Sözlük › B › baba

baba

a.ar. babaakrabalık

İlişkililer beybaba · buva · buba · babey · babalı · babasız · babacık -ğı · Babalık -ğı · babacı · babasal · babalanmak · babaç -cı · +28 ›

Açıklama

samimi bir hitap sözü.

Örnek

“… karanlığın içinde ışıl ışıl gezen kömür gemilerinin biri giriyor biri çıkıyordu limana, pervaneler her yana su sıçratıyor, vinçler gıcırdıyor, babaların etrafında her kafadan bir ses çıkıyordu.”
Kadırga sahibi merdivenin uçlarını iki demir babaya sıkıca bağlayıp kenardan aşağı atar.
“Sanki istekleri çok yasal çok basit bir şeymiş gibi, zavallı rehberi zorlar babam zorlardı.”
“En üst modeli, baba modelini aldım.”
-Tamam. –İyi baba bakarız yarın.
bk. Baba erenler. Anadoluda halk şairleri olağanüstü kişiler, tanrının sevgilileri olarak kabul edildiklerinden kendilerine çoğu zaman "Baba" dendiğini bilmekteyiz. Kanaatimizce, Kemalî'nin sonuna getirilen "Baba", tarikatle ilgisi dolayısıyle söylenmektedir.

Kaynak Conrad/Çakmak, Gençlik, 19 | Wilde, Abamor, tsz, Mutlu Prens, 38 | T Polikar, 1997, 146 | H A Keskin, 26.11.2021 | Recep Özcan, 06.06.2007 [T, 25.08.2011] | Borlu Kemalî Baba, 10

Kişi T Polikar · Hilal Akmaral Keskin · Recep Özcan · Borlu Kemalî Baba

Yıl/Tarih 1997 · 26.11.2021 · 06.06.2007 · 25.08.2011

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları babey beybaba buba buva
Benzerleri babaca
Dolaylı ilişkili sözcükler (1) hitap -bı

“baba” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “baba” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

yakın / benzer fethigedikli sözlüğü: yakın ya da benzer anlamlı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

Fark kayıtları

yerine / değilBABA, HİMMET! > OĞLUM, HİZMET! değil BABA, HİMMET! =//|| OĞLUM, HİZMET!

"Hizmet edersen, himmet görürsün/ederim" DEĞİL Hizmet ederken himmet görürsün.

fark (ile)BABA ve/||/<> OĞUL ve/||/<> KUTSAL RUH

Yasama. VE/||/ Yürütme. VE/||/ Yargı.

fark (ile)BABA ile/||/<> KING-POST/POINÇON/HÄNGESÄULE/BABA/ÇATI ile/||/<> BABA/BABBA ile/||/<> SIRE/BABA

Saygıdeğer yaşlı adamlara, bir topluluğun ya da bir örgütün başında bulunan kimselere, kimi tekke ulularına verilen san: Baba Oruç, Bektaşî Babası, Gül Baba. @@ (Mimarlık) Mahya kirişini dikey olarak alttan tutan kalın, kare kesitli…

fark (ile)BABA! ile/ve/<> ANNE!

Çocukların çıkardıkları seslerdeki anlamları: Oyun için. İLE/VE/<> Önemli ve acil durumlarda.

fark (ile)AMCA ile/ve BABA

[Biyolojik açıdan] Babayla kardeşlik bağlantısı olan eril gövdeli kişi/ye verilen ad. İLE/VE Testislerinde oluşan spermler aracılığıyla dünyaya gelinen kişi.

köken / yönelim (< >)ANNE ve/||//+ BABA ve/||/<>/> ÇOCUK

... ve/||//+ ... ve/||/<>/> Sonuç.

eşit (=)BABA = DEDE
eşit (=)DEDE = BABA
fark (ile)BABA ile/||/<> ÇATI

Saygıdeğer yaşlı adamlara, bir topluluğun ya da bir örgütün başında bulunan kimselere, kimi tekke ulularına verilen san: Baba Oruç, Bektaşî Babası, Gül Baba. | (Mimarlık) Mahya kirişini dikey olarak alttan tutan kalın, kare kesitli…

fark (ile)ROOF/COMBLE/DACH/ÇATI/BABA ile/||/<> SCHATTENDACH/SAYVAN/SUNDURMA ÇATI

(Mimarlık) Bir yapıyı örten ve eğik yüzeyleri olan damın tahtadan iç yapısı. a. bk. mahya, baba, mertek, altgergi. | Büyük otellerin çatı katındaki eğlence ve oturma yeri. @@ (Mimarlık) Bir yerin güneşten korunması için üstüne konulan düz…

fark (ile)VIERECKIGER BALKEN/MERTEK/BABA ile/||/<> MERTEK

(Mimarlık) Kısa, kare kesitli kereste. a. bk. baba, payanda, makas, çatı makası, altgergi, üstbaşlık. @@ [mesedek] Toprak ve düz damlı evlerde toprak kısmın altına döşenen kalın ağaçlardan herbiri. (-Amasya; Boğaz *Susuz, Baykara *Selim…

fark (ile)STANCHION/PROP/STAY/ÉTAI/ÉTANÇON/STÜTZE/PAYANDA/BABA ile/||/<> PAYANDA

(Mimarlık) Bir duvarı tutmak, yıkılmasını önlemek için yanlamasına dayatılan destek. | Bir babanın ya da direğin üzerine konan kiriş ya da aşığı alt yanlardan beslemek için direkten ya da babadan, aşık ya da kirişe verevlemesine konulan…

köken / yönelim (< >)ANNE/BABA ile/ve/||/<>/> ÇOCUK ile/ve/||/<>/> TORUN ile/ve/||/<>/> TORLAK

... İLE/VE/||/<>/> ... İLE/VE/||/<>/> ... İLE/VE/||/<>/> Torun çocuğu.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: a ile başlayan 2.674 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: b ile biten 67 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Aynı alandan (akrabalık) sözcükler tümü ›

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“baba” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Çocuğu olan erkek; peder

2. Çocuğun dünyaya gelmesinde etken olan erkek

3. Kazılarda çıkarılan toprağın miktarını hesaplayabilmek için yer yer bırakılan toprak dikme

4. Çatı merteği

5. Bir ülkeye veya bir topluluğa yararlı olmuş kimse

6. Anlayışlı, iyi huylu erkek

7. Silah kaçakçılığı, kara para aklama ve uyuşturucu madde ticareti vb. kirli ve gizli işler yapan çetenin başı

8. Koruyucu, babalık duyguları ile dolu kimse

9. ► ata

10. Çok kaliteli, üstün nitelikli

11. Tarikatların bazısında tekke büyüğü

12. Bu gibi kimselere verilen ünvan

13. Gemi veya iskelede halatın takıldığı yuvarlak başlı iri demir, ağaç veya beton dikme

14. Bir merdivende, tırabzanın sahanlıkla birleştiği yerde bulunan dikey öge

Birleşik sözler: baba adam, babaanne, baba boyunduruğu, baba bucağı, babacan, baba diyarı, baba dostu, babaevi, baba hindi, baba mirası, baba nasihati, baba ocağı, baba sanlı, baba soylu, baba tarafı, baba tatlısı, baba yadigârı, baba yarısı, baba yerli, babayiğit, baba yurdu, babadan kalma, âdembaba, Âdem Baba, ağababa, ana baba, ballıbaba, beybaba, biyolojik baba, büyükbaba, cicibaba, devlet baba, dönbaba, efendibaba, hacıbaba, kayınbaba, Noel Baba, öz baba , paşababa, sütbaba, şambaba, üvey baba, vaybabamcı, altın babası, Bektaşi babası, dert babası, fakir fukara babası, fikir babası, fukara babası, isim babası, iskele babası, mafya babası, öksüz babası, para babası, şambabası, tırabzan babası

Güzel Sanatlar Terimleri Sözlüğü, 1968

(Mimarlık) Mahya kirişini dikey olarak alttan tutan kalın, kare kesitli kerestelerden her biri. a. bk. çatı.

İng. king-post · Fr. poinçon · Alm. Hängesäule

Tarih Terimleri Sözlüğü, 1974

Saygıdeğer yaşlı adamlara, bir topluluğun ya da bir örgütün başında bulunan kimselere, kimi tekke ulularına verilen san: Baba Oruç, Bektaşî Babası, Gül Baba.

Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü

Özellikle dört ayaklı hayvanlar için kullanılan, bir hayvanın ebeveynlerinden erkek olanına verilen ad.

İng. sire

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

bk. babba

Etimoloji Sözlüğü

‘çocuğu olan erkek’

Ağızlarda bıba, bıbe, boba, buba, babey vb. biçimlerde de geçer.
~ Az baba ‘büyükbaba, dede’. Azeri alanında çokluk biçimi babalar ‘ecdat’ olarak kullanılır. -Gag baba. Ağızlarda boba olarak da geçer. -Tkm bāba 1. ‘büyükbaba’; 2. ‘annenin babası’. Türkmencede ata baba -TatK baba ‘ata’. Tatarcada ‘büyükbaba; büyükbabanın ağabeyi; yaşlı erkek’ anlamlarında babay da geçer (< baba + qay eki). -Bşk baba ‘büyükbaba’. -Özb båbå ‘büyükbaba’. -Kklp baba ‘büyükbaba’.
Eski Türkçenin Uygur döneminden bu yana geçer. ~ Uyg baba ‘baba; saygı duyulan yaşlı erkek’. -OT baba ‘baba’. -Çağ baba. -Osm baba. Diyalektlerde ‘büyükbaba’, ‘annenin babası’ anlamlarını da kazanmıştır. Bu anlamların Uygurcadaki ‘saygı duyulan yaşlı erkek’ anlamından geliştiği anlaşılıyor.
Çocuk dilinden geçmiş olduğu görüşü yaygındır. Samoyloviç (TE 825) ve Sevortyan akrabalık adları içerisindeki farklı karşılıkları üzerinde de durmuşlardır.
Çeşitli dillerdeki Fr papa ‘baba’, İtal papà (çocuk dilinde ‘baba’), Arn baba ‘baba’, Svahili dili baba ‘baba’, Krt bav ‘baba’ karşılıkları dikkat çekicidir.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“baba” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

BABA (1)

i. (Kökü ve diğer baba kelimesiyle ilişkisi belli değildir) 1. Gemileri halatla bağlamak için kıyıya ve güverteye yerleştirilmiş yuvarlak başlı demir dikme veya kısa ağaç. 2. inşaat. Çatılarda makas denen düzenekte üst başlıkların yükünü taşıyan payandaların yaslandığı dikine konmuş ağaç veya demir direk. 3. inşaat. Bir hafriyatta kazılan yerin derinliğini göstermek için kazılmadan baca biçiminde bırakılan toprak yığını.

lugatim.com/s/BABA
BÂBÂ

( ﺑﺎﺑﺎ ) i. Baba kelimesinin Farsça telaffuza uydurularak uzun okunan şekli olup bâzı Farsça söyleyişlerde kullanılmıştır: “ Bâbâ-yı âlem: Hazret-i Âdem.” “ Bâbâ-yı atik: Babaeski.” ● Bâbâyan ( ﺑﺎﺑﺎﻳﺎﻥ ) i. ( bābā ’nın Fars. çoğul eki -ān almış şekli) Babalar, tarîkat büyükleri, Bektâşî şeyhleri. ● Bâbâyâne ( ﺑﺎﺑﺎﻳﺎﻧﻪ ) sıf. ve zf. ( bābā ’nın Fars. -āne eki almış şekli) 1. Babaca, bir büyüğe yakışır şekilde (olan). 2. Dervişçe, kalenderce : Etvârı şeyhâne ve reftârı bâbâyâne idi (Sâlim Tezkiresi). Bk. BABAYÂNÎ.

lugatim.com/s/BÂBÂ
BABA (2)

i. (çocuk dilinden; ses taklidi k.) [Başka dillerde de benzer biçimde kullanılmaktadır] 1. Bir çocuğun dünyâya gelmesine sebep olan erkek, çocuk sâhibi adam, peder: Babamı görmedim ki bileyim (Nâmık Kemal). 2. teşmil. Ata, cet: Vaktiyle baban kimseye minnet mi ederdi (Tevfik Fikret). Giden saatler babalarımızın öldüğü, annelerimizin evlendiği ve bizim doğduğumuz (…) saatlerdi (Ahmet Hâşim). 3. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Koruyucu durumunda olan kimse: “Fukarâ babası.” “Milletin babası.” 4. mec. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Bir şeyin meydana gelmesine sebep olan, bir mesleğin veya işin kurucusu yâhut ustası durumundaki kimse: Şinâsî Tanzîmat edebiyâtının babasıdır (Nihad S. Banarlı). 5. Yaşlı erkekler için isimlerden sonra getirilerek kullanılan unvan sözü: Seyrânî Baba’nın beli büküldü / Ağzının içinde dişi söküldü (Seyrânî – Ö.T.S.). Köyde Hasan Baba’yı herkes severdi (Ömer Seyfeddin). 6. Teklifsiz konuşmada yaşlı erkeklere hitap ederken kullanılır: “Baba, biraz hızlı yürü.” “Bir dakîka bakar mısın baba!” 7. Bektâşî şeyhi: Bektâşîler, XIX. asır başından îtibâren “dede” karşılığı baba adını bilhassa kullandılar (Reşat E. Koçu). 8. Tarîkat büyüklerine, mânevî mertebe sâhibi kimselere verilen unvan: Eğer bu taç türbede mevcut bir numûneye göre yapılmış ise dilim sayısı, biçim ve nispet Kādirîler’e uyduğuna göre İdris Baba’nın Kādirî olması lâzım gelmektedir (Ekrem H. Ayverdi). Baba unvanlı sôfîlere Îran’da, bilhassa XII. asırdan başlayarak en fazla da Azerbaycan’da ve Tebriz’de rastlanıyor (Mehmet Z. Pakalın). 9. Yasa dışı ve gizli işler yapan çete başı. 10. sıf. Babalık vasıflarını taşıyan, baba gibi sevilip sayılan (kimse) [Kişi adlarının önüne getirilerek kullanılır]: “Baba Recep, Baba Nûri.” ѻ Baba adam: İyi kalpli, olgun, ağır başlı, güvenilir erkek. Baba bir: Aynı babadan, ayrı annelerden dünyâya gelen kardeşler için kullanılır. Baba değil tırabzan babası: Çocuklarına karşı görevlerini yapmayan babalar için söylenir. Baba evi: Bir kimsenin âilesiyle birlikte çocukluğunu geçirdiği ev, baba ocağı: Birden Bursa’daki çocukluğunun geçtiği baba evini hatırladı (Ömer Seyfeddin). Bildiklerim eskiden baba evinde kullanılan bakır ibriklerdi (Refik H. Karay). Baba himmet, oğlum hizmet: Babanın görevi evlâdına kol kanat gerip onu kayırmak, lutufta bulunmaktır; ancak oğulun görevi de hizmet etmek, gayret göstermektir; çünkü lutuf görmek hizmet etmeye bağlıdır. Baba ocağı: Baba evi: Dört yıldır ayrıyım Kınadağı’ndan / Baba ocağından yâr kucağından (Fâruk N. Çamlıbel’den). Baba olmak: (Erkek için) Bir çocuğu dünyâya gelmek. Baba tarafı: Baba tarafından olan akrabâlar. Baba yurdu: 1. Dedelerden kalan ev, yer, arâzi. 2. Dedelerden beri yerleşilmiş topraklar: Eski Cinis beylerinin torunları, muhâcirlikten sonra baba yurtlarına döndükleri zaman yemek için bir çuval bulgurla, Kars’tan tedârik ettikleri bir çift öküzle işe başlamışlardı (Ahmet H. Tanpınar – Ö.T.S.). Babadan kalma: Babadan veya diğer bir âile ferdinden kalmış olan veyâhut âile yâdigârı gözüyle bakılan(şey): “Babadan kalma ev.” “Babadan kalma antika eşyâ.” Bilirsin ki ben de babadan kalmayı yiyiyorum (Sait Fâik). Babam: 1. Yakınlık ve sevgi ifâdesi olarak kullanılır: Tokat’tan almışım babam bakırı / İncitmeyin fukarâyı fakîri (Köroğlu – Ö.T.S.). Emîr Sultan herkesle “babam” diye konuşurmuş (Ahmet H. Tanpınar – Ö.T.S.). 2. Tekrarlanan tekil ikinci şahıs emir kipinin arasında kullanıldığı zaman bahsedilen işin durmadan yapıldığını anlatır: “Dolaş babam dolaş.” “Konuş babam konuş.” “Oku babam oku.” Babana rahmet: Hay Allah râzı olsun, ne güzel söyledin, ne güzel yaptın, ceddine rahmet! Babanın canı (rûhu) için: Babanın rûhunu şâd etmek için. Babanın oğlu mu?: Sana ne, onunla niçin bu kadar ilgileniyorsun, onu niçin koruyorsun? Babası (Babaları) tutmak: 1. Çok öfkelenerek bağırıp çağırmak. 2. (Zenciler için) Sara nöbeti gibi bir nöbete tutulmak:  Direk, babası tutmuş derviş gibi zangır zangır titriyordu (Halikarnas Balıkçısı).  Babası (Babaları) üstünde olmak: Çok sinirli olmak. Babasına rahmet okumaz: Sözü edilen kişi için hayır düşünmez. Babasına rahmet okutmak: Kötü olan babasını dahi aratacak davranışlarda bulunmak, kötülükte babasını geçmek. Babasının hayrına: Sırf iyilik olsun diye, menfaat gözetmeksizin: Kimseye babasının hayrına, insanlık uğruna yardım etmez (Ergun Göze). ● Babaca sıf. ve zf. Bir babaya yakışır tarzda, baba gibi: Köylü ile bey arasındaki münâsebetler, bir serhat vilâyeti olduğu için Erzurum’da başka yerlerinkinden daha babaca kurulmuştu (Ahmet H. Tanpınar).

lugatim.com/s/BABA
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp