Sözlük › S › sakal

sakal

a.

İlişkililer sakal/ sakal parası · Lihye · sakallı · sakalsız · sakallanmak · sakalet · aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık · kapatıcı · tarak · Korna çalmak / vurmak · vurmak · şeker · +1 ›

Açıklama

Her sakala göre tarak vurmak. Nabza göre şeker vermek?

Örnek

Piliçleri seçerken de sıhhatli olanları, tüyleri iyi gelişmiş bulunanları, vücutça gelişmiş, ibik ve sakalı iyice teşekkül etmiş, göğüs kemiği düzgün, gözleri parlak ve canlı olanları damızlığa almalı.

Kaynak Tavukçuluk, 1962, 24

Yıl/Tarih 1962

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler sakallanmak sakallı sakalsız
Dolaylı ilişkili sözcükler (5) kapatıcı sinekkaydı şeker tarak vurmak
Yabancı karşılıkları Lihye
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (4 sözcük)

“sakal” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “sakal” ile ilişkili sözcükler

Türkçe / yabancı karşılık fethigedikli sözlüğü: biri ötekinin Türkçe ya da yabancı karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)SAKAL ile KABA SAKAL

... İLE Gür ve geniş sakal/lı.

fark (ile)SAKAL ile/ve/<> FAVORİ

Ben Affleck Bradley Cooper David Beckham Denzel Washington George Clooney Hugh Jackman Jake Gyllenhaal Kit Harington Leonardo DiCaprio Mel Gibson Pierce Brosnan Robert Pattinson Shia LaBeouf Tom Hardy Viggo Mortensen

fark (ile)SAKAL ile HATT

... İLE Gençlerde yeni terleyen bıyık ya da sakal.

eşit (=)SAKAL =

erkeklerde yanak ve çenede çıkan kıllar

eşit (=)AVRUPA = SAKAL

Bir tıraş biçimi. (Alayunt -Kütahya)

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: l ile başlayan 432 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: s ile biten 452 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“sakal” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Yetişkin erkeklerde yanak ve alt çenede çıkan kılların tümü

2. Bazı hayvanlarda çene altında bulunan kılların tümü

3. Gemi karinasında oluşan yosun, yapışan midye vb. yabancı madde

Birleşik sözler: sakal fırçası, aksakal, çatal sakal, çember sakal, değirmi sakal, didon sakal, kaba sakal, keçi sakal, köse sakal, tahta sakal, top sakal, erkeçsakalı, keçisakalı, tekesakalı

Etimoloji Sözlüğü

‘erkeklerde yanak ve çenede çıkan kıllar’

~ Az saggal. -Tkm sakgal. -Blk sakal. -Bşk hakal. -Nog sakal. -Kklp sakal. -Kzk sakal. -Krg sakal. -Hal saqqil. doerfer’e göre (OLZ 1971, 9/10, 449, 450) Halaççada ‘kıl’ olarak kullanılan qil’in analojik baskısı altında sakal sözü saqqil’e çevrilmiştir. -Alt, Tel, Sag sağal. -Hak sağal. -Çuv suxal.
Eski çağlardan başlayarak kullanılır (sakal). Orta Türkçede sakal olarak geçer. Kumanca ve Kıpçakçada da sakal biçimi kullanılır.
Brockelmann ‘çene’ olarak kullanılan sakak sözüyle karşılaştırmıştır. Clauson da sakak sözüyle sakal arasındaki yakınlık üzerinde durmuştur. Ligeti de -l ekiyle yapılmış bir türev olarak değerlendirmiştir.
Moğolca saqal biçiminin Türkçeden geçtiği anlaşılıyor. Macarca szakál biçimi de eski bir Türk dilinden kalma alıntıdır.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“sakal” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

