sıf. (Eski Türk. uzun ) [ uza-mak ’tan * uza-n a~u değişmesiyle uzun [?]] 1. İki ucu arasında kendi ölçülerine göre fazla mesâfe olan: Bu insan sağanağı o uzun iskelenin üzerinden birbirini iterek koşuşurlar (Hüseyin R. Gürpınar). Sandılar doğdu içinden bir an / O uzun gözlü, uzun saçlı peri (Yahyâ Kemal). Uzun ökçeli alafranga iskarpinler giymiş (Refik H. Karay). 2. Başlangıcı ile bitişi arasında fazla zaman bulunan, çok süren, çok zaman alan: Bir garîbe de şudur ki uzun ve şiddetli muhârebeler uzun ve esaslı sulhleri celbediyor (Cenap Şahâbeddin). Asırlar kadar uzun, müphem ve tatlı bir an (Câhit S. Tarancı). Şehir uzun müddet şehzâdenin dâvâsını tutar (Ahmet H. Tanpınar). 3. (İnsan için) Boylu, boyu fazla olan: Titrek çizgilerle uzun, nispetsiz kadınlar, çocukça kedi ve köpek resimleri yapan genç Japonyalı Fojita’dır (Ahmet Hâşim). Dinç, kır sakallı, gür kaşlı uzun bir ihtiyar (Ahmet H. Tanpınar). 4. zf. Uzun süre devam edecek şekilde, uzun müddet, uzun uzun: “İşleri vardı, uzun oturamadım.” “Çok uzun konuştu, iyice sıkıldım.” Bir an oldu ki sükût uzun sürdü ve dikkat edilecek bir hâdise hâline geldi (Peyâmi Safâ). Mister Lloyd George, Yunan ordusunu Anadolu’ya göndermeden önce uzun düşünmüş olduğunu söylemişti (Hâlide E. Adıvar). ѻ Uzun araç: Kasası normal bir yük kamyonununkinden daha uzun olan ve çok eşyâ taşımak için kullanılan taşıt. Uzun boylu: 1. Bütün ayrıntıları ile, uzun uzun, uzun uzadıya: Bu muammâyı uzun boylu düşündüm de yine / Dikkatim hâdisenin vardı derinliklerine (Yahyâ Kemal). Bana bak, bu beyler uzun boylu anlatıyorlar (Ahmet H. Tanpınar). Tahsil hayâtım üzerinde uzun boylu durmayacağım (Safiye Erol). 2. Uzun müddet: “Orada uzun boylu kalamam.” Ben orada bu kadar uzun boylu durmamızı şüpheli buldum (Reşat N. Güntekin’den). Sağ olun Orhan Bey! Borçlu kalmadınız uzun boylu. Çabuk ödeştiniz (Kemal Tâhir). Uzun dilli: mec. İğneleyici, incitici sözler söyleyen, küstahça konuşan. Uzun etmek: 1. Sözü gereksiz yere uzatmak, gereğinden fazla konuşmak: Siz de artık uzun etmektesiniz, hem pek uzun (Mehmet Âkif’ten). Ama sen pek uzun ettin hocam, artık… (Mehmet Âkif). 2. Aşırı gitmek: Bana bak Ayşe abla, uzun ediyorsun. Bırak bir defa da nasıl istersem öyle konuşayım yâhu! (Sait Fâik). İhtiyar uzun ettin, şimdi zabıt tutarım (Burhan Felek). Uzun hayvan (oğlan): halk ağzı. Yılan. Uzun kulaklı: Eşek. (Lâfı, haberi) Uzun kulaktan almak: Bir lâf veya haberi doğrudan doğruya değil ilgisi olmayan kimselerden uzaktan uzağa duymak: Bu lâflar komşuları dolaştıktan sonra uzun kulaktan bana gelir (Hüseyin R. Gürpınar). Uzun lâfın (sözün) kısası: Sonuç olarak, kısacası, hulâsa: Uzun lâfın kısası, vakit geçirmeyelim (Ömer Seyfeddin). Uzun lâfın kısası, bizim güzelimiz kazanamamış (Burhan Felek). Uzun oturmak: 1. Yarı yatmış durumda oturmak: Nâlân, karyolasının beyaz örtüleri arasında arkasını yastıklara dayayarak uzun oturmuştu (Kerîme Nâdir). 2. şaka. Yatmak. Uzun soluklu: mec. Uzun sürecek olan: “Uzun soluklu bir proje.” Hayatımızdaki pek çok şey uzun solukludur (Seninle dergisi). Bu anlamda, ana-yüklenici şirketlerimizin her birinin bir TÜBİTAK ile uzun soluklu ortaklıklara girmesini beklemekteyiz (Savunma ve Havacılık). Uzun uzadıya: Bütün ayrıntısıyle, geniş ve ayrıntılı olarak, etraflıca, uzun uzun: Levâzım reisinin fazîletlerini, kuvvetini, iktidârını uzun uzadıya anlatmaya başladı (Ömer Seyfeddin). Hanım, ben uzun uzadıya düşündüm dedi, oğlunun bu kızı yüz üstü bırakması doğru olmayacak (Reşat N. Güntekin). Evliyâ Çelebi, Bursa çeşmelerinden uzun uzadıya bahsettikten sonra sözü, “Velhâsıl Bursa sudan ibârettir” diyerek bitirir (Ahmet H. Tanpınar). Uzun uzun: 1. Uzun müddet devam edecek şekilde, uzun zaman: Nakışlar ve oymalar hakkında uzun uzun konuştuk (Ahmet Hâşim). Başımı koyup dizlerine / Uzun uzun ağlayacağım / Bütün insanların yerine (Câhit S. Tarancı). Bağdaş kurmuş üç karartı, küllenen ateş büsbütün kararıncaya kadar ağır ve temkinli, uzun uzun konuştular (Refik H. Karay). 2. Teferruatlı bir şekilde, geniş ve ayrıntılı olarak, etraflıca, uzun uzadıya: Belki de bu sözlerin tesîriyle kör hakkında uzun uzun düşünüyorum (Sait Fâik). ● Uzunca sıf. Oldukça uzun: Bana bir uzunca merdiven getiriniz de sizi çıkarayım (Fâik Reşat). İngiliz dostlarımla içki başında uzunca bir sohbete dalmayayım (Safiye Erol). ● Uzunlu kısalı birl . sıf. ve zf. Uzunu kısası bir arada, bâzısı uzun, bâzısı kısa durumda: “Saçımı iyi kesmediniz, uzunlu kısalı oldu.” “Uzunlu kısalı birkaç direk getir.” ● (Up) Uzun Bk. UPUZUN