Sözlük › D › dam

dam

2 ayrı başlık

1 a.tr. dam

İlişkililer dam (III) · dâm · damlı · damlamak · dam başı · dam dum · dam üstü · kırmızı Dam · dam üstünde saksağan / dam üstünde saksağan vur beline kazmayıyersiz ve saçma sözler karşısında söylenen bir söz. · dam üstü kapısı · derme · çatma · +1 ›

Açıklama

1. çatı. 2. mec. hapishane. 3. derme çatma barınak.

Örnek

2 Şakir, gözleri parlayarak ona doğru eğildi: "Babam? ... Bu işe onu razı edebilir misin?" Hacı Etem: "Bu ne biçim laf," der gibi Şakir'in yüzüne baktı: "Canı isterse... Yoksa üçümüz birden damı boylarız!..."
1. Siirt'te uzak dağlara akşam saatlerinde çöken yalnızlığı ve yıldızlı geceleri tanıdım. Yazları çok sıcak olan bu memlekette damlarda yatardık. > Yıldızlı gece beni büyülerdi sanki. Sonsuzluk dalga dalga vücudumu ve ruhumu doldururdu. Bir Sümer rahibi gibi muhayyelem hep yıldızlarla meşguldü.
Bu emir üzerine Ali Paşa, bunlar için geçinecekleri bir ücret tespit edilmemiş olduğundan, bir kazanç elde etmek için, hasımlaşan taraflardan koparabildiklerini koparmak yolunda tamakârlık ettiklerinden bu yola düşmüşler ve dama atılmak gibi bir belâya uğramışlardır., Hoca Sadeddin, Tacü't-tevárih (Tarihlere Táctır bu kitap)

Kaynak Sabahattin Ali, Kuyucaklı Yusuf, 73 | Tanpınar, Günlük | Parmaksızoğlu, 1974, C 1, 214

Kişi Sabahattin Ali · Ahmet Hamdi Tanpınar · Parmaksızoğlu

Yıl/Tarih 1974

2 a.far. dâm: tuzakeski

İlişkililer dam · dam (III) · damlı · damlamak · tuzak · dünya · dam başı · dam dum · dam üstü · kırmızı Dam · dam üstünde saksağan / dam üstünde saksağan vur beline kazmayıyersiz ve saçma sözler karşısında söylenen bir söz. · dam üstü kapısı

Açıklama

1. tuzak. 2. mec. dünya.

Örnek

Figanî ismiyle bab-ı gaflette / Gahi sefahatte gahi mihnette / Hemi elemlerde dâm-ı gurbette / Sabr u kanaatle vahdete şükür.

Kaynak Geredeli Âşık Figanî, 1994, 35

Kişi Geredeli Âşık Figanî

Yıl/Tarih 1994

Anlam/Değer ilişkileri

Karıştırılmaması gerekenler dâm dam
Doğrudan ilişkili sözcükler damlamak damlı
Dolaylı ilişkili sözcükler (3) çatma derme tuzak
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (3 sözcük)

“dam” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “dam” ile ilişkili sözcükler

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)BARRAGE/DAM/BÜĞET/BENT/BARAJ/SET ile/||/<> DAM/BARRAGE/ABSPERRDAMM/BÜĞET/BARAJ

bayındırlık: Bir akarsuyu tutmak, boşuna akmasını önleyip, sulama, elektrik üretimi vb. amaçlarla kullanılmak için yapılan engel. @@ ...

fark (ile)AS/AS ile/||/<> DAM/DAME ile/||/<> FANTİ/FANTİ

assolist astasım asteğmen asyön İskambil domino vb oyunlarda bir işaretini taşıyan kâğıt ya da taş birli bey I Bir işte başta gelen kimse ya da şey

yerine / değilDAME değil/yerine/= DAM

Dansta erkeğe eş olan kadın İskambil kâğıtlarında kız

fark (ile)EN ~ DAM
yerine / değilDAM değil/yerine/= CEZAEVİ | AHIR

dam aktarma dam altı dam koruğu ısıdam aş damı domuzdamı hayvan damı öküz damı Yapıları dış etkilerden korumak amacıyla üzerlerine yapılan çoğu kiremit kaplı bölüm Üzeri toprak kaplı küçük ev cezaevi ahır

fark (ile)YIELDING/FLUAGE/FLIESS/AKMA ile/||/<> BARRAGE/DAM/BÜĞET/BENT/BARAJ/SET ile/||/<> YIELD POINT/LIMITE D'ÉLASTICITÉ/POINT DE FLUAGE/BRUCHPUNKT/FLIESGRENZE/STRECKGRENZE/AKMA SINIRI

Düşük karbonlu çeliklerde görülen ye esneklik sınırına erişildiğinde birden beliren uzama olayı. | Düşük karbonlu çeliklerde görülen ve esneklik sınırına erişildiğinde birden beliren uzama olayı. @@ bayındırlık: Bir akarsuyu tutmak, boşuna…

fark (ile)BARAJ/BÜVET ile/||/<> DAM/BARAJ

bk. büvet. @@ Suyu toplama, sulama ve elektrik üretmek amacıyla akarsu üzerine yapılan bent.

eşit (=)DAM = AHIR

Ahır. (Değirmendere -Afyonkarahisar; Dutlu, Esnemez, Yayla, İnönü -Eskişehir; Boyalı, Afşar, Kadıobası, Garibçe *Güdül -Ankara) | Ev. (-Kars)

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: m ile başlayan 1.853 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“dam” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük (1)

1. Yapıları dış etkilerden korumak amacıyla üzerlerine yapılan çoğu kiremit kaplı bölüm

2. Üzeri toprak kaplı, küçük ev

3. ► cezaevi

4. ► ahır

Birleşik sözler: dam aktarma, dam altı, dam koruğu, ısıdam, aş damı, domuzdamı, hayvan damı, öküz damı

Güncel Türkçe Sözlük (2)

Köken: Fransızca dame

1. Dansta erkeğe eş olan kadın

2. İskambil kâğıtlarında kız

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

1. Ahır. (Değirmendere -Afyonkarahisar; Dutlu, Esnemez, Yayla, İnönü -Eskişehir; Boyalı, Afşar, Kadıobası, Garibçe *Güdül -Ankara) 2. Ev. (-Kars)

Etimoloji Sözlüğü

‘bir yapının, bir evin üzerine yapılan çoğu kiremit kaplı bölüm’ / ‘toprak damlı ev, küçük ev, köy evi’ / ‘ahır’ / argo ‘tutukevi’

~ Az dam 1. ‘ev, bina’; 2. ‘evin, binanın üstü’; 3. ‘bir veya iki tarafı açık, üzeri örtülü yer’; 4. ‘ahır’. -Tkm tām 1. ‘ev’; 2. ‘oda’. -TatK tam ‘duvar’. -Nog tam ‘duvar’. -Kzk tam 1. ‘mezar üzerine yapılan yapı’; 2. yer. ‘toprak dam’. -Sag tam ‘toprak katı’.
Eski Türkçeden başlayarak kullanılır (tam ‘duvar’). Orta Türkçede de tām ‘duvar’ olarak geçer. Eski Kıpçakçada da tam biçimi kullanılır.
Kökenini açık olarak bilmiyoruz. Bilimsel yayınlarda Sanskrit tama- (~ Latince domus) biçiminden alındığı sık sık dile getirilmiştir. Moğolca tama ‘Wand, Mauer’ ve Korece tam ‘a wall’ gibi biçimlerle de birleştirilmiştir.
Leksika’da *tām biçiminden yola çıkılmıştır (529). Hint-Avrupa kökeninden geldiği üzerinde durulmuştur. Türkçe tām ~ dām’ın Sanskrit dám ‘ev’, Av dọm, Hoten-Saka domānu biçimleriyle karşılaştırılabileceği dile getirilmiştir.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“dam” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DAM (1)

i. (Fr. dame 1. Dansta bir erkeğe eş olan kadın. 2. İskambilde üzerinde kadın resmi bulunan kâğıt: “Maça damı.” “Kupa damı.”

lugatim.com/s/DAM
DÂM (1)

( ﺩﺍﻡ ) i. (Fars. dām ) Ot yiyen ve yırtıcı olmayan ceylân, geyik gibi orman hayvanlarının ortak adı [Daha çok karşıtı olan ded kelimesiyle birlikte kullanılır. Bk. DED].

lugatim.com/s/DÂM
DAM (2)

i. (Eski Türk. tām “duvar”) 1. Bir binânın dış etkilerden korunması için yapılan en üstündeki örtü kısmı, çatı [Dam kelimesi eskiden binâların üzerindeki toprak düzlükler için kullanılırdı. Daha sonra binâ üstleri meyilli olarak yapılmış ve bunlara çatı denmiştir. Zamanla dam çatı yerine de kullanılır olmuştur]: Topladıkları kahveyi ol damların üzerine sererler (Kâtip Çelebi’den Seç.). Nihâyet damlarda leylekler göründü / Upuzun gagalarını takırdatan (Câhit S. Tarancı). 2. Küçük binâ: “Bağ damı.” “Çiftlik damı.” Kapısında yirmi otuz köylünün biriktiği bir izbe, loş dam (Refik H. Karay). Dördü de silâhlarını bırakıp etrâfıma, damın toprak zemînine çömeldiler (Refik H. Karay). 3. Hayvan koymaya mahsus yer, ahır: Öküzün damını alçacık yapın (Pir Sultan Abdal). 4. argo. Hapishâne, cezâ evi: Uzatmayayım küçük hanımım, dama tıkıldım (Aka Gündüz). Herif öldü… bizden bilirler, beni dama tıkarlar (Kemal Tâhir). ѻ  Dam aktarmak: Damdaki kiremitleri elden geçirip kırıklarını değiştirmek: O da oğlunu arıyordu, gelip de tarlasını eksin, damını aktarsın diye (Bekir Büyükarkın).   Dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı: Münâsebetsiz ve saçma sözler karşısında söylenir. Dama çıkmak: mec. Azgın bir durum almak, azgınlaşmak: Sizin odanıza girersem kızıyorlar, kızsınlar, dama çıksınlar (Hüseyin R. Gürpınar). Damda havuç deli Ayşe: Hoppa, aklına geleni yapan ve söyleyen münâsebetsiz kimseler için kullanılır. Damdan düşer gibi: Beklenmedik bir zamanda söylenen veya yapılan şeyler karşısında “hiç münâsebeti yokken, birdenbire, ânî olarak” anlamında kullanılır: Futbol sohbeti zâten böyledir. Damdan düşer gibi, pat diye giriverirsiniz lâfa (Rauf Tamer).

lugatim.com/s/DAM
DÂM (2)

( ﺩﺍﻡ ) i. (Fars. dām ) Tuzak: Koç Köroğlu ummanları taşırdı / Demirci’oğlu seni dâma düşürdü (Köroğlu). Ey mevt niçin bu dâmı kurdun (Abdülhak Hâmit). Tutulur dâmımıza aldanarak dânemize (Ali C. Yöntem). ● Dam-gâh (-geh) ( ﺩﺍﻣﮕﻪ – ﺩﺍﻣﮕﺎﻩ ) tür. i. (Fars. yer bildiren -gāh > -geh ekiyle) 1. Tuzak yeri, tuzak: Dâm-gâh-ı aşktan tut bir kenâr ey mürg-ı dil / Sınmadan seng-i melâmetten per ü bâlin senin (Fuzûlî). İngiliz dam-gâhı darbe-i kazâ ile nâ-tamam kaldı (Cenap Şahâbeddin). 2. mec. Dünya: Gördün mü bu dâm-gâhta âzâd / Bir dâmın esîri sayd u sayyâd (Muallim Nâci). Bu dâm-gâha senin saçlarınla merbûtum (Tevfik Fikret).

lugatim.com/s/DÂM
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp