‘bazı kuşların tepelerinde bulunan uzunca tüy, sorguç’ / ‘padişahların ve vezirlerin taktıkları başlıkların ön tarafında bulunan tüy veya püskül biçimindeki süs’
Eski ve yeni diyalektlerde geçer. Orta Türkçede ve Eski Kıpçakçada tuğ olarak kullanılır. Çağdaş diyalektlerde de yaygın olarak geçer:
~ Az tuğ. -Tkm tūğ. -Kzk tuw. -Krg tū. -Alt tū.
< Orta Çince dug ‘bayrak, sancak’
Clauson (ED 464) tuğ’u ‘hanlık belgisi (a royal emble)’ olarak vermiş, bu belginin aslında bir tür davul veya bayrak olduğunu açıklamıştır. Ancak eski çağlardaki anlamını belirlemenin kolay olmadığını saklamamıştır. Kâşgarlı Mahmud’a göre tuğ ‘bayrak, sancak’ olarak kullanıldığı gibi ‘kös ve davul’ olarak da geçer. Leksika (566) ‘davul’ (DTS 584) anlamının yanlış olduğunu dile getirmiş, tuğ uruldı (KM 1: 194) ve bulıt kökredi urdı nevbet tuğı (MS 19-3) gibi örneklerin davul ile ilişkisi olmadığını öne sürmüştür. Buna karşılık Clauson (ED 464) bulıt kökredi urdı nawbat tuğu örneğini ‘the cloud thundered and the drummers beat the drums’ diye açıklamıştır. Leksika salt DTS’nin verdiği ‘davul’ anlamını düzeltmekle kalmıştır. KB indeksinde tuğ ‘tuğ, bayrak, sancak’ olarak verilmiştir. Türkçe tuğ, ‘bayrak, sancak’ anlamına gelen Orta Çince dug biçiminden gelir. Menges: Byzantium 21, 113, 4 not; CAJ 15: 50; Räsänen: V496b.
Moğolların Gizli Tarihi’nde tuğ ‘banner’ olarak kullanılır. Poppe: CAJ I; bk. Kara: Hamilton Arm 114.