i. (Eski Türk. taġāy ; kökü belli değildir) 1. Bir kimsenin annesinin erkek kardeşi. 2. Orta yaşı geçkin erkekler için kullanılan hitap sözü. 3. mec. Koruyucu, arka çıkan kimse, hâmî: İstanbul’da şehir âsâyiş ve inzibâtı yeniçeri ocağına bırakılmıştı. Şimdiki karakolların yerinde yeniçeri kolluklarının zâbitlerine de halk “hâmî” anlamında dayı diye hitap ederdi. Yeniçeri dayıları tâbiri de buradan kalmıştır (Reşat E. Koçu). 4. târih. Osmanlı Devleti’nde Tunus ve Cezâyir’de memleketin başında yönetici olarak bulunan beylere verilen unvan: Dayılık, eski Türkler’de alplik gibi çok güç elde edilir bir sıfat ve şerefti. Alpler, okla gökten kartal düşürüp tüylerini börklerine takmak, kılıçla pars tepeleyip kuyruğunu bileğine dolamak gibi işler başardıktan sonra o sıfatı alabildikleri gibi dayılar da Akdeniz’in boralarını, fırtınalarını, ışıksız gecelerini kendi irâdelerine râmettikten ve isimlerini o denizin dalgaları üzerinde yürüte yürüte İsanyollar’a, Venedikliler’e, Cenevizliler’e, Maltalılar’a, Fransızlar’a, İngilizler’e ve Felemenkliler’e tanıttıktan sonra dayı lakabı alırlardı (Mehmet Z. Pakalın). 5. Kabadayı, külhanbeyi. ѻ Dayı-reviş (-reftar): Yeniçerilerin zorbalaştığı son zamanlarda moda hâline gelen, kol sallayıp topuk vurarak alımlı çalımlı yürüme tarzı ve bu tarzda yürüyen (kimse): Ol dayı-revişle o gazûbâne bakışla / Üftâdesine çâre heman lafz-ı emandır (Enderunlu Fâzıl). Gördüm bir tâze-rû işvebaz keşiş / Zünnârı belinde hem dayı-reviş / Hulûl eder gibi nereye gidiş / Dedim buyur gel dedi meyhâneye (Âşık Râzî’den). Dayısı dümende: Akrabâ ve dostları âmir ve koruyucu durumda olan, işi yolunda giden kimseler için kullanılır.