( ﺷﺮﻒ ) i. (Ar. şeref ) 1. Bir kimseye gösterilen saygının dayandığı mânevî yücelik, mânevî ululuk, onur, haysiyet: Vücûdunu, nâmûsunu, şerefini kendisine fedâ eden bir kızdan en sonunda çocuğunu da kurban etmek fedâkârlığını istemek… (Ahmed Midhat Efendi). Er meydanında ölmek şerefine o lâyık mı ki… (Ömer Seyfeddin). 2. Fazîlet, cesâret vb. üstün niteliklerle kazanılmış iyi şöhret: Kâfî bir unvân-ı şeref olurdu (Ahmet Hâşim). Türk neferi elindeki tüfeği zâbitinin emri üzere isti’malden hiç, hiçbir kâr, hatta şan ve şeref bile beklemiyor (Cenap Şahâbeddin). Fakat terakkî-i medeniyyet bu şeref ve şevket muhârebelerini ortadan kaldırdı (Cenap Şahâbeddin). 3. İftihar vesîlesi olan şey: Bir insana ne büyük şereftir (Nâmık Kemal). Yaşayan en büyük mîmar için büyük şereftir (Ahmet Hâşim). Onun için de kendisiyle dostluk, âşinâlık ve ahbaplık kurmak, hatta komşuluk edebilmek bir şeref sayılırdı (Sâmiha Ayverdi). ѻ Şeref bulmak: Şeref kazanmak: Süleyman–menkıbet bir şâh-ı zîşânın kudûmuyle / Şeref buldu hilâfet mesnedi sad hamd Mevlâ’ya (Fıtnat Hanım). Şeref duymak: Bir şeyi kendisi için şeref sebebi kabul etmek: Pek çok iyi yetişmiş sayılı ve hatırlı kişileri talebemiz olarak görmekle şeref duyarım (Burhan Felek). Şeref vermek: (Bir kimse, bir durum veya şey birini veya bir yeri) Şereflendirmek, yüceltmek, onurlandırmak: Şeref vermiş ona fakr u fenâsı / Mezîd olmuş ulüvv-i kibriyâsı (Yahyâ Bey). Şerefe (Şerefine, Şerefinize): İçki içilirken kadeh kaldırılarak söylenen söz. Şerefine içmek: Bir kimse veya olayı kutlamak amacıyle içki içmek: Yok, bırak, bir şey yapmayacağım, vallâhi şerefine içeceğim diyerek beni eliyle sıyırır gibi bir itti (Sait Fâik). Şerefine … vermek: Bir kimseye saygı göstermek için onun adına yemek, toplantı vb. düzenlemek. Şerefü’l-mekân bi’l-mekin: Bir yerin şerefi orada oturanla gelir, bir yer şerefini orada oturandan alır: Vah İhsancığım diye bağırıştılar. En aşağıda bir sandalyeye mütevâziâne ilişirken ısrar ettiler. –Şöyle buyurun canım!… Şerefü’l-mekân bi’l-mekin beyefendi, istirahat buyurun (Fahri Celâl). Eskilerin ne güzel sözleri vardır: Şerefü’l-mekân bi’l-mekin demişler. Bir şehrin şerefi, kıymeti orada yaşayanlarla ortaya çıkar (Halûk Dursun). ● Şeref-âver ( ﺷﺮﻒ ﺁﻭﺭ ) birl. sıf. (Fars. āver “getiren” ile) Şerefli, şeref veren: Necdet sana bir cedd-i baîdin şeref-âver / Bir tuhfesidir (Tevfik Fikret). ● Şeref-bahş (-bahşâ) ( ﺷﺮﻒ ﺑﺨﺸﺎ – ﺷﺮﻒ ﺑﺨﺶ ) birl. sıf. (Fars. baḫş, baḫşā “bağışlayan” ile) Şeref veren, şereflendiren: Vücutları memleketimize şeref-bahş olmayan bir fırka-i şebab vardır ki… (Sâmipaşazâde Sezâî). ● Şeref-efzâ ( ﺷﺮﻒ ﺍﻓﺰﺍ ) birl. sıf. (Fars. efzā “arttıran” ile) Şeref arttıran. ● Şeref-hah ( ﺷﺮﻒ ﺧﻮﺍﻩ ) birl. sıf. (Fars. ẖāh “isteyen” ile) Şeref dileyen, şeref sağlayan: Şükr ü minnet birer şeref-hâhın (Tevfik Fikret’ten). ● Şeref-mend ( ﺷﺮﻒ ﻣﻨﺪ ) tür. sıf. (Fars. -mend ekiyle) Şerefli: O şeref-mend-i saâdet-güher u sa’d-ahter / Ki felek devrini eyler ona ber-vefk-ı meram (Cevrî’den). ● Şeref-sâdır (-sudur) ( ﺷﺮﻒ ﺻﺪﻭﺭ – ﺷﺮﻒ ﺻ۔ﺎﺩﺭ ) birl. sıf. (Ar. ṣādır “çıkan” ve ṣudūr “çıkma” ile) Şerefle çıkan [Pâdişah buyruğu için kullanılırdı]. ● Şeref-sânih (-sünuh) ( ﺷﺮﻒ ﺳﻨﻮﺡ – ﺷﺮﻒ ﺳﺎﻧﺢ ) birl. sıf. (Ar. sāniḥ “hatıra gelen” ve sunūḥ “hatıra gelme” ile) Şerefle akla gelen [Pâdişah buyruğu için kullanılırdı].