Sözlük › K › kazan

kazan

dey.a.kişi

İlişkililer kazmacı · kazanlı · kazanmak · mencel · Kazanova · kazanımlı · Kazanansız · Kazanmışlık –ğı · Kazanılabilir · kazanılmışlık · kazan kazan · kazandırmayıcı · +4 ›

Açıklama

  1. (bir yer) kazan (biri) kepçe
  2. Bir yeri etraflıca (dolaşmak, aramak) anlamında kullanılan bir söz.
  3. kazan içtiması

Örnek

Peki dedik, Faik Ahmet beyi aramıya koyulduk... Dört saat Ankara kazan, ben kepçe, nihayet akşam sekiz sularında Başbakan yardımcısını telefonla Anadolu Kulübünde bulduk.
Maça göre bir ayarlama yaparız, müsterih olun. :) Amma ve lakin: Mutlaka katılmak isteyen arkadaşlardan bazılarının katılmalarına engel teşkil edecek mazeretleri olacaktır. Askeriye tabiriyle kazan içtiması alamayız. Azami derecede hassasiyet gösterilmesini hassaten istirham ediyorum., BŞirin, 11.2.2015 trabzunlular kazan kaynatmak deyim
Safinaz Teyzelerde kazan kaynatılıyordu. Sosyete Şaziment: 'Bana kalırsa' diyordu, 'Güzel Makbule'nin kocası bu işten pek anlamıyor'.

Kaynak Ş N Berker, Matbuat Hazretleri, 1953, 45 | NGüreli, 38

Kişi Şinasi Nahit Berker · Nail Güreli

Yıl/Tarih 1953 · 11.2.2015 · 11.2.2015

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları kazmacı
Doğrudan ilişkili sözcükler kazanlı
Dolaylı ilişkili sözcükler (3) ekonomizer ges mencel

“kazan” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “kazan” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)KAZAN ile/ve/<> ESKİ KAZAN

Kazanka Irmağı'nın bir büklüm yaparak Volga'ya karıştığı topraklarda kurulmuştur. İLE/VE/<> Bölgeyi ikiye bölen Kazanka Irmağı'nın 45 km. kuzeyinde yer alıyordu.

fark (ile)KAZAN, ABDULLAH :

İlk ve Ortaokulu İstanbul'da tamamladı. Bir süre ticaretle uğraştı. Siyasete Refah Partisi saflarında başladı ve İlçe yönetim kurulunda başkan yardımcısı olarak görev aldı. Milli Gençlik Vakfı Sarıyer İlçe Başkanlığı görevinde bulundu.…

eşit (=)GÜRE = KAZAN

Bakır leblebici kazanı. (*Tavşanlı -Kütahya)

eşit (=)İMBİK = KAZAN

Gülyağı elde etmekte kullanılan bakır kazan. (İlyas -Burdur)

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: k ile biten 10.331 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“kazan” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük (1)

1. Çok miktarda yemek pişirmeye veya bir şey kaynatmaya yarayan büyük, derin kap

2. Buhar makinelerinde, kalorifer tesisatında, suyun kaynatıldığı büyük derin kap

Birleşik sözler: kazan dairesi, kazandibi, kazan kebabı, kazan taşı, banyo kazanı, boyama kazanı, buhar kazanı, cadı kazanı, çamaşır kazanı, çay kazanı, kalorifer kazanı

Güncel Türkçe Sözlük (2)
Etimoloji Sözlüğü (1)

‘çok miktarda yemek pişirmeye veya bir şey kaynatmaya yarar büyük, derin ve kulplu kap’ / ‘buhar makinelerinde, kalorifer tesisatında suyun kaynatıldığı kapalı kap’

