geçişli f. (Orta Türk. [Oğuzca] arka-mak ) [Buradaki ses değişikliği açıklanamamaktadır] 1. Bir şeyi bulmaya çalışmak, taharrî etmek: “Kaybettiği cüzdanını arıyor.” “Petrol aramak.” Fakat bir yalanı kapatmak için yenisini arıyor ve vakit kazanmaya çalışıyorsun (Peyâmi Safâ). Fakat bir türlü rûhundaki susuzluğu gideremediği için yüzünü tasavvufa çevirmiş, kendisine mürşit arayan genç bir âlimdi (Ahmet H. Tanpınar). 2. Yoklamak, araştırmak: “Üstünü aramak.” “Cebini aramak.” Benim için bütün odayı aramak bunu sormaktan daha kolaydır (Yusuf Z. Ortaç). 3. Bir yeri kānûnun suçlu saydığı bir kimseyi, suç sayılan bir fiile âit delilleri veya yasaklanmış bir şeyi bulmak için inceden inceye araştırmak, yoklamak, kontrol etmek. 4. Arayıp sormak: “Seni bugün evden aradılar.” Bugün saatlerce müphem bir ümitle hep kocasının gelip kendisini aramasına intizar ederek… (Hâlit Z. Uşaklıgil). 5. Özlemek, arzulamak, hasretini çekmek: “Her geçen günü arıyorum.” Günler gibi uzun süren saatleri aradım, zîra bu gün bir dakîka kadar bile uzun gelmiyordu (Rûşen E. Ünaydın). 6. Elde etmeyi istemek, üzerinde durarak elde etmeye çalışmak: “Hakkını aramak.” “Fırsat aramak.” Aradığımız gibi bir adam bulamıyoruz da (Ömer Seyfeddin). Ama insan hakkını aramazsa vermiyorlar işte (Burhan Felek). 7. Hal hatır sormak için yoklamak, ziyâret etmek, ilgi gösterip meşgul olmak: Hastamız olduğunu bildikleri halde aramaz sormaz oldular (Mahmut Yesâri). 8. (Özellikle kötü şeyler için) Üstüne çekmek, aranmak, tâlip olmak: “Kavga aramak.” “Belâ aramak.” 9. Üzerinde durmak, önem vermek: “Evleneceğim kadında temizlik ararım.” “Gelmiş gelmemiş, hiç aramam.” ѻ Arama!: Bulunduğunu sanma, yok, ne arar!: “Onda dürüstlük arama.” Aramakla bulunmaz: Eşine az rastlanan kimse veya şeyler için kullanılır: “Böyle kadın aramakla bulunmaz.” Arayıp da bulamadığın (bulamadığım): İstendiği halde kolay kolay erişilemeyen bir şey elde edildiği veya elde etme imkânı ile karşılaşıldığı zaman söylenir: “Burası arayıp da bulamadığım bir oteldi.” Arayıp soranı olmamak (bulunmamak): İlgilenen kimsesi bulunmamak, bir köşede unutulmuş, ihmal edilmiş olmak: İstasyon memuru bir çöl ortasında unutulduğunu, arayıp soranı bulunmadığını zannediyor (Reşat N. Güntekin). Yok bizi arayan soran kimsemiz (Câhit S. Tarancı). Arayıp sormamak: İlgilenmemek: “Bu yaşa kadar babam beni hiç arayıp sormadı.” Fakat nedense fazla arayıp sormak içimden gelmemişti (Reşat N. Güntekin). Arayıp taramak: Araştırmak, iyice aramak: Tavan arasından sokağa, kayıkhâneden havuzun iki karış suyuna kadar her yeri arayıp taramışlar (Reşat N. Güntekin). ► Aramak fiiliyle deyimler: Ağız (Ağzını) aramak / Çökecek yer aramak / Gökte ararken yerde bulmak / Kaçacak delik aramak / Karış karış aramak / Kaşınacak tırnak aramak / Mumla aramak / Ne arar / Öküz altında buzağı aramak / Yol (Yolunu) aramak.