İlişkililer çalık-ğı · servas çekmek d · incelik
Açıklama
Bir de akşam, sevişmenin EN vakti midir ne. Akşam; gecenin habercisi akşam:
Örnek
Akşam... yine akşam yine akşam, / Göllerde bu dem bir kamış olsam.
Kaynak H Çetinkaya, 2010, 48
İlişkililer çalık-ğı · servas çekmek d · incelik
Bir de akşam, sevişmenin EN vakti midir ne. Akşam; gecenin habercisi akşam:
Akşam... yine akşam yine akşam, / Göllerde bu dem bir kamış olsam.
Kaynak H Çetinkaya, 2010, 48
"Ya, ya da" düşüncesi/zannı/yüklemesi. DEĞİL/YERİNE "Hem, hem de | Ne, ne de" düşüncesiyle/mantığıyla.
Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →
Öncesine gelebilecekler: e ile biten 2.230 sözcük →
“En” sözcüğünün geçtiği bazı FaRkLaR ve ilişkiler... FaRkLaR.net
“En” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
Bir yüzeyde boy sayılan iki kenar arasındaki uzaklık; genişlik, arz (II), boy, uzunluk karşıtı
Hayvanlara veya eşyaya vurulan damga, işaret
Başına geldiği sıfatların üstün derecede olduğunu gösteren kelime
Birleşik sözler: en aşağı, en azdan, enberi, enöte, en üstünlük derecesi
bk. genişlik
bk. genişlik II.
<i>Sinema</i> Bir filmin iki kenar arasında kalan, filmlerin çeşitlerine göre değişen ve filmlerin boylarını belirleyen uzunluğu.
Eski genişlik, enlilik · İng. width · Fr. largeur · Alm. Breite, Filmbreite
<i>hlk. </i>Hayvanların kulaklarına vurulan damga.
[enemek -1, eng, enlemek] : Koyun ve keçi gibi hayvanların kulaklarını keserek yapılan işaret. (İlyas -Burdur; Saçıkaralı ve Sarıkeçili aşiretleri -Adana) [enemek -1] : (Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [eng] : (Dodurga -Bilecik; Dutlu, Yayla -Eskişehir) [enlemek] : (Tokmacık *Yalvaç -Isparta)
‘hayvanlara vurulan damga, işaret’
Türkçede im biçimi de ‘işaret’ olarak kullanılır.
~ Az yer. en. -Nog en ‘işaret’. -TatK in. -Bşk in. -Kklp en ‘(hayvanlara konulan) işaret’. -Kzk en ‘(hayvanların kulağına yapılan) işaret’. -Krg en ‘(hayvanların kulağına yapılan) işaret’. -Hak en.
Çağdaş diyalektlerin bir bölümünde im biçimi de geçer. Türkçede de en yanında im olarak da kullanılır. Bu biçimler arasındaki benzerlik anlam açısından çarpıcı ve düşündürücüdür. Ancak en ve im biçimleri arasındaki bağ, ses bakımından açık değildir. Moğolcada kullanılan im biçimi düşündürücüdür. O nedenle im’in Moğolca bir alıntı olduğu göz ardı edilemez. Ne var ki Kałużyński (ME) Yakutça im’i vermemiştir.
Eski Kıpçakçadan başlayarak kullanılır.
Orta Türkçede enemek ‘(hayvanların kulağının bir parçasını keserek) işaretlemek’ olarak geçer. Başlangıçta ‘hayvanların erkeklik bezlerini burarak veya çıkararak erkekliğini gidermek, iğdiş etmek’ olarak kullanıldığı anlaşılıyor. Daha sonra ‘erkekleri hadım etmek’ anlamında kullanıldığı da göze çarpıyor.
Türkçeden Bulgarcaya en, jen ‘koyunların kulağına yapılan işaret’ olarak geçmiştir (Eren: AOH 30: 375-376; Mirçev Arm 162).
“En” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
i. (Eski Türk. in ) Bir şeyin iki boyutundan daha küçük olanı, genişlik, arz [Uzun olanına boy denir]: “Kumaşın eni.” “Eni çok az.” ѻ Eninde sonunda: Netîcede, en sonunda, önünde sonunda: Görürsünüz, bu oğlan eninde sonunda dilenci olur derdi (Reşat N. Güntekin). Açıkçası, basına ve basının seslerine kulak asmayanlar bunun ceremesini eninde sonunda çekerler (Burhan Felek). Epey aylak gezdi ama eninde sonunda yola geldi (Mahmut Yesâri). ● Enine zf. ( İyelik ve yönelme hâli eklerinin kalıplaşmasıyle ) Dikdörtgen vb. şekle sâhip bir cismin küçük kenarı boyunca: “Kumaşı enine biçmek.” “Enine kesit.” “Enine eksen.” ѻ Enine boyuna: 1. İri yarı (kimse). 2. Adamakıllı, iyice ölçüp biçerek (düşünmek, hesaplamak, konuşmak…): Haydi öyleyse, bu gece seninle enine boyuna görüşelim (Ahmed Midhat Efendi). Birçok semtleri sevmiş, sevdikçe onları zamânın derinliğine doğru enine boyuna öğrenmiş bir insan (Yahyâ Kemal). Bu hususlar yine bu sahîfelerde enine boyuna îzah ve ispat edilmiştir (Nihad S. Banarlı).
i. (Kökü bulunamamıştır) Yeniçerilere verilen bir çuha çeşidi: En denilen çuhanın Yeniçeri kâtibi ile Anadolu ve Rumeli ağaları ve yayabaşılarla bunların kethüdâları, çavuş, muallim, muhzır ve süvâri zagarcılara (…) verildiği yazılmaktadır (İsmâil H. Uzunçarşılı).
zf. ( < eñ < Eski Türk. eng < ang ) Başına geldiği sıfatın o sıfatın ifâde ettiği anlamın en üstün derecesinde olduğunu belirtir: En son koşumuzdur bu, asırlarca bilinsin (Yahyâ Kemal). En yeni, en güzel elbisesini giyer (Refik H. Karay). Bizans-Arap mücâdelesinin en kanlı safhaları burada geçmiştir (Ahmet H. Tanpınar). ѻ En akıllısı (akıllımız) Hamza, o da üç (kırk) gündür direkte bağlı: Bir kimse akılsızca bir iş yaptığı zaman söylenir. En aşağı – En az: En düşük ölçüye göre, asgarî: “Bu yemeğe en aşağı iki kilo et gider.” En evvel: İlk defa, ilk önce: “En evvel ben geldim.” Bakır oklu minâreler güneşi en evvel görmek için havalarda yükselir (Ahmet Hâşim). En azından: 1. En aşağı, asgarî: “Bu elbise için en azından 3 metre kumaş lâzım.” 2. Hiç olmazsa: “Gitmende ne zarar var, en azından gezmiş olursun.” En baba: En önemli, son derece önemli, kıymetli: İdareci ve bürokrat en baba kararları orada alır, ince ayar siyâset ilmini o merkezde evirip çevirirdi (Belkıs A. Gürsoy). En fazla: Olsa olsa, nihâyet: “En fazla üç saat sürer.” “En fazla yüz milyon eder.” En iyisi: En doğru olanı, en çok tercih edileni: “En iyisi sen memleketine dön.” En kabadayısı: En iyisi, en başta geleni. En kötüsü: En kötü olanı, hiç istenmeyeni: “İşsiz, en kötüsü sarhoş bir koca.” En nihâyet: En sonunda, netîcede: “En nihâyet râzı oldu.”