~ Az gazan. -Tkm gazan. -Kzk kazan. -Kklp kazan. -Krg kazan. -TatK kazan. -Bşk kazan. -Nog kazan. -Alt, Tel, Şor, Kaça kazan. -Çuv xuran.
Orta Türkçede kazgan olarak geçer. Kâşgarlı Mahmud’a göre kazgan ‘sel sularının yardığı yer’, kazgan yer de ‘içinde yarlar, bataklıklar, çatlaklıklar bulunan yer’ anlamına gelir. Daha sonra ‘kazan’ anlamını kazanmıştır. Eski Kıpçakçada da kazgan ‘bakır yemek pişirme kabı veya kazan’ (ve kazan) olarak geçer.
Türkçe kaz- kökünden geldiği bilimsel yayınlarda sıklıkla dile getirilmiştir (Németh: Nyr 42: 241; Dmitriev: DAN B, 1926, 68; Brockelmann: OGM 53. §; Ligeti: NyK 49: 245-246). Ancak Ligeti (MNy 43: 15) fiil kökünden geldiğinin açık olmadığını da sözlendirmiştir. Räsänen (V 243a) kaz- kökünün türevleri arasında saymıştır. Clauson (ED 682) da kaz- kökünün bir türevi olarak vermiş, yalnız Kâşgarlı Mahmud’un ve Senglah’ın etimolojik anlamını verdiklerini bildirmiş, Senglah’ta geçen ilk çevirinin ‘kazan’ anlamına geçişin anlaşılmasını kolaylaştırdığını bildirmiştir. Çuvaşçada ‘kazan’ olarak kullanılan xuran’ın tanıklığına göre bu anlamın eski çağlara çıktığı açıklık kazanıyor.
Ramstedt’in Türkçe kazgan’ı (> kazan) Moğolca qarum biçimiyle karşılaştırması yanlıştır (KWb 169b). Türkçeden Farsçaya da geçmiştir (Doerfer: TMEN 1390). Tacikçede de qåzån ‘Kessel’ olarak geçer (Doerfer: TLT 469). bk. Şçerbak: JaS 137/283.
Gombocz (KSz 13: 8) Moğolca qaranγa ‘une grande cymbale d’airain’ biçimiyle birleştirmiştir. Ancak qaranγa Tibetçeden kalma bir alıntıdır: Tib ’khar-rṅa (Vladimirtsov: SrGr 341). Vladimirtsov’un açıklamasına Ligeti (NyK 49: 248) de katılmıştır.
Pelliot (Notes 219. s. 2. not) kazan’ın kaz- ‘creuser’ kökünden geldiği yolundaki görüşü benimsememiştir.
Balkan ve Slav dillerinde de Türkçeden kalma bir alıntı olarak geçer: Blg kazán. -Srp kázan. -Rum cazan. -Arn kazan. -R καξάνι. -Rus kazan (Miklosich: TE 331; BER 2: 137; Škaljić: Turc 403; Skok: EtRj 2: 69; Andriotis: EL 138). Macarca kazán biçimi de Türkçe bir alıntıdır. Macarcada çana verilen harang adının Türkçe kazan’dan geldiği yolundaki görüş sürekli tartışmalara yol açmıştır. bk. Ligeti: NyK 49: 245-249. Ligeti (MNy 64: 75-78) Macarca harang’ın anlamlarını gözden geçirirken eski ve yeni Türk diyalektlerinde kullanılan kongrak, kongrağu biçiminin de harang’a benzediğini ortaya koymuştur. Palló (UAJb 42: 46-52) Macarca harang’ı Türkçe kongar biçimiyle birleştirmiştir.
Bulgarca xaranija biçiminin Türkçe kazan’dan geldiği yolundaki sav yanlıştır. Bulgarca xaranija Türk ağızlarında kullanılan haranı ‘kazan’ biçiminden başka bir şey olamaz. Türkçe haranı Farsça bir alıntıdır (Eren: Rodna Reč’ 15: 81-82). bk. haranı. Egorov (ÊS 307) Çuvaşça xuran’ın Türkçe karşılıkları arasında yanlışlıkla Gagavuzca haran biçimini de saymıştır. Gagavuzca haran Rumeli ve Anadolu ağızlarında kazana verilen haranı adının bir yan biçimidir (Eren: TDAY 1972, 261-262).
Şçerbak (JTS 13: 135-136) kazan’ı Yakutça xārbax ‘chaudière’ biçimiyle birleştirmiştir. Škaljić’in Türkçe kazan’ın (kazgan) Farsçadan alındığı yolundaki savı yanlıştır (Turc 403).

Etimoloji Sözlüğü (2)

‘çok miktarda yemek pişirmeye veya bir şey kaynatmaya yarar büyük, derin ve kulplu kap’ / ‘buhar makinelerinde, kalorifer tesisatında suyun kaynatıldığı kapalı kap’

~ Az gazan. -Tkm gazan. -Kzk kazan. -Kklp kazan. -Krg kazan. -TatK kazan. -Bşk kazan. -Nog kazan. -Alt, Tel, Şor, Kaça kazan. -Çuv xuran.
Orta Türkçede kazgan olarak geçer. Kâşgarlı Mahmud’a göre kazgan ‘sel sularının yardığı yer’, kazgan yer de ‘içinde yarlar, bataklıklar, çatlaklıklar bulunan yer’ anlamına gelir. Daha sonra ‘kazan’ anlamını kazanmıştır. Eski Kıpçakçada da kazgan ‘bakır yemek pişirme kabı veya kazan’ (ve kazan) olarak geçer.
Türkçe kaz- kökünden geldiği bilimsel yayınlarda sıklıkla dile getirilmiştir (Németh: Nyr 42: 241; Dmitriev: DAN B, 1926, 68; Brockelmann: OGM 53. §; Ligeti: NyK 49: 245-246). Ancak Ligeti (MNy 43: 15) fiil kökünden geldiğinin açık olmadığını da sözlendirmiştir. Räsänen (V 243a) kaz- kökünün türevleri arasında saymıştır. Clauson (ED 682) da kaz- kökünün bir türevi olarak vermiş, yalnız Kâşgarlı Mahmud’un ve Senglah’ın etimolojik anlamını verdiklerini bildirmiş, Senglah’ta geçen ilk çevirinin ‘kazan’ anlamına geçişin anlaşılmasını kolaylaştırdığını bildirmiştir. Çuvaşçada ‘kazan’ olarak kullanılan xuran’ın tanıklığına göre bu anlamın eski çağlara çıktığı açıklık kazanıyor.
Ramstedt’in Türkçe kazgan’ı (> kazan) Moğolca qarum biçimiyle karşılaştırması yanlıştır (KWb 169b). Türkçeden Farsçaya da geçmiştir (Doerfer: TMEN 1390). Tacikçede de qåzån ‘Kessel’ olarak geçer (Doerfer: TLT 469). bk. Şçerbak: JaS 137/283.
Gombocz (KSz 13: 8) Moğolca qaranγa ‘une grande cymbale d’airain’ biçimiyle birleştirmiştir. Ancak qaranγa Tibetçeden kalma bir alıntıdır: Tib ’khar-rṅa (Vladimirtsov: SrGr 341). Vladimirtsov’un açıklamasına Ligeti (NyK 49: 248) de katılmıştır.
Pelliot (Notes 219. s. 2. not) kazan’ın kaz- ‘creuser’ kökünden geldiği yolundaki görüşü benimsememiştir.
Balkan ve Slav dillerinde de Türkçeden kalma bir alıntı olarak geçer: Blg kazán. -Srp kázan. -Rum cazan. -Arn kazan. -R καξάνι. -Rus kazan (Miklosich: TE 331; BER 2: 137; Škaljić: Turc 403; Skok: EtRj 2: 69; Andriotis: EL 138). Macarca kazán biçimi de Türkçe bir alıntıdır. Macarcada çana verilen harang adının Türkçe kazan’dan geldiği yolundaki görüş sürekli tartışmalara yol açmıştır. bk. Ligeti: NyK 49: 245-249. Ligeti (MNy 64: 75-78) Macarca harang’ın anlamlarını gözden geçirirken eski ve yeni Türk diyalektlerinde kullanılan kongrak, kongrağu biçiminin de harang’a benzediğini ortaya koymuştur. Palló (UAJb 42: 46-52) Macarca harang’ı Türkçe kongar biçimiyle birleştirmiştir.
Bulgarca xaranija biçiminin Türkçe kazan’dan geldiği yolundaki sav yanlıştır. Bulgarca xaranija Türk ağızlarında kullanılan haranı ‘kazan’ biçiminden başka bir şey olamaz. Türkçe haranı Farsça bir alıntıdır (Eren: Rodna Reč’ 15: 81-82). bk. haranı. Egorov (ÊS 307) Çuvaşça xuran’ın Türkçe karşılıkları arasında yanlışlıkla Gagavuzca haran biçimini de saymıştır. Gagavuzca haran Rumeli ve Anadolu ağızlarında kazana verilen haranı adının bir yan biçimidir (Eren: TDAY 1972, 261-262).
Şçerbak (JTS 13: 135-136) kazan’ı Yakutça xārbax ‘chaudière’ biçimiyle birleştirmiştir. Škaljić’in Türkçe kazan’ın (kazgan) Farsçadan alındığı yolundaki savı yanlıştır (Turc 403).

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“kazan” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

KAZAN

i. (Eski Türk. kazġan “sel sularının yardığı yer” < kaz-ġan ; “kazan” anlamını daha sonra kazanmıştır) [Kelime Farsça’ya, Balkan ve Slav dillerine de geçmiştir] 1. İçinde çok miktarda yemek pişirilen veya bir şey kaynatılan büyük ve derin kap: “Aşûre kazanı.” “Çorba kazanı.” “Katran kazanı.” “Boya kazanı.” 2. Buhar makinelerinde suyun kaynatıldığı basınca dayanıklı kap. 3. Kaloriferlerde suyu ısıtmak için içinde kömür vb. yakılan bir çeşit soba. ѻ   Kazan kaldırmak: 1. târih. Yeniçerilerin, ocaktaki yemek kazanını isyan ettiklerinin belirtisi olarak kaldırıp At Meydanı veya Et Meydanı’na götürmeleri hakkında kullanılan ve yeniçeriler için “isyan etmek, başkaldırmak” anlamına gelen söyleyiş:  Sonunda Yeniçeriler kazan kaldırdı, başlarında Kabakçı Mustafa vardı, ortalık birbirine girdi (Hıfzı Topuz). 2. teşmil. Topluca ayaklanmak, baş kaldırmak. (Bir yerde) Kazan kaynamak: Karışıklık olmak. … Kazan … kepçe: Bir kimsenin bir şey veya kimseyi bir yerde bucak bucak araştırdığını anlatmak için kullanılır. Kazan kulpu: Çok rastıklı kara kaş için söylenir. Kazanım kaynarken, maymunum oynarken: Varlıklı durumda ve herşeyim yolunda iken, tencerem kaynarken, maymunum oynarken. 

lugatim.com/s/KAZAN
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp