok yakınında (çok yakınından): Kātiller, ellerini kollarını sallayarak kapıda duran Avusturya polisinin burnunun dibinden sıvışıp gitmişlerdir (Burhan Felek). Benim sarhoşluğumdan bilistifâde burnumun dibinde haremime tasallut ha!.. (Fahri Celâl). Burnunun dibini (ucunu) görmemek: 1. Çok sarhoş olmak, bastığı yeri görmemek: Gece gündüz içiyor, burnunun ucunu görmüyor (Reşat N. Güntekin). 2. İleriyi görmemek, dar görüşlü ve basîretsiz olmak. Burnunun dikine (doğrusuna) gitmek: Kimseyi dinlemeden bildiğini yapmak, bildiğinden şaşmamak. Burnunun direği kırılmak: Çok pis bir koku duyarak rahatsız olmak: Aman Allah, bir koku!… Burnumun direği kırıldı (Fahri Celâl). Burnunun direği sızlamak: 1. Çok acıyıp üzülmek: Bir eski, harap, iki odalı ev olsa insan bir gün olsun burnunun direği sızlayarak hatırlar, keşke satmasaydık der (Ergun Göze). 2. Bir yerinde şiddetli bir acı hissetmek: “Yumruk böğrüme geldi, burnumun direği sızladı.” Burnunun yeli harman savurmak: Çok kibirli davranmak, büyüklük taslamak, kibri durumundan belli olmak.