i. (Eski Türk. būz ; kökü kesin olarak bilinmemektedir, būḏ-mak > buy-mak “donmak” fiilinden gelmiş olabilir) Soğuktan donarak katı duruma gelmiş su: “Buz torbası.” Başında Alp dağlarının ebedî buzları… (Cenap Şahâbeddin). ѻ Buz bağlamak: Üzeri buzla kaplı duruma gelmek. Buz gibi: 1. Çok soğuk: Avuçlarımın ateşi içinde buz gibi parmaklarını sıktım (Yusuf Z. Ortaç). 2. mec. Apaçık, belli ki, pekâlâ, bal gibi: “Buz gibi yalancı.” “Saklama, buz gibi biliyorsun.” Buz gibi donmak (donup kalmak): Hayret ve üzüntüden donakalmak: Yavrusunun bu âmirce hareketi karşısında buz gibi dondu (Ömer Seyfeddin). Açlıktan ölüyorlar ha (…) diye buz gibi dondum (Ömer Seyfeddin). Buz gibi soğumak: Hiç sevgisi kalmamak, tiksinmek, nefret edecek duruma gelmek: “Para isteme benden, buz gibi soğurum senden.” Buz kesilmek: 1. Çok soğumak, çok üşümek: Can çekilmiş, kuvvet gitmiş, buz kesilmiş el ayak (Mehmet E. Yurdakul). 2. Çok soğuk bir tavır takınmak: “Seni karşısında görünce buz kesildi.” Buz kesmek: 1. Çok üşümek, donar gibi olmak: Üşümeyi aşağı yukarı hepiniz bilirsiniz. Titremek, içi katılmak, buz kesmek (Refik H. Karay). Bana döndü, buz kestin orada dedi, bu odaya gelsene (Sait Fâik). 2. Donmak, buz hâlini almak: Yüreği Mütâreke senelerinde donmuş, buz kesmişti (Refik H. Karay). Buz kesmiş hayatsız bir küre üzerinde gibiydiler, çıt yoktu (Refik H. Karay). Buz parçası (kalıbı): mec. Çok soğuk (kimse): “Kadın değil buz parçası.” Buz tutmak: 1. Donmak, üstü buzla kaplanmak: Nihâyet donmuş bir göl kenarında, buz tutmuş balık ağlarının çit gibi çevirdiği saz kulübelerle dolu köyümsü bir kasabaya vardık (Refik H. Karay). Geçen asır başında Manş denizi buz tutar. Boğazı hiçbir kimse geçemez (Bediî Fâik). 2. mec. Soğuk bir durum almak, hissizleşmek, katılaşmak: Bu muştulu hava, şaşkın ve daldan dala konan ılık bir meltem gibi esiyor ve buz tutmuş çehreleri yumuşatıyor ve gevşetiyordu (Sâmiha Ayverdi). Buz üstüne yazı yazmak: Boşuna uğraşmak. Buzlar çözülmek: 1. (Soğuktan buz tutmuş yerlerdeki buzlar için) Havanın ısınması sebebiyle erimek. 2. mec. (Aradaki dargınlık, kırgınlık, soğukluk) Ortadan kalkmak. Buzlar gevşemek: mec. Aradaki soğukluk ortadan kalkmak.