Sözlük › Y › yer

yer

Anlam/Değer ilişkileri

Benzerleri yercesine
Doğrudan ilişkili sözcükler yerce yerlemek yersel
Yabancı karşılıkları boden

“yer” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “yer” ile ilişkili sözcükler

Türkçe / yabancı karşılık fethigedikli sözlüğü: biri ötekinin Türkçe ya da yabancı karşılığı

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

yakın / benzer fethigedikli sözlüğü: yakın ya da benzer anlamlı

Fark kayıtları

fark (ile)BOX/LOGE/LOGE/LOCA ile/||/<> BOX/LOGE/YER/LOGE/LOCA/SIMULTANE ile/||/<> LOCA/ÖZEL BÖLME

Sinema Sinemalarda salonun dip bölümünde sıralanan, bazen yanlara doğru da uzanan, birbirinden ince bölmelerle ayrılmış beş altı kişilik özel izleyici yerleri. @@ Orta çağda oyun yeri (bk. simultane) | Tiyatroda özel seyir yeri. Barok…

fark (ile)AD KOYMADA, DOĞUMUN: ZAMAN/I ile/ve/<> YER/İ

Orta Afrika Cumhuriyeti'nde, çocukların adları, doğdukları yer ve zamana göre konuluyor. [Mbonsol: Ağacın altı. | Maseke: Dere kıyısı.]

fark (ile)YER | MAKAM | DURUM/MEVKİ ile/||/<> KONUM | ÜLKE | ÖNEM | İZ | YERKÜRE | DURUM/YER ile/||/<> YÖRE | YER/MAHAL ile/||/<> KONUM | DURUM | STATÜ/POZİSYON

birinci mevki ikinci mevki kilit mevki lüks mevki müstahkem mevki üçüncü mevki yer makam Bazı ulaşım araçlarında yolculara ya da tiyatro sinema vb yerlerde seyircilere sağlanan konfora ve bilet ücretlerine göre düzenlenmiş yer durum

fark (ile)TOPRAK/YER ile/||/<> SOL/YER/ZEMÎN ile/||/<> ZEMİN/YER

bk. yer. @@ (toprak) (coğrafya, jeoloji) @@ bk. yer.

fark (ile)LOCATION/HEU/AUFNAHMEGELANDE/AUFNAHMEORT/DREHORT/SCHAUPLATZ/STANDORT/MOTIV/ORIGINALMOTIV/YER/MEKÂN ile/||/<> SEAT/PLACE/PLATZ/SITZPLATZ/YER

Sinema/TV. Dışarıdaki çevirimlerin gerçekleştirildiği uzay. @@ Sinema Sinema salonundaki oturulacak yerlerden her biri.

fark (ile)YER/BÖLGE ile/||/<> LOCATION/YER

bk. bölge @@ ...

köken / yönelim (< >)ZAMAN ve/||/<>/< ZEMİN/MEKÂN/YER

İnsan, mekândan, zamana geçiştir.

fark (ile)MEKÂN ile YER

TOPOS/KHORA

köken / yönelim (< >)YER ile/ve/<>/> YURT
yerine / değilYER değil/yerine YURT

[Yaşam niteliği...] Sürdürülebilir değilse. İLE/DEĞİL/YERİNE/>/< Sürdürülebilirse...

yerine / değilYER değil/yerine/= KONUM | ÜLKE | ÖNEM | İZ | YERKÜRE | DURUM

yer adı yer alıştırmaları yeraltı yer altı yer belirteci yerberi yer bezi yer bilimi yer cücesi yer çamı yer çekimi yer çekirdeği yer çöküntüsü yer değiştirme yer domuzu yer elması yereşeği yer fesleğeni yer fıstığı yer geçidi yer hostesi…

fark (ile)KONUM/BÖLGE ile/||/<> YER/BÖLGE

bk. bölge | ... | bk. yer @@ bk. bölge | ...

fark (ile)TRANSLATION/TRANS: KARŞI/LOCUS: YER/TERCÜME ile/||/<> TRANS/TRANS

Elçi RNA'da (mRNA) kotlanmış olan genetik bilginin çözülerek belirli bir proteinin sentezlenmesi olayı. Translasyon, çevirme. | mRNA'nın taşıdığı genetik bilgiye göre ribozomlarda amino asit dizisinin saptanarak proteinlerin sentezlenmesi,…

fark (ile)TRANSLATION/TRANS: KARŞI/LOCUS: YER/TERCÜME ile/||/<> TRANSLATION/TERCÜME

Elçi RNA'da (mRNA) kotlanmış olan genetik bilginin çözülerek belirli bir proteinin sentezlenmesi olayı. Translasyon, çevirme. @@ mRNA'nın taşıdığı genetik bilgiye göre ribozomlarda amino asit dizisinin saptanarak proteinlerin…

fark (ile)KONUM/BÖLGE ile/||/<> POSITION/KONUM ile/||/<> KONUM/YER

bk. bölge @@ ... @@ bk. yer

fark (ile)NİCELİKLER ile YER/MEKÂN

[zıtlık/zıddı] Yoktur. İLE Vardır.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: r ile başlayan 528 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: y ile biten 135 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“yer” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Bir şeyin, bir kimsenin kapladığı veya kaplayabileceği boşluk; mahal, mevzi

2. Gezinilen, ayakla basılan taban

3. Bulunulan, yaşanılan, oturulan bölge; mevki

4. ► konum

5. ► ülke

6. Geçim sağlamak için çalışılan iş yeri

7. ► önem

8. ► iz

9. Üzerine yapı kurulmaya elverişli arsa

10. Ekime elverişli toprak parçası; arazi

11. Bir olayın geçtiği veya geçeceği bölüm, alan; mahal, nokta

12. Otel, motel vb.nde kalınacak oda

13. ► yerküre

14. ► durum

Birleşik sözler: yer adı, yer alıştırmaları, yeraltı, yer altı, yer belirteci, yerberi, yer bezi, yer bilimi, yer cücesi, yer çamı, yer çekimi, yer çekirdeği, yer çöküntüsü, yer değiştirme, yer domuzu, yer elması, yereşeği, yer fesleğeni, yer fıstığı, yer geçidi, yer hostesi, yer istasyonu, yer kabuğu, yer katı, yerküre, yer mantarı, yermerkezcilik, yer merkezli, yer meşesi, yer minderi, yer mumu, yer odası, yer ölçümü, yer örümceği, yeröte, yer özekçil, yer palamudu, yer pelidi, yer pırasası, yer sakızı, yer sarmaşığı, yer sarsıntısı, yer servisi, yer sıçanı, yer sofrası, yer solucanı, yer tamlayıcısı, yer üstü, yer yağı, yer yatağı, yer yer, yer yurt, yer yuvarı, yer yuvarlağı, yeryüzü, yer zarfı, yerdegezen, yerden bitme, yerden selam, yerden temenna, yerden yapma, yere doğrulum, yeregeçen, yere yönelim, geometrik yer, kapalı yer korkusu, kara yer, köylük yer, ortalık yer, ara yerde, başı yerde, beşibiryerde, yüzü yerde, beyhude yere, boş yere, faydasız yere, gereksiz yere, haksız yere, lüzumsuz yere, nafile yere, nahak yere, nedensiz yere, sebepsiz yere, yanlış yere, yararsız yere, yok yere, atıştırma yeri, atış yeri, bayram yeri, bekleme yeri, besi yeri, bitirim yeri, buluşma yeri, çıkarma yeri, çıkış yeri, dalyan yeri, demir yeri, dizgi yeri, doğum yeri, edep yeri, gezinti yeri, hacet yeri, harman yeri, iş yeri, ivinti yeri, kabul yeri, kalafat yeri, kaşan yeri, kilit yeri, köy yeri, mahşer yeri, ören yeri, panayır yeri, park yeri, pazar yeri, piknik yeri, piyasa yeri, pot yeri, sargı yeri, satış yeri, seğirdim yeri, son cemaat yeri, şeref yeri, tan yeri, tırnak yeri, toplantı yeri, uğrak yeri, ut yeri, voli yeri, yangın yeri, yapı yeri, yargı yeri, yönetim yeri, ziyaret yeri, yerli yerine, ayıp yerler

Bilgisayar Terimleri Karşılıklar Kılavuzu, 2007

bk. bölge

Bilişim Terimleri Sözlüğü, 1981

bk. bellek yeri.

İng. location · Fr. case, emplacement

Cimnastik Terimleri Sözlüğü, 1969

Cimnastik alıştırmalarında, vücudun değişik bölümlerine dayanak ve direnç sağlayan yüzey.

İng. floor · Fr. sol · Alm. Boden

Gökbilim Terimleri Sözlüğü, 1969

Üzerinde yaşadığımız gezegen.

Eski arz · İng. earth · Fr. terre · Alm. Erde

Gösterim Sanatları Terimleri Sözlüğü, 1983

Bir seyircinin tiyatro seyrederken oturduğu yer.

Eski koltuk · İng. seat · Fr. place de théâtre · Alm. Platz, Sitzplatz

Halkbilim Terimleri Sözlüğü, 1978

Kutsal olarak nitelenen, içinde ya da çevresinde dinsel, büyüsel, geleneksel, törensel işlemler yapılan, toplantılar düzenlenen alan, düzlük, dağ, tepe, orman vb. her biri. bk. adak, kurban,

İng. place · Fr. place · Alm. Platz

Orta Öğretim Terimleri Kılavuzu, 1963

(toprak) (coğrafya, jeoloji)

Eski zemîn · Fr. sol

Sinema ve Televizyon Terimleri Sözlüğü, 1981 (1)

<i>Sinema/TV.</i> Dışarıdaki çevirimlerin gerçekleştirildiği uzay.

Eski mekân · İng. location · Fr. Heu · Alm. Aufnahmegelande, Aufnahmeort, Drehort, Schauplatz, Standort, Motiv, Originalmotiv

Sinema ve Televizyon Terimleri Sözlüğü, 1981 (2)

<i>Sinema</i> Sinema salonundaki oturulacak yerlerden her biri.

İng. seat · Fr. place · Alm. Platz, Sitzplatz

Etimoloji Sözlüğü

‘bir şeyin, bir kimsenin kapladığı boşluk, mahal, mekân’ / ‘ayakla basılan taban’ / ‘yaşanılan, oturulan şehir, kasaba, mahalle’ / ‘ülke, bölge’ / ‘görev, makam’ / ‘herhangi bir şeye, bir işe ayrılmış bölüm veya alan’ / ‘üzerine yapı kurulmaya veya ekime elverişli toprak parçası’ / ‘toprak’

~ Az yer. -Tkm yer. -TatK yir, cir. -Bşk yīr. -Nog yer. -Kklp jer. -Kzk jer. -Krg cer. -Alt, Tel yer. -Şor çer. -Hal yer. -Tuv çer. -Yak sir. Türkçe y-’nin Yakutçada s-’ye dönüşmesi kuraldır. -Çuv śĕr. Türkçe y-’nin Çuvaşçada ś-’ye çevrildiğini biliyoruz.
Eski çağlardan başlayarak kullanılır. Eski Türkçede yer biçimi yaygın olarak geçer. Orta Türkçede de yer olarak kullanılır. Eski Kıpçakçada da yer biçimi göze çarpar.
Kökünü bilmiyoruz.
Kürtçede yer olarak kullanılır. Sinor’a göre (Poppe Arm [2] 329-335) Pusztaszer (Macaristan) adının ikinci bölümünde geçen szer biçimi Türkçe yerʼden kalma bir alıntıdır. Clauson’un bu birleştirmeyi olduğu gibi benimsediği göze çarpıyor.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“yer” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

YER

i. (Eski Türk. yіr ) 1. Bir nesne veya kimsenin kapladığı yâhut kaplayabileceği boşluk, bulunduğu mahal: Zekiye oturduğu yere yığılır, İslâm Bey çıkar (Nâmık Kemal). Yerinden söküp buraya taşımak, buradaki yerine yerleştirmek için bilseniz ne zahmetlere katlandım (Ahmet Hâşim). Yerimize döndüğümüz vakit sen de ben de solgun ve yorgunduk (Yâkup K. Karaosmanoğlu). 2. Ayakla basılan, ayakların altında bulunan yüzey, zemin: Bu küçük odanın dört duvarı yerden tavana kadar çinilerle kaplı idi (Ahmet Hâşim). Beni görünce elindeki erzak torbasını merâkının derecesini hissettiren bir şiddetle yere bırakarak yüzüme baktı (Peyâmi Safâ). Ayaklarımızı bile yere hızlı basmaktan korkuyoruz (Yusuf Z. Ortaç). 3. Güneş sisteminde yer alan, insanların üzerinde yaşadıkları gezegen, dünya: Gökten ne yağdı kim anı yer etmedi kabûl (Necâtî Bey’den). Semâda yıldızlardan, yerde kurtlardan başka / Yaşayıp öldüğümü kimseler bilmeyecek (Câhit S. Tarancı). Yeri fethetmek için gelmiş o fâtih nesle (Yahyâ Kemal). 4. Mevki, mekân, mahal: Hepsi bir yere toplanmış da bir insan çehresi olmuş, karşıma gelmişti (Nâmık Kemal). Dört tarafı kapalı bir yerde fikrin işi ne? (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Belki de kendi yattığı câminin bulunduğu yerlere yakındı (Ahmet H. Tanpınar). 5. Yaşanılan, oturulan şehir, kasaba, mahalle veya toprak: “Yerini bıraktı, İstanbul’a geldi.” “Yerini bilen var mı?” Doğru söylüyordu. Geldiği yeri öğrenmiştim (Ahmet H. Tanpınar). 6. Taraf, bölge, ülke: En ücrâ, en tenhâ yerleri kollarlar (Ahmed Midhat Efendi). Bizim hükûmetler de verdiğimiz paraları o yana bu yana çarçur etmeseydi şimdi bizim yerler de buralar gibi olurdu (Rûşen E. Ünaydın). O zamanlar böyle yerlere zâbitlerden kâhya, askerlerden korucu gönderilirdi (Refik H. Karay). 7. Vücûdun herhangi bir bölümü: İslâm Bey üç yerinden yaralandı da… (Nâmık Kemal). Balkan muhârebesinde ben de üç yerimden vuruldumdu (Ahmet Râsim). Bilmem… bir yerim çok ağrıyor ama… (Peyâmi Safâ). 8. Toprak, arâzi: “Çorak yer.” “Sulak yer.” “Verimli yer.” Altı da bir üstü de birdir yerin (Nâmık Kemal). Güneş, yer, gök, deniz iç içe kaynaşır (Câhit S. Tarancı). 9. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Belli bir iş için ayrılmış alan: “Koşu yeri.” “Kayak yeri.” “Oyun yeri.” “Pazar yeri.” “Satış yeri.” Bu gibi eğlence yerleri yetmiş iki milletin bin renkli bayraklarıyle donanır (Ahmed Midhat Efendi). Şimdiki dövüş yerleri müstakbelin pazar mahalleri olacak (Cenap Şahâbeddin). 10. Bölüm, kısım: “Dağın en yüksek yeri.” “Ülkenin en sıcak yerinde oturuyoruz.” Kubbesi birçok yerlerinden çatlamış, yıkılmak üzere idi (Ahmet Hâşim). Halbuki romanda epeyi ilerlemiş ve meraklı yere gelmiştim (Peyâmi Safâ). 11. Otel, motel vb.nde kalınacak oda, yatılacak yatak. 12. Bir şeyden kalan iz, nişan: “Yara yeri.” “Ütü yeri.” “Ameliyat yeri.” “Fırça yeri.” 13. Tiyatro, sinema, konser vb.nde, taşıtlarda para karşılığı oturulan koltuk veya iskemle: “Filim başlamak üzere, yer yok” 14. Durum, konum, mevki: “Senin yerinde olmak isterdim.” “Türkiye’nin pamuk ihrâcâtındaki yeri önemlidir.” Bu ilk Saltuk ve Selçuk eserlerinin medeniyetimizde çok ayrı bir yeri vardır (Ahmet H. Tanpınar). Canzi’nin dem çeken kumru, yerine göre de yaban kedisi olabileceğini ben çoktan biliyordum (Safiye Erol). 15. Makam, mevki: “Hiçbir iktidar onu yerinden oynatamadı.” “Îtiraz edince yerinden oldu.” Buyursunlar onlar da benim yerime / Münhal var edebiyat âleminde (Orhan V. Kanık). Ama tecrübesi, bilgisi ve kābiliyeti ile devlet hazînesini parmağında oynatan İbrâhim Efendi azametle yerinde oturmakta devam ederdi (Sâmiha Ayverdi). 16. Önem, değer: Mûsikînin, nağmenin bir topluluğun hayâtındaki yerini anlıyorum (Ahmet H. Tanpınar). ѻ Yer açmak: Bir kimsenin oturabileceği veya bir nesnenin konabileceği kadar yer sağlamak: Fatma Hanım, yanındaki diğer kadınları sıkıştırarak Hesnâ’ya güç halle bir yer açar (Hüseyin R. Gürpınar). Yer almak: 1. (Bir işte) Maddî veya mânevî bir payı bulunmak, (o işe) dâhil olmak: “Ortaklar arasında yer aldı.” 2. Kendisine ayrılan yerde bulunmak, orada bir yer işgal etmek: Belli ki rütbesi îcâbı yer aldığı birinci mevkide rahat değildir (Refik H. Karay). Telgrafta göze çarpan diğer bir husus da metinde mahkûmiyet sözünün yer almamış olmasıdır (Kaya Bilgegil). Aristo’nun ilimler tasnîfinde yer almayan târihe İslâm dünyâsında yapılan tasniflerde de rastlanmaz (Ümit Meriç). Yer bırakmamak: Başka bir şeyin yer almasına imkân vermemek, mahal bırakmamak: Zâkir Bey’in hazırcevaplığı bunların en kısasını, îtirâza yer bırakmayanını bulmuştu (Ahmet H. Tanpınar). Ağzımı dolduran kocaman dil kelimelere yer bırakmıyor ki… (Yusuf Z. Ortaç). Yer bulmak: 1. (Bir kimseye) Oturacağı, bir şeye yerleşeceği bir yer sağlamak. 2. (Birine) Bir görev sağlamak, bir göreve yerleştirmek. Yer cücesi: Çok bilmiş çocuk veya çok kısa boylu kimse. Yer değiştirmek: Bulunduğu yerden bir başka yere geçmek. Yer demir, gök bakır: Ne yerden ümit var ne gökten, her taraf verimsiz ve suskun, bütün yardım kapıları kapalı anlamında çâresizlik anlatır: İzmir’in işgālinin ilk yılındayız… Yer demir, gök bakır (Reşat N. Güntekin). Ama yer demir, gök bakır; bir güne bir gün duâsı kabul olmamış (Eflâtun C. Güney). Yer demir, gök bakır, günlerden beri deniz karış karış aranmış, balık yoktur (Sait Fâik). Yer etmek: Yerleşmek, iz bırakmak: Nazîri yok-durur devrân içinde / Elif kaddi yer etti cân içinde (Raûfî – T. S.). Gelin olduğu akşamın târifi hâfızamda en fazla yer etmiş olanıdır (Hâlide E. Adıvar). Aldığım cevap beni pek kandırmamıştı, amma vak’anın dehşeti kafama yer etmişti (Refik H. Karay). Yer gök titremek: 1. Çok gürültü olmak. 2. Pek dehşetli bir günah işlenmek. Yer götürmez: Pek çok: Yer götürmez leşkeri alay alay / Anda ilter müşkil iş oldu kolay (Enverî – T. S.) Geceyi gündüze katıp yer ve gök götürmez sipah ile yürüdü (Şerefü’l-İnsan – T. S.). Birinci ve İkinci Dünya harplerinin yer götürmez fecâatleri, ilmin ve onun doğurduğu teknolojinin geniş ölçüde suç ortaklığıyle irtikâp edilmiştir (Ali F. Başgil). Yer (Toprak) kabul etmez: Çok günahkâr kimseler için kullanılır. Yer kaplamak: Önemli bir hacim işgal etmek. Yer kapmak: Kalabalık içinde başkalarından önce davranıp kendine bir yer bulmak.   Yer öpmek: Saygısını göstermek için bir büyüğün önünde eğilmek, yere kapanmak: Ey sabâ arz et yer öp ol hazret-i sultâna kim / Hazretinden kul yaraşır bin şeh ü sultan ana (Ahmed-i Dâî – Ş.A.D.). Yeri öptü. Ayağa kalkmadı (Ömer Seyfeddin). Yer tutmak: 1. Bir yeri mesken tutup yerleşmek. 2. Oturacak bir yeri kendisi veya başkası için ayırmak: Otelin herkesçe girilebilecek gazinosunda yer tutmadılar (Ahmed Midhat Efendi). 3. Geniş yer kaplamak. 4. Önemli duruma gelmek, önemi olmak: Birçok halk masallarında kahve mühim bir yer tutar (Ahmet H. Tanpınar). Fakat toptan bakılacak olursa eski kâinat görüşünde öbür dünyânın, yenisinde ise bu dünyânın esaslı bir yer tuttuğu görülür (Mehmet Kaplan). Şiir, modern roman ve tiyatroda eski çağlardaki kadar mühim yer tutmaktadır (Ergun Göze). Yer (Yerini) vermek: 1. Yerini bir başkasına bırakmak: Hatta o zamâna kadar baş başa iken ondan sonra odaya gelen birkaç kadına da yer verdiler (Ahmed Midhat Efendi). Hava yollarının otobüsünde orta yaşlı bir kadın başka bir orta yaşlı kadına kendi yerini vermek istedi (Rauf Tamer). 2. Yer almasını sağlamak: “Makālesinde alıntılara yer vermiş.” 3. İmkân tanımak: Dehâya onun hâricinde bir yer vermek îcap etmez mi? (Ahmet Hâşim). Ruhban denilen bürokrasiye yer vermeyen İslâmlık ile laiklik asla karşı karşıya getirilemez (Ahmet Kabaklı). Onlara atfedilen en büyük kusur, eserlerini hazırlarken tenkit fikrine yer vermemiş olmalarıdır (Ümit Meriç). Yer yapmak: Giyeceklerin dirsek ve dizlere gelen kısımları düzlüğünü kaybedip bol ve esnemiş bir durum almak. Yer yarılıp (da) içine (yere) girmek (geçmek): 1. Yok olmak, arandığı hiçbir yerde bulunamamak: Sanki yer yarılmış da yere girmiş. Ayşe ebe hiçbir yerde yok vesselâm (Ahmed Midhat Efendi). Bâri bir hâtıra kalsaydı şu toprakta diri / Yer yarılmış yere geçmiş şühedâ türbeleri (Mehmet Âkif – Ş.A.D.). 2. Yerin dibine girmeyi isteyecek kadar utanmak, çok utanmak: Öyle utandım ki yer yarılsa yere geçecektim (Reşat N. Güntekin).  Yer yerinden oynamak: 1. Çok gürültü olmak, bir iş çok gürültülü ve telâşlı yapılmak. 2. Toplumda büyük tedirginlik yaratmak, büyük bir kargaşaya sebep olmak: Öldüğü zaman yer yerinden oynamış (Fahri Celâl). Kadını, sivili, askeri!… Birkaç gün evvel de yer yerinden oynadı. Halk sokaklara döküldü… (Bekir Büyükarkın). Yer yurt: Oturulan yer: Hepsini teker teker evlendirip yer yurt sâhibi etmiş (Ahmet H. Tanpınar). Yerde: (-diği isim-fiil ekinden sonra geldiğinde) Yapılması gereken bir işin yerine başka bir şey yapıldığını ifâde eder: Akşemseddin darılıp gideceği yerde şeyhin kapısının köpekleriyle ve onların çanağından karnını doyurur (Ahmet H. Tanpınar). Yerden bitme (yapma): Çok kısa, bodur: Arslan ini kesilir o yerden bitme damlar (Behçet K. Çağlar). Yerden bitmek: Birden bire ortaya çıkmak, birden peydâ oluvermek: Feyz-i Hakk’ın öyle bir te’sîri var kim istese / Avniyâ mantar gibi yerden benî âdem biter (Yenişehirli Avnî – Ş.A.D.). Mendoza’yı siz belki, birkaç senede yerden bitmiş bir yepyeni Amerikan şehri tasavvur edersiniz (Refik H. Karay). Yerden göğe kadar (dek): Çok fazla, pek çok: Bezme gel bu gece ey âlem-i hüsnün mâhı / Yoksan yerden göğe dek inciniriz vallâhi (Behiştî – Ş.A.D.). Haklısın Şükriye… yerden göğe kadar haklısın… (Hüseyin R. Gürpınar). Sicilimi yazanların yerden göğe kadar haklı olduklarını teslim ederim (Reşat N. Güntekin). Yerden selâm (temennâ): Eli yere kadar götürerek verilen eski bir selâm çeşidi. Yerden yapma: Yerden bitme. Yerden yere vurmak (çalmak): 1. Şiddetle yere atmak. 2. mec. Çok şiddetle tenkit etmek, hırpalayıp acınacak duruma düşürmek: Ama insanı yerden yere vurduğu da olur ha! Şakaya gelmez o (Sait Fâik). Pareto îmanla ilmi uzlaştırmak isteyenleri yerden yere vurur (Cemil Meriç). Yere bakan, yürek yakan: Görünüşü uslu ve edepli olduğu halde sinsice işler çeviren kimseler için söylenir: Yoksa o ne yere bakan, yürek yakan cinsten bir sarı çiyandır (Reşat N. Güntekin). Yere bakıyor: Ölümü yaklaşmış yaşlı kimseler için kullanılır. Yere batasıca (batsın): “Yok olsun, yere batsın” anlamında bedduâ sözü: Yerine göz koyan yere batası / Var mı ölüm denen köyden ötesi (Behçet K. Çağlar – Ş.A.D.). Yere batmak: Yok olmak. Yere (Yerlere) çalmak (vurmak): 1. Yere fırlatmak, şiddetle atmak: Hastahâneden çıktı mı ne yapar yapar, kırk yılın başında seni kurt kapanına getirir, yere çalar (Mahmut Yesâri). Bildim Deli Balta’yı yere çalacağını, Kerim Ağa! (Kemal Tâhir). 2. Perîşan etmek: Rûhi’yi böyle yerlere çalmazdı rûzigâr / Olsaydı destgîr ana bir himmet-i bülend (Rûhî-i Bağdâdî – Ş.A.D.). Kendini yere çal, parçalan, târih! (Behçet K. Çağlar). Yere geçmek: Yerlere geçmek. Yere geçsin: “Yok olsun, mahvolsun” anlamında bedduâ sözü: Sen göğe çık güneş gibi geçsin yere rakîb / Âmîn ede felekte melekler duâmıza (Necâtî Bey – Ş.A.D.). Kim görürse seni sanır ki güneş indi yere / Yere geçsin seni her kim ki bu hüsn ile yere (Nizâmî – Ş.A.D.). Yere göğe koymamak (koyamamak, sığdıramamak): Çok îtibar etmek, çok değer vermek: Bunun için Neclâ ile Ayşe onu yere göğe koymuyorlar, enişte diye pervâne gibi etrâfında dönüyorlardı (Reşat N. Güntekin). Bu dostâne îkazdan da Yûsuf Bey’i haberdar ederek yenge hanım diye yere göğe koymadığı Hâlet Hanımefendi’yle arasına bir soğukluk sokmuştu (Sâmiha Ayverdi). Yere göğe sığmamak: 1. Büyüklüğü ölçüye gelmemek: Yere göğe sığmayan bir mü’minin kalbindedir / Katrenin içinde ummânımdır Allah hû diyen (Niyâzî-i Mısrî). 2. mec. Böbürlenmek, kibirlenmek: Biz yere göğe sığmayan zavallı insanlar, hazır bir nizamnâme olarak elimize verilmiş gerçeklere göz yumarak kendimizi de dünyâmızı da bir pula değmez hırslarımızla acep neden berbat etmekten çekinmiyoruz? (Sâmiha Ayverdi). Yere kapanmak: 1. Yüzü koyun yere düşmek: Delindi ciğerim kapandım yere / Beni kaldıracak el gerek bana (Karacaoğlan). Ve yere kapanarak istavroz çıkara çıkara, canını kurtaran Meryem Ana’ya şükranlarını gönderiyordu (Hâlit Z. Uşaklıgil). 2. Saygı belirtisi olarak yere kadar eğilmek. Yere oturmak: Toprak veya döşeme üzerine oturmak: “Yer yoktu, üç kişi de yere oturdu.” Yere serilmek: Mağlûp olmak, yenilmek. Yere (Yerlere) sermek: 1. Mağlûp etmek, yenmek, yere yıkmak: Bir aralık zavallıyı yere serdiler (Ahmed Midhat Efendi). Karacabey zenginlerini birer birer yere serer (Reşat N. Güntekin). Dün akşam İsveç’i yere serdik. Bundan sonra Avrupa Uluslar Kupası’nın bir kulpundan tuttuk demektir (Burhan Felek). 2. Öldürmek: Köroğlu der al kanları / Yere serer çok canları / Eğri kılıç düşmanları / Kırar parlayı parlayı (Köroğlu – Ş.A.D.). Sonra lâyık mı imiş yerlere sermek şimdi / Böyle düşmanla bütün gün dövüşen bir yiğidi (Mehmet Âkif – Ş.A.D.). Beşer, onar rasgeldiği eşkıyâlarla tek başına vuruşarak hepsini yere serdi (Ömer Seyfeddin). Yere vurmak: Alt etmek, kötü duruma sokmak: Yarın başka bir bahâne ile seni yere vuracaklar (Reşat N. Güntekin). Bâzan bir çocuk sâfiyeti ile din münâkaşasında bir hocayı yere vurduğunu söylerdi (Hâlide E. Adıvar). Yeri cennet olsun (olası): Hayır duâ sözü olarak kullanılır: Taşın damarını bilir Ermeni ustalar derdi, yeri cennet olası babam… (Kemal Tâhir). Yeri cennet olsun dedi (Mustafa N. Sepetçioğlu). Yeri değil: Zamânı uygun olmayan şeyler için söylenir: Canım, şimdi lâubâliyâne çene yarıştırmanın yeri değil (Ahmed Vefik Paşa). Yeridir: Lâyıktır, uygundur, yeri var: Nâr-ı aşka nûr olursan yeridir ey dil sana / Kim dedi par par tutuş pervâne gibi yan ana (Nihânî – T. S.). Açılsa gül gibi yeridir gonca-i emel / Rûy-i zemîni hûn-ı adû kıldı lâle-fam (Azmîzâde Hâletî – T. S.). Ey Kayser, öğünsen yeridir kanlı başınla (Orhan S. Orhon). Yeri gelmek: Zamânı, sırası gelmek, zamâna uygun düşmek: Metnin kendi içinde incelenmesini ön plana alarak yeri gelince ve îcap ettikçe müellif ve devri ile olan münâsebetlerine işâret ettik (Mehmet Kaplan). Şeref ve haysiyet duygusu yeri gelir yaşama iç güdüsünü, bu en güçlü iç güdüyü bastırır (Târık Buğra). Yeri göğü ben yarattım demek: Çok kibirli, çok azametli olmak, çok böbürlenmek. Yeri göğü birbirine katmak: Etrâfı aşırı derecede telâşa vermek. Yeri göğü tırmalamak: Şiddetli bir sancı çekmek, can acısından perîşan olmak. Yeri göğü titretmek: Etrâfa korku salmak: Doğru çingeneye gider, kapının önüne gelince yeri göğü titretircesine bir nâra atar (Fâik Reşat). Yeri olmak: Belli bir şeyi temsil eder durumda olmak, saygınlığı olmak: Hasankale ılıcasında kubbeyi tepesinden atacak kadar gür sesiyle besteler okuyan bu coşkun adamın tekke şiirinin târihinde bir yeri olması lâzımdır (Ahmet H. Tanpınar). Yeri ölçmek: mec. Boylu boyunca yere serilmek. Yeri öpmek: (Alay yoluyle) Yere düşmek, yere serilmek. Yeri soğumadan: Bir kimsenin ayrılmasının ardından çok zaman geçmeden. Yeri var: Uygundur, yeridir: “Şâir dense yeri var.” “Kızsan yeri var.” Yeri yurdu olmamak: Nerede bulunacağı bilinmemek, belli bir yeri olmamak. Yerin dibine batırmak (sokmak): 1. Çok kötülemek, şiddetle eleştirmek: Bu hizmetçi kız evimize geldiği zaman Refîa onu methede ede nasıl göklere çıkardıysa kovduğu gün de zem ve tel’inle yerin dibine sokacak (Hüseyin R. Gürpınar). 2. Çok fazla utandırmak, mahçup etmek: Ah, anacığı mezarından kalkıp bir sopa kapsa, bütün bu gönül kuduzu karıları dağıtsa, Zühre’yi de yerin dibine soksa (Safiye Erol). Yerin dibine geçmek (batmak, girmek): 1. Çok utanmak, çok mahçup olmak, utancından kimseye görünmek istememek: Ali Rızâ Bey utancından yerin dibine girmiş (Reşat N. Güntekin). Kerim yerin dibine geçti. Sırtından soğuk ter yürümüş, utanç boğazını tıkamıştı (Kemal Tâhir). Şu hâle bak, şu kılığa bak!… Hicap duyuyorum azîzim, yerin dibine geçiyorum (Bekir Büyükarkın). 2. Ortadan yok olmak, kaybolup görünmez olmak. Yerin kulağı var: “Konuşurken ihtiyatlı olmak gerek, çok gizli söylenen bir söz dahi hiç umulmadık bir yerden duyulabilir” anlamında kullanılır: Ya maâzallah karım haber alacak olursa… Yerin kulağı vardır (Reşat N. Güntekin). Yerinde: Olduğu yerde: Eşsiz Boğaz şerefli hayâlin derindedir / Senden kalan o levhada her şey yerindedir (Yahyâ Kemal – Ö.T.S.) . Bk. YERİNDE. Yerinde duramamak: 1. Çok hareketli olup bir yerde devamlı oturamamak: Fakat çok gençti, yerinde duramıyordu (Sait Fâik). 2. Telâş, merak, sabırsızlık, heyecan vb. duygulardan dolayı içi içine sığmamak. Yerinde kalmak: Bulunduğu görevde kalmak, yeri değişmemek. Yerinde saymak: 1. Düzenli bir yürüyüş sırasında ayağının birini kaldırıp öbürünü indirmek sûretiyle yol almadan hep aynı yerde yürür gibi yapmak: Yerinde sayanlar yürüyenlerden ziyâde ayak patırdısı eder (Cenap Şahâbeddin). Bir alay saçlı sakallı adamlar mektep çocukları gibi art arda dizilmiş, bir acâyip sürüye katılmış, yerimizde sayıyoruz… (Reşat N. Güntekin). 2. mec. Hiç ilerlememek, bulunduğu yerden daha ileriye gidememek: Amma cemiyet, koşmaktan yerinde saymaya geçtiği zaman taassup, çengelde unutulan kokmuş bir et gibi (…) kokusunu bütün taaffünü ile bastırdı (Sâmiha Ayverdi). Yerinde su mu çıktı?: Bir zorunluluk yokken yerini bırakıp gitmek isteyenlere söylenir. Yerinden fırlamak: Oturduğu yerden hızla kalkmak veya çıkmak: Fahri, dükkânın eşiğine ayağını daha koyar koymaz genç kız yerinden fırladı (Sait Fâik). Yerinde yeller esmek: Yok olmak, bulunmamak, nâmı, nişânı, eseri kalmamak: Seyretti havâ üzre denir taht-ı Süleyman / Ol saltanatın yeller eser şimdi yerinde (Ziyâ Paşa – Ş.A.D.). Fakat Roma’nın yerinde yeller esiyor (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Tâcım tahtım eller elinde kalacak, şu koca saltanatın yerinde yeller esecek (Eflâtun C. Güney). Yerinden oynamak: 1. Yerinden ayrılmak, bulunduğu konum değişmek: Sandukayı sürüklemekten bîzar olan hayvanlar yerlerinden oynadılar, yorgunluktan kırılmış bacaklarıyle yokuşu tırmanmaya başladılar (Hâlit Z. Uşaklıgil). 2. Devam edegelen durumu değişmek, kargaşa hâkim olmak: Bütün o zamanki Beyoğlu yerinden oynadı (Sait Fâik). İhtiyar Asya yerinden oynamış, medeniyetler birbirine girmiş, insan cemâatleri en geniş mânâda değişikliklere uğramıştı (Ahmet H. Tanpınar). Yerinden oynatmak: 1. Yerini değiştirmek, görevinden alıp başka bir göreve vermek: Kusûru olmayan bir memuru yerinden oynatmak ne demektir? (Burhan Felek). Resmî sektörde iyi adam az… Onları da parti mülâhazası, adam kayırmak kaygusu ile yerinden oynatırsak bu işin sonu gelmez (Burhan Felek). 2. Heyecanlandırıp ayağa kaldırmak: Bir akşam üstü bütün kısmı yerinden oynatan o hâdise meydana geliverdi (Bediî Fâik). Yerinden yurdundan etmek: Bulunduğu yerden ayrılmaya mecbur etmek: Süzet’i yerinden yurdundan edip İstanbul’a getirir… (Reşat N. Güntekin). Asya’nın dört bucağında yerinden yurdundan ettiği kabîle ve kavimleri önüne katarak gelen bu sel gerçekten zâlim bir kuvvetti (Ahmet H. Tanpınar). Yerine: Olduğu yere. Bk. YERİNE . Yerine geçmek: 1. Görevinden ayrılan birinin mevkiine oturmak. 2. Bulunmayan bir şeyin yerine konmak veya kullanılabilmek, yerini tutmak: Yanımda oğlumun yerine geçersin (Nâmık Kemal). Yıldızlar bile örtülse yine gökte ışık yerine geçen bir cilâ parlar (Refik H. Karay). Kur’an, yerine hiçbir şeyin geçemeyeceği bir kitaptır (Ergun Göze). Yerine gelmek: 1. Eski durumuna gelmek, düzelmek: Hepimiz az çok üzülmekle berâber yine pek çabuk neşemiz yerine geldi (Kerîme Nâdir). 2. (İstek, niyet vb.) Olmak, gerçekleşmek. Yerine getirmek: 1. Gereğini yaparak olmasını sağlamak: Bir ara yerden bir avuç saman aldı, ellerinin arasında bir nezri yerine getirir gibi ovuşturup havaya üfledi (Ahmet H. Tanpınar). Hatip, Peygamber’in arzusunu yerine getiren Fâtih’i andı (Rûşen E. Ünaydın). Sav-Tekin buyruğu yerine getirdi (Mustafa N. Sepetçioğlu). 2. Eski durumuna döndürmek. Yerine koymak: Harcanan veya kaybolan bir şeyin yerine yenisini sağlamak. … Yerine koymak: … gibi saymak, … olarak kabul etmek, … gözüyle bakmak: “Aptal yerine koymak.” Şimdi bir de kendinizi Ahmet Bey’in yerine koyun (Nâmık Kemal). Yerine oturmak: İyice yerleşmek, esas şeklini almak: I. Kılıç Arslan’da başlayan çizgiler onda yerine oturmuş, zevkle, şiirle ve bin türlü incelikle tamamlanmıştır (Ahmet H. Tanpınar). Yerini almak: Yerine geçmek, yerini tutmak: Deminki mutlak boşluğun yerini delice bir mahşer aldı (Ahmet H. Tanpınar). Cezve ve fincan hemen hemen kahve ibriklerinin yerini almış bulunuyordu (Sâmiha Ayverdi). Beyrut’un yerini İstanbul alacak (Rauf Tamer). Yerini beğenmek: (Bitki için) Yerini sevmek. Yerini bilmek: Haddini bilmek, mevkiinin gereğinden öteye gitmemek. Yerini bulmak: 1. Yerine gelmek, olmak: “Söz yerini buldu.” “Hak yerini buldu.” Ne mümkündür kasîdeyle teşekkür böyle eltâfa / Yerin bulsun deyü hünkârımın ammâ ki fermânı (Nedim – Ş.A.D.). 2. Lâyık olduğu yere gelmek: Tamam, şimdi yerini buldun. Sakın halt edip de ayrılayım deme (Fâik Reşat). 3. Nerede olduğunu belirlemek: “Uçak savarın yerini bulmak.” “Şifrenin yerini bulmak.” Yerini doldurmak: 1. Bulunduğu mevkiin hakkını vermek, o mevkide işini başarı ile yürütmek, mevkiinin ehli olmak. 2. Ayrılan bir kimsenin görevine gelip aynı şekilde başarılı olmak: Sağ ol! Aklım kesti, dolduracaksın rahmetli Demircan oğlumun savaş alanlarındaki yerini (Kemal Tâhir). Yerini eskitmek (ısıtmak): Bir yerde uzun süre kalmak: Hele misâfirler yerlerini eskitsinler, sen kahveyi öyle getir (Sâmiha Ayverdi). Yerini sevmek (beğenmek): (Bitki için) Bulunduğu yerin şartlarından dolayı kolayca gelişmek: Nahl-i tâze yerini sevmekle olur ser-firâz (Şeyhülislâm Yahyâ). (-nin) Yerini tutmak: Yerine geldiği şey veya kimseyi aratmayacak gibi olmak, onun yerine kāim olmak: Çünkü annenin yerini hiçbir şey tutmaz (Reşat N. Güntekin). Yâhut çalı süpürgesini biraz ıslâh ederler, sarı süpürgenin yerini tutar (Burhan Felek). Amma dil bakımından doğru, mânâ olarak idealin yerini tutmuş sayılabilir (Ergun Göze). Yerle berâber: Yer seviyesinde, hemzemin. Yerle bir (yeksan) etmek (olmak): Temeline kadar yok etmek (yok olmak), yıkmak (yıkılmak): Yerle bir olması yakın, şehîdine / Fâtiha okuduğun türbelerin de (Ârif N. Asya). Şu da tuhaf ki Türk, kendi eserlerini yerle yeksan ederken başka milletlerden mîras kalmış âbide yıkıntılarının bile üstünde titremekte… (Sâmiha Ayverdi). Çinliler ve Kalmuklar, her istîlâlarında ilk iş olarak Abdülkerim Satuk Buğra Han’ın kabr-i şerîfini yerle bir ederler (Ergun Göze). Yerle gök bir olsa: Ne olursa olsun, her şartta. Yerlerde sürünmek: Çok perîşan durumda olmak: Yerlerde sürünme vakti geçti / Doğruldu semâya doğru kāmet (Nâmık Kemal – Ş.A.D.). (Hicâbından, utancından…) Yerlere (Yere) geçmek (girmek): Çok utanmak: Hurşîd-i âsuman yere geçti hicâbından / Oldukça meh cemâlin ile rû-be-rû senin (Esrar Dede). Bilmem, sütninem getirdiği zaman nasıl utancımdan yerlere geçmedim (Nâmık Kemal). Ricâ ederim hanımcığım, beni beyin yanına çıkarmayınız. Mahcûbiyetimden yerlere geçerim (Hüseyin R. Gürpınar). Utancımdan yerlere giriyorum (Reşat N. Güntekin). Yerlere kadar eğilmek: Büyük saygı göstermek: İktisatçı Yunanlılar’ın sanâyide, ticârette, mâliyede ne kadar ehliyetsiz olduklarını ispat ettikten sonra “ilmî dehâları” karşısında yerlere kadar eğiliyor (Cemil Meriç). Yerlere sermek: Yere sermek. Yerleri süpürmek: (Paça, etek, saç) Çok uzun olmak.

lugatim.com/s/YER
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp