i. (Fars. ustād ’dan) 1. Bir zanaatı gerektiği gibi öğrenmiş olup kendi başına yapabilen kimse: Şehirde böyle meşhur bir ustanın bulunması herkes için ayrı bir iftihardı (Ömer Seyfeddin). Anadoluhisarı’nın karşısında büyük bir kale inşâ etmek için lâzım gelen bütün taş, kireç ve harç, usta, kalfa, amele, mühendis herkes gemilerdeydi (Yahyâ Kemal). Gözlüklü ihtiyar kürk ustaları tığlarıyle onları düzeltir, eksiklerini tamamlarmış (Ahmet H. Tanpınar). 2. Sanat veya zanaat öğreten kimse: “Piyano ustası.” Meğer çırak hinoğlu hinlerden imiş, ustası gittiği gibi cübbeyi götürür satar, parasından bir miktârı ile ekmek alıp köşedeki balı bir güzel yer (Fâik Reşat). Hükûmet muhârebe olacak diye ustasını diğer hıristiyanlarla Anadolu’ya geçirmişti (Ömer Seyfeddin). Ustanın muhtemel emirlerini bekliyorlardı (Ahmet Hâşim). 3. mec. Akıl veren, akıl öğreten kimse: “Bu saf gelin bu kadar şeyi akıl edemez, mutlaka bir ustası var.” 4. Zanaatçılar için kullanılan bir unvan: “Osman usta.” “Kerim usta.” 5. Esnaf, zanaatkâr vb. kimseler için kullanılan hitap sözü: “Usta, oradan bir porsiyon kebap ver!” Çapkının biri geçerken kâğıdı yırtıp başını içeri sokarak, “Usta, saat kaç?” diye sormuş (Fâik Reşat). 6. Büyük meyhânelerde garsonlara verilen isim: Ortalık kararınca usta eline bir küçük şamdan (fiske şamdanı) alır, masaları dolaşarak onun alevi ile diğer şamdanları tutuştururdu (Reşat E. Koçu). Bugünkülere de meyhâne mi derim, nerede o küplüler? Fıçılarına merdivenle tırmanılan gedikliler? Nerede hava kararır kararmaz fiske şamdanı ile sofraları dolaşıp mumları yakan ustalar? (Sâmiha Ayverdi). 7. Eskiden kız çocuklarına nakış öğreten kadın: Bir ustaya bâzan muhtelif âilelerden aynı zamanda birkaç kız devam ederdi. Usta mahallenin veya semtin ağırbaşlı, eli mârifetli, ev kadını hanımlarından intihap olunurdu. Ustanın evinde erkek çocuk bulunmamak da esastı (Mehmet Z. Pakalın). 8. târih. Osmanlı sarayında hizmet görenlerin ve câriyelerin kıdemlilerine verilen isim: “Çamaşırcı usta.” “Hazînedar usta.” 9. târih. Yeniçeri ocağında görevi aşçılık olan küçük zâbit: Birinci ortanın ustası arkasına beline kadar gelen kısa bir kürk, altına dolama, içine mintan giyer, bacağına mâvi şalvar, mor tozluk, ayağına da kırmızı yemeni geçirirdi (Mehmet Z. Pakalın). İkinci Mahmud devrinde ve yeniçeri ocağının kaldırılması arifesinde, hicrî 1241’de (1825) usta unvânı aşçıbaşılığa çevrildi (Mehmet Z. Pakalın). ♦ sıf. ve i. 10. İşinin ehli, becerikli, mâhir (kimse): Ben size gāyet usta bir ebe getirdim (Ahmed Midhat Efendi). Tâ İstanbul’dan usta bir avukat getirtmiş (Ömer Seyfeddin). Bunlar konuşma sanatının şöhret kurmuş ustalarıdır (Ahmet H. Tanpınar). 11. mec. Çok bilmiş, çok becerikli, çok kurnaz (kimse): Kahpesin inanmam sana Köroğlu / Ustasın inanmam sana Köroğlu (Köroğlu). ѻ Usta çıkmak: 1. Loncalarda ustalar önünde imtihan vererek sanatını kendi başına yapmaya hak kazanmak, ustalık iznini hak etmek. 2. mec. Bir işten, bir durumdan büyük bir beceriklilikle, ustalıkla sıyrılmak. Usta elinden çıkmak: (Bir şey) O işin ehli olan kimse tarafından yapılmış olmak, güzel ve mükemmel olmak. Usta olmak: 1. Bir sanatta mahâret sâhibi olmak. 2. mec. Bir işin ince taraflarını, hîlesini öğrenmek. ● Ustaca sıf. ve zf. 1. Usta olan kimseye yakışır şekilde. 2. Becerikli olarak, kurnazca, ustalıkla.