SAKAL

i. (Eski Türkçe’den beri kullanılır; kökü belli değildir) [Kelime Macarca’ya da geçmiştir] 1. Erkeklerde çene ve yanaklarda çıkan kılların bütünü: “Top sakal.” “Çember sakal.” “Sakalla kâmil olsaydı kişi, keçiye danışırlardı her işi.” Sakalı kapkara, kocaman, bukle bukle bir adam (Refik H. Karay). Göbeğine kadar sakalınla apaçık oruç yemeye utanmaz mısın? (Burhan Felek). 2. Hayvanların bâzılarında çene altındaki kıllar: Ara sıra mektebimize, çenesinde keçi sakalına benzeyen bir küçük sakal taşıyan gözlüklü bir papaz gelip giderdi (Reşat N. Güntekin). 3. Oka takılan yönlendirici tüy, peylek, yelek. 4. Nakkaşlıkta altın varakları yapıştırılacağı yere buruşmadan düzgünce nakletmek için kullanılan ve tek sıra hâlinde kıllardan oluşan genişçe fırça. ѻ Sakal bırakmak (koyuvermek, uzatmak): Sakalını tıraş etmeyip uzatmak.  Sakal murâkabesine varmak: şaka. Oturduğu yerde başı göğsüne düşerek uyumak. Sakal oynatmaz: Çiğnenmeden yutulacak, ağızda eriyecek kadar yumuşak (yemiş, yiyecek). Sakalı değirmende ağartmak: Gün görmüş, ihtiyarlamış olduğu halde bir şey öğrenmemiş, bilgisiz kalmış, hayattan ders almamış olmak [Daha çok olumsuz şekli kullanılır] : Sakalını değirmende ağartmış, tedbîr-i umurdan bî-haber, maârif ü idrakten tehî bir ganî koca idi (Naîmâ’dan). Bana kalırsa bu işi tatlıya bağlamalı dedi, sen beni dinle, ben bu sakalı değirmende ağartmadım (Refî C. Ulunay). Sakalı değirmende ağartmak, çevresinden hürmet ve îtibar görmeyi isteyip ve bekleyip de buna hiç değmez kişiler hakkında kullanılır. Yâni sakalını ilim ve irfan yolunda ağartmamıştır ki saygı görsün. Değirmende un zerreleri konduğu için sakalı ağarmış gözükmektedir (Mukbil Özyörük). Sakalı kaptırmak (ele vermek): Başkasının hükmü altına girmek, zayıf davranıp karşısındakinin oyuncağı hâline gelmek: Bilirsin ya, “Baba gözlerini aç… Bunların hepsi serseri… Sakalını ellerine vermeye gelmez” diye ne kadar çırpındım; dinlemedin, dinlemedin diye çıkıştı (Reşat N. Güntekin). Son zamanlarda rahmetli Alişar Bey, kendine sâhiplik ve tutku dizginlerini kaçırmıştı elinden. Hop hop nâmerdine sakalı kaptırmıştı (Kemal Tâhir). Sakalım yok ki sözüm dinlensin (sözümü dinleteyim): Doğru söylediğine inanan veya sözünün doğruluğu ortaya çıkan bir kimsenin, “Ancak yaşlı, tecrübeli, bilgili kimselerin sözleri dinlenir, biz kim oluyoruz ki” anlamında söylediği sitem sözü: Sakalım yok ki sözümü dinleteyim derler. Eski toplumumuzda sünnet-i seniyyeye uygun veya ulemâ arasında mûtat sakalın gördüğü saygıdan kinâyedir (Mukbil Özyörük). Sakalın ak mı kara mı, önüne düşünce görürsün (anlarsın): Acele etme, iyi mi kötü mü, güzel mi çirkin mi olduğunu sonuç alınınca anlarsın, saçın ak mı kara mı, önüne düşünce görürsün. Sakalına ak (kır) düşmek: Saçı sakalı ağarmaya başlayıp yaşlanmak: İhtimal daha sakalına kır düşmeden pâdişâhın mührüne nâil olacaktı (Ömer Seyfeddin). (Birinin) Sakalına gülmek: (Onunla) Alay etmek: Bu dünyâyı benim sanıp zinhâr buna verme gönül / Nice senin gibilerin güldü geçti sakalına (Eşrefoğlu Rûmî). Adam sen de, sakalıma mı gülersin? (Ahmed Vefik Paşa). Sakalına yapışmak: Ele geçirip hakkını almak: Bul herifi, yapış sakalına (Mukbil Özyörük). Sakalından kesip bıyığına eklemek: Eksiğini elindeki imkânlarla karşılamaya çalışmak. Sakalından utan: Yaşına başına uymayan şeyler yapanlara söylenir. Sakalını sıvazlamak: (Bir kimseyi) Gönlünü alarak bir işe râzı etmeye çalışmak. 

lugatim.com/s/SAKAL
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp