i. (Eski Türkçe’den beri kullanılır) Başı kaplayan kıllar: “Uzun saç.” “Sarı saç.” “Kıvırcık saç.” Salına salına gel kız bostana / Saçın telin vermem Arabistan’a (Karacaoğlan). Bir tel saça bağlı (Yâkup K. Karaosmanoğlu). ѻ Saç baş: Saçların bütünü, baş kısmı: Bir parça saçını başını düzelt (Reşat N. Güntekin). Saç saça, baş başa: Birbirine kıyasıya saldırarak: Bu sefer saç saça, baş başa sâhici bir muhârebe (Reşat N. Güntekin). Saç saça, baş başa gelmek (dövüşmek): Kıyasıya kavga etmek: İkisi de hiddetli, atak adamlar olduğundan mükâlemeleri münâzaaya müncer olur. Müfettiş ona deyyus, o da buna kâfir der, derken saç saça, baş başa gelirler (Fâik Reşat). (Bir yer veya işte) Saç sakal (saç) ağartmak: Bir işe uzun süre emek vermek, uzun zaman o işin çilesini çekmek: Kırk senedir düşman karşısında saç sakal ağartan Mahmut Ağa… (Ömer Seyfeddin). Saç yaptırmak: Berbere gidip saçlarına şekil verdirmek. Saçı (Saçı başı, Saçı sakalı) ağarmak: 1. Saçları aklaşmak: Çocuğun saçı sakalı erken ağarmıştır (Sait Fâik). Delikanlı bir adam indi. Saçları ağarmıştı (Sait Fâik). 2. teşmil. Yaşlanmak: Saçım ağarıncaya kadar sana çocuk gibi inandım (Reşat N. Güntekin). Yalnız İngiliz çocukları değil saçı sakalı ağarmış ziyâretçiler bile kendilerinden geçebilirler (Bediî Fâik). Saçı sakalına (Saçı başı, Saçı sakalı birbirine) karışmak: Saçı sakalı uzayıp karmakarışık bir durum almak: Matmazelin saçı başı birbirine karışmıştı (Sait Fâik). Yer minderinde antikalara gömülü bir gözlüklü adam oturuyordu; saçı sakalına karışmıştı (Refik H. Karay). Adamın önünde bir masa… Masanın üstünde birtakım kâğıtlar… Saç sakala karışmış… (Burhan Felek). Saçı bitmedik yetim (mâsum): Anne karnında babasız kalmış çocuk: Estağfurullah, bir kadının karnını yarıp da içindeki saçı bitmedik mâsumu paralamak Kalabaka haydutlarına yakışır (Nâmık Kemal). Hiçbir şeycik demem (…) saçı bitmedik yetimlerin beş on dirhem şekeri sana kan olsun, irin olsun… (Ömer Seyfeddin). Saçı buçuk: Kadın: Seni gidi saçı buçuk mekkâre… delikanlılarımızı günâha soktuğun yetmez gibi… (Reşat N. Güntekin). Saçı dizlerini (topuklarını) dövmek: Saçı çok uzun olmak: Benim kızımın saçları dizlerini döver (Reşat N. Güntekin). Saçı uzun (aklı kısa): Kadınlar için kullanılır: Girdi şemşîr ile nâz u raksa / Âh o saçı uzun aklı kısa (Enderunlu Fâzıl – Ş.A.D.). Uymayalım bu saçı uzunlara Kerim Ağa (Kemal Tâhir’den). Saçın ak mı kara mı önüne düşünce görürsün (anlarsın): Acele etme, iyi mi, kötü mü, güzel mi çirkin mi olduğunu sonuç alınınca anlarsın. Saçına (Saçlarına) ak düşmek: 1. Saçı ağarmaya başlamak: Saçıma, sakalıma ak düşmediğine mi bakıyorsun? (Nâmık Kemal). 2. teşmil. Yaşlanmak: Saçlarıma ak düştü / Sana ad bulamadım / Gönüle uçmak düştü / Bir kanat bulamadım (Şarkı – Ş.A.D.). Saçına başına (sakalına) bakmadan: Yaşının ilerlemiş olduğunu düşünmeden gençlere yakışır şekilde hareket edenler için kullanılır: “Saçına başına bakmadan onunla aşık atmaya kalkıyor.” Saçından başından utan: Yaşına yakışmayacak şekilde davrananlara ihtar sözü olarak söylenir. Saçını başını (Saçını sakalını, Saçlarını) yolmak: (Üzüntüsünden veya hiddetinden) Dövünmek, çok fazla üzülmek: Bir gün yine iş dönüşü onun kapısını çalmıştım ki ahbâbımı rengi sapsarı, saçını başını yolar buldum (Fahri Celâl). (…) çâresiz kalmış, saçını başını yoluyordu (Sait Fâik). Bir ihtiyar saçını başını yolarak feryat eder (Reşat N. Güntekin). Saçını süpürge etmek: (Kadın) Aşırı fedâkârlıkla hizmet etmek: Biz şu evde saçımızı süpürge ettik ve daha başlı başımıza bir oda sâhibi olamadık (Hüseyin R. Gürpınar). Saçını evine süpürge etti (Reşat N. Güntekin). (Birinin) Saçının teline dokundurmamak: (O kimseye) En ufak bir kötü muâmele yapılmasına izin vermemek: Dilini tut, çocuğun saçının teline dokunursan ananı ağlatırım (Hâlide E. Adıvar). Saçlarını değirmende ağartmamak: Boşuna emek vermiş, boşuna vakit geçirmiş olmamak, tecrübe kazanmak: “Ben bu işin ustasıyım, elbette yaparım, saçlarımı değirmende ağartmadım.”