Sözlük › D › domuz

domuz

dey.a.z.

İlişkililer domuzsuz · haram olan hayvan · domuzcu · domuzluk –ğu · domuzkaçıran · domuz lahanası · çoçka · domuz ağırşağı · domuz soğanı · domuz damı yöntemi · devletin malı deniz yemeyen domuz · dua okuma ile domuz darıdan çıkmaz · +2 ›

Açıklama

  1. bir domuzu eksikçok zengin, her şeyi var. M Canatar, 16.4.2014 domuz gibi
  2. domuzdan bir kıl koparsanız kârdır atasözü.

Örnek

Elbet biliyordu. Hem de domuz gibi biliyordu.
Siz gidin bu eşek oğlu eşşekten elli milyonu alın. Domuzdan bir kıl koparsanız kârdır.

Kaynak NGüreli, 444 | NGüreli, SO, 93

Kişi Nail Güreli

Yıl/Tarih 16.4.2014

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları haram olan hayvan
Doğrudan ilişkili sözcükler domuzcu domuzluk –ğu domuzsuz
Dolaylı ilişkili sözcükler (4) bocuk gecesi çoçka domuz ağırşağı domuz lahanası

“domuz” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “domuz” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)PORC/DOMUZ/HINZIR ile/||/<> DOMUZ/EVCİL DOMUZ ile/||/<> PORK/DOMUZ

(tarım) @@ bk. evcil domuz @@ Çift tırnaklılardan et ve yağı için beslenen evcil bir hayvan.

fark (ile)DOMUZ ile GEYİK DOMUZU/BABİRUSA

... İLE Boynuzu kafa tasına doğru büyümesi ve kafatasını delip beynine girmesi nedeniyle ölen ["intihar eden"] domuz.

yerine / değilDOMUZ yerine HINZIR
fark (ile)DOMUZ ile FESEK

... İLE Yabani domuz.

fark (ile)DOMUZ ile BAĞRÂ

... İLE Eril domuz.

fark (ile)DOMUZ ile DOMUZLAN

... İLE Kınkanatlılardan bir böcek.

fark (ile)DOMUZ ile HİNT DOMUZU/KOBAY

... İLE Büyük Okyanus adalarında yaşayan, köpekdişleri boynuz gibi yukarı doğru kıvrık, iri yapılı bir domuz türü.

fark (ile)PIGS/PORCS/SUS/SCHWEINE/DOMUZGİLLER ile/||/<> PORC/DOMUZ/HINZIR

(Suidae), (Lat. sus=domuz) Omurgalı hayvanlardan memeliler (Mammalia) sınıfının çift-parmaklılar (Artiodactyla) takımının gevişgetirmeyenler (Nonruminantia) alt-takımına giren bir familyası. Kılları fırça gibi sert ve çok seyrektir. Ağız…

eşit (=)HUK = DOMUZ

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: z ile başlayan 380 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“domuz” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Çift parmaklılardan, eti, yağı, derisi veya kılı için beslenen, evcil hayvan; hınzır (Susacrofa domestica)

2. Hain, aksi, ters, inatçı, hınzır kimse

Birleşik sözler: domuz arabası, domuzayağı, domuz ayrık otu, domuzbağı, domuz balığı, domuzdamı, domuz derisi, domuz dikeni, domuz gribi, domuz otu, domuztırnağı, domuz yağı, Afrika domuzu, Hint domuzu, yaban domuzu, yer domuzu

Biyoloji Terimleri Sözlüğü, 1998
Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü

Çift tırnaklılardan et ve yağı için beslenen evcil bir hayvan.

İng. pork

Etimoloji Sözlüğü

‘çift parmaklılardan, eti ve yağı için beslenen evcil hayvan’

Eski kaynaklarda toŋuz (ve doŋuz) olarak geçer.
~ Az donuz. -Tkm doŋuz. -Blk toŋuz. -TatK duŋgız. -Nog donız. Nogaylar şoşka adını da kullanırlar. -Kzk doŋız. -Kklp doŋız. Karakalpaklar domuza şoşka adını da verirler. -Alt, Tel toŋıs.
Eski çağlardan başlayarak kullanılır (toŋuz). Orta Türkçede de toŋuz biçimi geçer. Eski Kıpçakda da toŋuz olarak kullanılır.
Kökeni karışıktır. Eski ve yeni diyalektlerde ‘yağlı, semiz, şişman’ olarak kullanılan toŋ (> don) köküyle toŋuz adı arasındaki bağ üzerinde özel olarak durulmaya değer. Buna karşılık Ramstedt’in Korece ton ‘pig’ biçimiyle birleştirmesi tartışmaya açıktır (SKE 272). bk. Joki: LwSS 335.
Eski Türkçe toŋuz biçimindeki -ŋ- sesi Türkçe domuz’da -m-’ye çevrilmiştir. Türkçe köŋlek biçimindeki -ŋ- sesinin gömlek’te -m-’ye dönüşmesi gibi.
Türkçe domuz komşu dillere de geçmiştir.
Eski Türkler domuza lağzın adını verirlerdi. İlk olarak eski Türk yazıtlarında gördüğümüz bu ad, eski kaynaklarda ara sıra ortaya çıkmışsa da Orta Türkçeden başlayarak yerini toŋuz’a bırakmıştır. Eski Türkçe lağzın adının kökeni açıklanamamıştır (Şçerbak: İRLTJa 125; Clauson: ResAltL 45; Bazin: SChron 127). Ancak lağzın’ın Türkçe bir türev olmadığı açıktır. Ligeti’ye göre (MNy 42: 4) bu ad birçok büyük kola ayrıldığı anlaşılan Paleoasya dillerinden kalma bir alıntıdır. Clauson (ED 764a) da Toharca bir alıntı olduğunu bir olasılık olarak dile getirmiştir. Son olarak Doerfer (CAJ 17: 7) ise lağzın’ın Hiungnucadan veya Avarcadan kalma bir alıntı olduğu olasılığı üzerinde durmuştur.
Mikkola’ya göre (JSFOu 30, 33: 11-12) Bulgar hanlarının listesinde doxs ‘Schwein’ biçimi geçer. Bilimsel yayınlarda bu görüş sıklıkla tartışılmıştır. Mikkola’nın bu savı ortaya atarken Çuvaşça sısna adını göz önüne almadığı göze çarpıyor.
Çuvaşça sısna adının kökenini bilmiyoruz. Macarca disznó (< gyisznó) ‘domuz’ biçiminin Eski Çuvaşçadan kalma bir alıntı olduğu açıktır. Çuvaşça sısna’nın śısna biçiminden geldiği anlaşılıyor. Buna göre Çuvaşça s- benzeşme (dissimilation) yoluyla ś-’den çıkmıştır. Macarca disznó (< gyisznó) biçiminin cısna(ğ ?) durağı yoluyla śısna’ya çıktığı söylenebilir. Ancak eski ve yeni Türk diyalektlerinde Çuvaşça sısna’ya (< śısna) benzer bir sözün geçmediği göze çarpıyor. Räsänen (TLT 200) ve Şçerbak (İRLTJa 125) Çuvaşça sısna’yı yanlışlıkla çağdaş diyalektlerde ‘domuz’ olarak kullanılan çoçka adıyla birleştirmişlerdir (Alt, Krg çoçko. -Bşk suska. -Kzk, Kklp şoşka. -Tat çuçka. -Özb çoçka. -YUyg çoçka. -Hak sosxa). Egorov (ÊS 201) da Çuvaşça sısna’yı Hakasça, Başkurtça, Tatarca biçimlerle karşılaştırmıştır. bk. Ligeti: TörK 45.
Sibirya diyalektlerinde kullanılan kağay (~ kakkay, kakka) adı Moğolcadan kalma bir alıntıdır (Doerfer: TMEN 259; Räsänen: V 224a).

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“domuz” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DOMUZ

i. (Eski Türk. tonguz ; kökü kesin olarak belli değildir) [Kelime Balkan dillerine de geçmiştir] 1. İslâmiyet’te eti haram olan, kalın derili, eti, yağı ve derisi için beslenen, ağır, hantal, memeli evcil hayvan, hınzır. 2. Küfür ve hakāret sözü olarak kullanılır. ѻ  Domuz damı gibi: Çok soğuk yerler için kullanılır. Domuz gibi: 1. Sağlam, sıhhatli. 2. İnatçı, kötü huylu ve çirkin: Çünkü bütün kadınlar ona domuz gibi görünürmüş (Reşat N. Güntekin). 3. İyice, adamakıllı, bal gibi: “Domuz gibi biliyor, ama söylemiyor.” Domuzdan kıl koparmak (çekmek): Hasis veya nâmert birinden bir şeyler elde etmek, bir şeyler koparabilmek: “Domuzdan kıl koparmak kârdır.” Domuzuna: 1. İnadına, dikine. 2. Adamakıllı, alabildiğine: O hiçbir şeyi anlamıyor göründüğü halde domuzuna hassastı (Reşat N. Güntekin). Dîni îmânı yoktur o yaylanın, domuzuna kasıp kavurur da ite ulumayı bile unutturur (Bekir Büyükarkın). 

lugatim.com/s/DOMUZ
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp