geçişsiz f. (Eski Türkçe’den beri kullanılır) (-e, –) 1. (Sıvılar veya ufak tâneli maddeler için) Bulunduğu yerden daha alçak bir yere doğru gitmek, yukarıdan aşağıya doğru düşmek: Akar gözüm yaşı bir dem silinmez / Ko başın sağ olsun yâr mi bulunmaz (Karacaoğlan). Odanın ortasındaki sular, ambardan boşanıp kilere akan buğday gibi hışıldıyordu (Refik H. Karay). Çeşmelerinden âb-ı hayat akan yer (Orhan V. Kanık). 2. (Bir basınç etkisiyle bulunduğu yerden) Dışarı çıkmak, fışkırmak: “Damar kesildi, kan büyük bir hızla akmaya başladı.” “Patlayan borudan akan petrol etrâfı kapladı.” 3. Sızmak, damlamak: “Tavandan akan yağmurun suyu halıyı ıslatıyordu.” Sulu, kırmızı bir kan akmaya başladı (Ömer Seyfeddin). Sütninemin sandık odası bildim bileli akar (Ömer Seyfeddin). 4. (İçindeki veya üstündeki sulu maddeyi) Dışarı vermek: “Yarası akmak.” “Burnu akmak.” “Kulağı akmak.” 5. Süzülmek, kaymak, kayarak geçmek: Bir yıldız aktı gök ve deniz sarmaşır gibi / Vuslatta ilk öpüşmeyi andırdı ansızın (Yahyâ Kemal). Yaylanın üstünden cenûba doğru akan kuş sürüleri (Ahmet H. Tanpınar). 6. (Çok miktarda, art arda, akın akın) Gelmek veya gitmek, girmek veya çıkmak: Fevc fevc akmakta insanlar bütün müstakbele (Mehmet Âkif). Mısır’ın servetinin mühim bir kısmı Abdülmecid, Abdülaziz ve Abdülhamid devirlerinde İstanbul’a akıyordu (Ahmet H. Tanpınar). Çünkü yukarıdakilerin kesesine akan paralar bu berikilerin kesesinden çıkar (Burhan Felek). 7. Dolaşmak, cevelân etmek: Damarlarımda tatlı bir sızı ile akan bu lezzete kanmak için… (Yusuf Z. Ortaç). 8. İnmek: Hatta iki kere beni fenâ halde düşüren dik sokaklardan Tophâne’ye akar, doğru yolun pis kaldırımlarını aşarak Okçu Mûsâ yokuşuna tırmanırdım (Hâlit Z. Uşaklıgil). Nim küşâde gerdanından kayıp göğsüne doğru akan saçlarıyle… (Hâlit Z. Uşaklıgil). 9. (Kumaş için) Erimek, açılmak, yıpranmak: Ökçeleri çarpık, uçları kalkık yamru yumru ayakkabıları toz içindeydi; çarşafının kumaşı da yer yer akmış ve buruşmuştu (Refik H. Karay – Ö.T.S.). 10. (Boya için) Dağılmak, yayılmak, birbirine karışmak: “Korkmayın, sâbit boyadır, akmaz.” 11. mec. (Bir durum ve nitelik) Fazlalığından dolayı gözle görülür, hissedilir duruma gelmek, âşikâr olmak, taşmak: “Her hareketinden basitlik akıyor.” Sevdâ yüzünden aktı (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Hem öyle yorgunsun ki uyku gözlerinden akıyor (Aka Gündüz). 12. Devam etmek, geçmek, intikal etmek: Nesilden nesile, kalpten kalbe aktı (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Ben böyle çağdan çağa Türk gibi akacağım (Behçet K. Çağlar). 13. Meyletmek: Her gördüğüne akma / Tevhîde gel tevhîde (Aziz Mahmud Hüdâyî). Bugün sevdikleri bir kadından biraz daha güzelcesini yarın görseler hemen ona akıverirler (Ahmed Midhat Efendi). 14. (Zaman için) Çabuk ve farkedilmeden geçmek: “Günler büyük bir hızla akıyor.” 15. argo. Sıvışmak, ortadan kaybolmak. 16. E. T. Türk. Akın etmek, hücum etmek: Aşk nefs iline aktı ne buldu ise yaktı / Kibir kalesin yıktı anca çok savaş oldu (Yûnus Emre). Bu kovduğumuz küffarlar tuğlar üzere akıp bizi bastılar (Evliyâ Çelebi’den). 17. (-den) E. T. Türk. ( Kınından, zarfından, kılıfından) Sıyrılmak, sıyrılıp çıkmak: Berg-i bîdi bâğda âb-ı revân üzre görüp / Dediler akmış gılâfından bu tîğ-i zer-nişan (Bâkî). ѻ Akacak kan damarda durmaz: Olması mukadder bir zarar önlenemez. Akan (akar) sular durur: Îtiraz edilemeyecek sözler veya durumlar karşısında, “Artık yapılacak, söylenecek bir şey yok” anlamında kullanılır: Bâzan meselâ fukara kömürsüz otururken tiyatroya para verilir mi yolunda bir cevap alır. Bir mâzeret ki akar sular durur (Reşat N. Güntekin). Akıp gitmek: 1. Bitip tükenmek, geçip gitmek, yok olmak: Fakat eyvah çorak yerde akıp gitmişsin (Tevfik Fikret). Leblebi, kişniş şekeri geldi, kum saati gibi aktı gitti (Aka Gündüz). 2. (Zaman için) Süratle geçmek: Beri yanda günler akar giderdi (Ziyâ O. Sabâ). Amma durdurulamayan zaman böylece akıp giderken onun bağrında yükselmiş bir medeniyeti zorlaya zorlaya, sarsa sarsa devirmek gibi bir gaflet olur mu? (Sâmiha Ayverdi). Akmasa da damlar: Az da olsa bir gelirdir, faydası var: “Bu küçük evin kirâsı sizi geçindirmez, ama akmasa da damlar.” ► Akmak fiiliyle deyimler: Ağzından bal akmak / Ağzının suyu akmak / Gönlü akmak / Gözü akmak / İki gözüm önüme aksın / Paçalarından akmak / Su gibi akmak.