( ﺳﺒﺐ ) i. (Ar. sebeb “ip; yol, çâre”) 1. Bir şeyin olmasına yol açan şey, durum yâhut kimse, neden, bâis, âmil: Pes Muhammed’dir bu varlığa sebeb (Süleyman Çelebi). Bu garip neşenin sebebini anlamadım (Reşat N. Güntekin). Gene Şevkiye Hanımefendi’nin beyânına göre bunun gizli sebebini bilen az, bilmeyen çoktu (Sâmiha Ayverdi). 2. Bir şeyin yapılmasını gerektiren şey, gerekçe: “Sebebini sormak.” “Sebebini araştırmak.” Muhâfaza-i mevcûdiyyet gibi bir sebeb-i mücbir olmasaydı biz muhârebe-i hâzıraya karışır mı idik? (Cenap Şahâbeddin). Hepsi ayrı ayrı sebeplerle bu trene binmiş bir yığın kadın, erkek, köylü, kasabalı halk (Ahmet H. Tanpınar). Oralarda fener ve lamba ancak böyle işlerde, mühim sebepler oldukça kullanılır (Refik H. Karay). 3. Bahâne, vesîle: “Sebep aramak.” “Sebep bulmak.” “Bu sebeple sizi de görmüş oldum.” “Yağmur sebebiyle gelmedi.” Ertesi gece de beni köşkte kalmaya mecbur eden bir sebep çıktı (Peyâmi Safâ). 4. Bir amaca ulaşmak için kullanılan, bir amaca ulaştıran şey, vâsıta: “Geçim sebebi.” “Utanç sebebi.” “Sebeb-i iftihar.” 5. edeb. Aruz vezninde iki harften meydana gelen bölüm: “ Sebeb-i hafif: Biri harekeli, diğeri harekesiz iki harften meydana gelen sebep.” “ Sebeb-i sakîl: İki harekeli harften meydana gelen sebep.” ѻ Sebep olan (olanlar) sebepsiz kalsın: “Bu kötülüğe, bu zarara yol açanlar kendileri de çâresiz duruma düşsün” anlamında bedduâ sözü. Sebep olmak: Bir şeyin olmasına veya yapılmasına yol açmak, olmasını, yapılmasını gerektirmek, neden olmak: Beyefendiye gücenmenize ben sebep oldum (Nâmık Kemal). Bir fetih câmii yapmak dilemiş İslâm’a / Sebep olmuş bu eser yâd edilir bir nâma (Yahyâ Kemal). İşte onun felâketi benim de belki felâketime sebep olacak (Refik H. Karay). Sebebiyle: -den dolayı, dolayısıyle, yüzünden, nedeniyle. Sebepler âlemi: tasavvuf. Her şeyin bir sebebe dayandığı veya bir sebeple meydana geldiği âlem, dünya: Bu sebepler âleminde her şeyin sebebi önceden yazılmış (Kâtip Çelebi’den Seç.). Sebepten geçmek: tasavvuf. Her olanı Allah’tan bilip yalnız O’ndan diler ve yalnız O’na sığınır duruma gelmek. Sebeb-i hayat: Hayâta geliş sebebi olan anne-baba. Sebeb-i mevcûdat: Varlıkların yaratılmasına sebep olan Hz. Muhammed için kullanılır: Ey mebde-i âlem sebeb-i mevcûdât / V’ey sâhib-i ahlâk-ı hasen âlî-zât (Fıtnat Hanım). Sebeb-i vücut: Var olma sebebi.