Sözlük › S › su

su

dey.a.f. argo

İlişkililer âb II · suy · limonata · dulunmak

Açıklama

  1. suya dulunmak
  2. (insanlar için suya dalıp görünmez olmak) Şebinkarahisar ErdoğanOruç
  3. su içer gibi deyim kolayca, rahatça.
  4. su içinde beş (x) kağıt
  5. rahat rahat, en azından*.
  6. haline suyuna girmekiş yoluna girmek.
  7. su kuşu
  8. mecaz.
  9. suya kesmektamamen ıslanmak, su içinde kalmak.

Örnek

(bir yerin) su mu çıktı? Nesini beğenmiyorsun anlamında bir söz.
Oysa arkadaşlarımın çoğu su içer gibi yalan söylüyor.
Manavın omuzuna dokunarak:-Arkadaş, dedim, bu işte ne kadar zararın var. –Su içinde beş kağıt Efendi. –Beş kağıt için bu biçareyi karakola vermek günah değil mi?
Her şey düzelir, haline suyuna girer.
Benim gibi su kuşları da öndeki şezlongları kapıyor ya da kapmak için çaba sarf ediyor. ...
Karlara batıp çıkmaktan sırılsıklam olmuş, suya kesmiş lastik pabuçları, koştururken plof plof edip duruyordu beton yolda.

Kaynak Hacıhasanoğlu, 1954, 22 | İpşiroğlu, 43 | Güntekin, Damga, 108 | O Kemal, HÇ, 21 | N Bayraktar, SbhCmrts, 20.8.2016 | D Ceyhun, 114

Kişi Muzaffer Hacıhasanoğlu · Z İpşiroğlu · Reşat Nuri Güntekin · Orhan Kemal · N Bayraktar · Demirtaş Ceyhun

Yıl/Tarih 31.1.2015 · 1954 · 20.8.2016

Köken ailesi

Arapça sū kökünden gelen 6 sözcük:

seyyisuizansuikastsuiniyetsuistimal

Köken ailesinin tümünü göreyim... →

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları âb II suy limonata
Dolaylı ilişkili sözcükler (1) dulunmak
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Eş ve yakın anlamlılar (4 sözcük)

“su” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “su” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

yerine / değilSU değil "İNAT"

Doğada. İLE/DEĞİL/||/<>/>/NE YAZIK Kİ İnsanlaşamamış olanda.

fark (ile)BUZ ile/ve SU

Üzerine damga yapılmaz! İLE/VE Üzerine yazı yazılmaz!

fark (ile)SU ile/ve ZEMZEM

... İLE/VE Kâbe yakınında bulunan kuyunun suyu.

fark (ile)KAKAO/HİNTBADEMİ ve/<> SU

Kakaoyu suyla karıştırıp içen ilk kişiler, Mayalar'dır.

fark (ile)SÖZÜNDEN ÇIKILMAYANLAR: SU ile/ve/<> EKMEK ile/ve/<> ÖLÜM

Çocuklukta. İLE/VE/<> Yetişkinlikte. İLE/VE/<> Yaşlılıkta.

köken / yönelim (< >)DAMLA ile/ve/||/<>/> SU

Küçük bir kürecik içinde toplanmış, boyutları akışkanın özelliklerine ve fizikî koşullarına bağlı olarak değişen, çok küçük miktardaki sıvı. @@ ...

fark (ile)SU, BU ile/ve BUZ

Su, alçakgönüllülüğü simgeler.

eşit (=)SU = WATER = EAU = WASSER = ACQUA = AGUA

DOĞA KOŞULLARINDA/KAMPTA SU - TEMEL HAYATTA KALMA TEKNİKLERİ Su Arıtma Su, tablet, pompalama gibi birçok farklı biçimde arıtılabilir. Bir hayatta kalma çantasında su arıtma amacıyla 50 adet tablet bulundurulmalıdır. Tablet hem hafif hem de…

fark (ile)BUZ ile/ve/<> SU ile/ve/<> BUHAR

Sıfırın altında. İLE/VE/<> Sıfırın üstünde. İLE/VE/<> 100 °C'nin üstünde.

fark (ile)GEZEGENLERDEKİ YAĞIŞ TÜRLERİNDE: SU ile SÜLFÜRİK ASİT ile METAN ile ELMAS ile CAM ile SIVI DEMİR

Dünya'da. İLE Venüs'te. İLE Titan'da. İLE Neptün'de. İLE HD189733b'de. İLE OGLE-TR-56b'de.

fark (ile)SU ve/||/<> KARBONDİOKSİT ve/||/<> AZOT

Oksijenin, hidrokarbonlarla yaptığı tepkime sonucunda, karbondioksit ve su oluşur. VE/||/ Sudan sonra, yeryüzünün üst katmanlarında en çok bulunan uçucu bileşenlerden öteki ise karbondioksittir. [Bu gaz, Mars'ın ve Venüs'ün…

köken / yönelim (< >)SU ve/||/<>/> DELİ

Akar. VE/||/<>/> Bakar.

fark (ile)SU ile DURGUN SU

Durgun su ile abdest alınmaz.

yerine / değilWATER yerine SU
fark (ile)BİLİM ile/ve SU

Bilim, Su ile simgelendirilmiştir.

yerine / değilSU değil/yerine BAĞIL SU

... İLE/VE/DEĞİL/YERİNE/||/<>/> Çorba, taze meyve suyu vb.

fark (ile)EKMEK ve/||/<> SU

Elden. @@ Gölden.

fark (ile)DURR ile SÛ'

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: u ile başlayan 426 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: s ile biten 452 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“su” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük (1)

1. Hidrojenle oksijenden oluşan, sıvı durumunda bulunan, renksiz, kokusuz, tatsız madde; ab

2. Bu sıvıdan oluşan kitle, deniz, akarsu

3. Meyve, sebze vb.nin sıkılmasıyla elde edilen sıvı

4. Bazı kokulu yaprak veya çiçeklerin imbikten çekilmesiyle elde edilen kokulu sıvı

5. Yemeğin sıvı bölümü

6. ... kez

7. Demir araçları ateşte kızdırdıktan sonra, suya daldırılarak sağlanılan sertlik

Birleşik sözler: su akrebi, su altı, su askıları, su aygırı, su baldıranı, su bardağı, subasar, su basıncı, su baskını, su bazlı, su bidonu, su bilgisi, su bilimi, su biti, su bitkileri, su bombası, su borusu, su boyası, su böceği, su bölümü çizgisi, su böreği, su burçları, su cenderesi, su çıkrığı, suçiçeği, su çulluğu, su damarı, su değirmeni, su deposu, su dolabı, su düzeyi, sugötürmez, su hattı, su ısıtıcısı, suibriği, su itici, su kabağı, su kabı, su kamışı, su karanfili, su kayağı, su kaybı, su kaydırağı, su keleri, su kemeri, su kesesi, su kesimi, su keteni, su kızağı, su kireci, su korkusu, su kurbağası, su küre, su mantarları, sumaymunu, su mercimeği, su mermeri, su muhallebisi, su nanesi, suoku, suölçer, su örümceği, su parkı, superisi, su piresi, su rezenesi, su saati, su samuru, susarımsağı, su sarnıcı, su sayacı, su seviyesi, su sığırı, su sineği, suşeridi, su tabakası, su tankeri, su tası, su taşkını, su tavuğu, su tedavisi, su terazisi, su teresi, su testisi, su topu, su tulumbası, su türbini, su ürünleri, su yatağı, su yelvesi, su yılanı, suyolu, su yolu, su yoncası, su yosunu, su yuvarı, sudan ucuz, acı su, ağır su, akarsu, aksu, atık su, bağlı su, basınçlı su, bengi su, iç su, kaba su, karasu, kara su, küllü su, oksijenli su, öz su, pis su, serbest su, sert su, tatlı su, tazyikli su, yumuşak su, havadan sudan, altın suyu, arpa suyu, besi suyu, bulaşık suyu, cam suyu, can suyu, çamaşır suyu, çiçek suyu, deniz suyu, dirim suyu, domates suyu, dümen suyu, elma suyu, er suyu, et suyu, gül suyu, ham besi suyu, havuç suyu, ıslatma suyu, içme suyu, imamsuyu, katran suyu, kaya suyu, kaynak suyu, kenar suyu, kibrit suyu, kireç suyu, koruk suyu, kuyu suyu, limon suyu, maden suyu, memba suyu, meyve suyu, nane suyu, portakal suyu, saf su, safra suyu, şalgam suyu, tavuk suyu, Terkos suyu, turşu suyu, yüzsuyu, zemzem suyu, kara suları, yer altı suları

Güncel Türkçe Sözlük (2)

► sutaş

Coğrafya Terimleri Sözlüğü, 1980

bk. çay.

Güzel Sanatlar Terimleri Sözlüğü, 1968

(Süsleme) Şerit biçiminde kenar süslemesi.

Kimya Terimleri Sözlüğü, 1981

H2O; yer yüzeyinin en büyük bölümünü oluşturan, kimyaca çok kalımlı, renksiz, kokusuz, tatsız sıvı.

Eski ab, ma · İng. water · Fr. eau · Alm. Wasser

Metalbilim İşlem Terimleri Sözlüğü, 1972

Su verme ve suyla soğutma ortamını oluşturan H2O bileşimli sıvı özdek.

İng. water · Fr. eau · Alm. Wasser

Orta Öğretim Terimleri Kılavuzu, 1963

bk çay.

Su Ürünleri Terimleri Sözlüğü, 2007

Kimyasal formulü H2O olan, 4o C’de maksimum yoğunluğa ulaşan, sıvı, gaz veya buz olarak dünya yüzeyinin % 70,8’ini kaplayan bileşik.

İng. aqua, water

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“su” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

SU (1)

Bk. SÜ

lugatim.com/s/SU
SÛ – SUY

( ﺳﻮﻯ – ﺳﻮ ) i. (Fars. sūy > sū ) Yan, yön, taraf, cihet: Gündüz gece durmayıp gidersin / Bilmem ki ne sûya azm edersin (Abdülhak Mihrünnisâ Hanım’dan). Nazar kıl dîde-i sîretle mir’ât-ı şuûnâta / Hüveydâdır serâpâ sûret-i dildâr her sûdan (Leskofçalı Gālib). Bâdın ol sûya uğradıkça rehi / Kesilir sath-ı Dicle mahşer-i mevc (Muallim Nâci). ● Sû-be-sû Bk. SÛBESÛ

lugatim.com/s/SÛ – SUY
SÛ’

( ﺳﻮﺀ ) sıf. (Ar. sū’ ) 1. Kötü, fenâ, yanlış. 2. i. Kötülük [Özellikle aşağıda örnekleri verilen Farsça usûlüyle yapılmış tamlamaların birinci öğesi olarak kullanılmıştır]: ѻ Sû-i ahlâk: Ahlâk kötülüğü; kötü ahlak. Sû-i a’mal (ef’al): Kötü işler, kötü fiiller: Bu esnâda rüyâsında gördü ki haşır ve neşir olmuş, sırat ve mîzan kurulup herkesin nâme-i a’mâli eline verilmiş, kimi sû-i a’mâlinden hacâlette, kimi a’mâl-i hasenesinden dolayı şetârette… (Fâik Reşat). Sû-i edeb: Edepsizlik, terbiyesizlik: Ne kadar sû-i edebse kuluna ruhsat ver / Eyleyem dergehine arz-ı beyân-ı vüzerâ (Enderunlu Fâzıl). Sû-i fikir: Kötü düşünce. Sû-i hal: Kötü hal, kötü durum: Gördükçe benim bu sû-i hâlim / Bilmem neye vurmuyor o zâlim… (Abdülhak Hâmit). Sû-i hazm: Kötü sindirim, sindirim bozukluğu: Ve hiçbir zaman sû-i hazmı hatırına getirmeksizin, “Daha, biraz daha, biraz daha” diyor (Cenap Şahâbeddin). Sû-i idâre: İdârenin kötülüğü; kötü yönetim. Sû-i illet: Kötü hastalık: Eğer siz hakîkî bir tabip iseniz insaf ediniz de bu asâlet ıztırâbından, sû-i illetten kurtulayım (Abdülhak Hâmit). Sû-i isti’mal: Bk. SÛİSTÎMAL. Sû-i i’tiyat: Kötü alışkanlık. Sû-i kasd: Bk. SÛİKAST. Sû-i mizac: Kötü huy, kötü mizaç: Safâya bâis olur imtizâc-ı sâf-dilân / Şarâba âb iledir i’tidâl-i sû-i mizâc (Koca Râgıb Paşa). Sû-i muâmele: Kötü muâmele, kötü davranış: Hiçbir sadâkat ve insâniyetin tahammül edemeyeceği derecelerde sû-i muâmele gördü (Nâmık Kemal). Sû-i netîce: Kötü netîce, kötü sonuç: Sâib’in bu sözü üzerine bir gün Ahmet Şevki Efendi’nin haber vermek istediği sû-i netîce aklına geldi (Hâlit Z. Uşaklıgil). Sû-i niyyet: Bk. SÛİNİYET. Sû-i şöhret: Kötü şöhret, kötü nam: Bu sû-i şöhrete lâyık bir iki oyunu varsa, onlar da hiç şüphesiz mevcut rağbeti tezyit gayretkeşliğinden ileri gelmiştir (Selim N. Gerçek). Sû-i taleb: Kötü istek: Nefs-i azîzi sû-i taleb bed-sikāl eder (Nâilî). Sû-i tefe’ül: Kötüye yorma, uğursuz sayma: Bu teahhuru sû-i tefe’ül etmeye başladı (Nâbîzâde Nâzım’dan). Sû-i tefehhüm: Yanlış anlama: Hars hakkındaki bütün sû-i tefehhümler Fransızca “kültür” kelimesinin böyle iki mânâlı olmasındandır (Ziyâ Gökalp). Sû-i telakkî: Kötüye çekme. Sû-i tefsir: Kötüye yorma. Sû-i zan: Bk. SÛİZAN. Sû-i zehab: Kötü zan, sûizan: Sû-i zehabda bulunmayınız (Ahmed Midhat Efendi).

lugatim.com/s/SÛ’
SU (2)

i. (Eski Türk. sub > sūv > su ) 1. Yağmur şeklinde bulutlardan yağan, yer altında bulunan, yer üstünde deniz, göl, ırmak vb.ni meydana getiren, hidrojen ve oksijenden meydan gelmiş rengi, kokusu ve tatı olmayan şeffaf sıvı madde, âb, mâ [Kimyâda sembolü H 2 O’dur]: Dereden akan su şırıltısını gözlerimi kapayarak dinledim (Ahmet Hâşim). Su nasıl akıyorsa nefer de vazîfesini öyle tabiî, öyle vakur ve öyle bî-kayd-ı menfaat edâ eder (Cenap Şahâbeddin). 2. Bu sıvıdan oluşan deniz, göl, akarsu, pınar birikinti vb.: Ağalar, düşman suyu geçti (Nâmık Kemal). Nihâyet eğildin gönlün oldu da / Seyrettin akseden çehreni suda (Necmeddin H. Onan). Bereket ki Habur suyu uzakta değildir (Refik H. Karay). 3. Yağmur, göl, akarsu, baraj vb.nden sağlanıp tabiî olarak içilen, yemeğe konan ve temizlik işlerinde kullanılan sıvı, tatlı su: Buraya su denilen şey ancak kap kacak yıkamak için girerdi (Ahmed Midhat Efendi). Develerine ve atlarına bu kuyudan su içirdiler (Refik H. Karay). Sular kesildi çeşmelerden / Nerden dolacak bu tas nerden (Câhit S. Tarancı). 4. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Bâzı meyve ve sebzelerden sıkılmak sûretiyle elde edilen sıvı: “Vişne suyu.” “Havuç suyu.” “Domates suyu.” 5. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Bâzı bitkilerin çiçek veya yapraklarından damıtılmak sûretiyle elde edilen güzel kokulu sıvı: “Gül suyu.” “Nâne suyu.” 6. Yemeklerin sıvı kısmı. 7. Kumaş, halı, minyatür, yazı, levha vb. şeylerin kenarlarındaki, üzerine süsleme maksadıyle desenler, işlemeler yapılmış şerit gibi kısım, kenar süsü, bordür 1 . 8. “Yıkamak” fiiliyle ve sayı belirtilerek “Bir su yıkamak” vb. söyleyişlerde “defa, kere” anlamında kullanılır. 9. (Ağaç için) Liflerin yönü: “Ağaç suyuna işlenir.” ѻ Su almak: 1. Bir yerden su doldurmak: “Çeşmeden su almak.” 2. (Deniz taşıtları için) İçine su girmek. 3. Suyu içine çekmek: “Bu ayakkabı su alıyor.” 4. tıp. Bir organda toplanmış olan suyu boşaltmak. Su basmak: (Bir yer) Sular altında kalmak. Su çekmek: 1. Suyu bir âletle bulunduğu yerden yukarıya çıkarmak. 2. Suyu ve nemi emmek, içine almak, içmek: Bereket ki ayaklarım su çekmiyor (Sait Fâik).   Su dökmek: Küçük abdest bozmak, işemek: Yağlı yer, çeşmeye gitmez, su döker, el yıkamaz / Hele tırnakları bir kazma ki insan bakamaz (Mehmet Âkif’ten). Su dökünmek: Basit şekilde yıkanmak. Su gelmek: Doğumdan önce amnios erken patlayarak döl yolundan su akmak. Su gibi: 1. Çok ıslak, sırılsıklam: “Üstüm başım su gibi.” 2. Bol miktarda, bol bol, çok: “Parayı su gibi harcıyor.” Cephelerde su gibi kan akarken (Reşat N. Güntekin). Kuzu pirzolaları, börekler yenir, Hiristo’nun şarabı su gibi akardı (Sait Fâik). 3. (Bilmek, okumak, ezberlemek fiilleriyle) Çok iyi, mükemmel: Su gibi ezberleyip hayr-ı duâ-yı devleti / Destin aç dergâh-ı Hakk’a dâmen-i sahrâ gibi (Enderunlu Fâzıl). Su gibi akmak: 1. (Zaman için) Hızla geçip gitmek. 2. (Para için) Bol bol gelmek: O vakit su gibi para akıyordu (Reşat N. Güntekin). Su gibi aziz ol: Bir kimsenin kendisine içecek su veren veya getiren küçüğüne söylediği hayır duâ sözü. Su gibi gitmek: 1. Kolay yürümek, zorlanmadan yol almak. 2. Aşırı derecede ishal olmak. Su (yüzü) görmemiş: (El, yüz … için) Çok kirli, hiç yıkanmamış. Su götürür: 1. Üzerinde tartışılabilir, kesin olmayan: Yüzüğün bir kadından alındığı su götürmez bir hakîkatti (Sait Fâik). Fakat hemen işâret edelim ki bu kullanış son derece su götürür (Cemil Meriç). Târihî değerleri olan toprak altı servetlerimizi de hesâba katarsak ortaya su götürmez bir hakîkat çıkıyor (Rauf Tamer). 2. halk ağzı. Kendisine verilen suyu kaldırabilir: “Bu pirinç çok su götürür.”   Su içinde: 1. Suya batmış. 2. mec. (Bir şeyin değeri, fiyatı için) En azından. Su içinde kalmak: Aşırı derecede terlemek. Su iktizâ etmek: Gusül, boy abdesti gerekmek. Su kaçırmak: Su sızdırır durumda olmak, su sızdırmak. Su kaldırmak: (Pirinç, kuru fasulye vb. için) Pişirilirken çok su konulması gerekmek, çok su emmek: Resan, su kaldıran Mısır pirinci gibi konağın en fazla naz çeken halayıklarındandı (Sâmiha Ayverdi). Su kapmak: (Yara için) İçine su alıp iltihaplanmak veya azmak. Su katılmamış (katılmadık): Saf, hâlis, katışıksız, sâfî: “Su katılmamış Osmanlı.” Su koyuvermek: 1. argo. Sözünde durmamak, sözünden caymak. 2. mec. Bir işi ciddiyetinden uzaklaştırıp yakışık almayacak bir duruma getirmek, cıvıtmak: Kusûra bakma Yansı’cığım, ama senin şiir su koyuveriyor o mısrâında (Târık Buğra).   Su küçüğün, söz büyüğün: Bir konuda büyükler konuşmadan küçüklerin fikir beyan etmemesinin edep yönünden daha doğru olacağını anlatır.   (İçine, gönlüne, yüreğine) Su serpmek: Ferahlatmak, rahatlık vermek: Koşup yüreğine bir su serpen bulunmaz (Eflâtun C. Güney). (Aralarından) Su sızmamak: Çok sıkı fıkı, samîmî, teklifsiz ve birbirine bağlı olmak: Mahalle ile bu üç müşterek kuvvet arasında sevgi ve îtimat esâsına dayanan öyle bir su sızmaz alış veriş vardı ki… (Sâmiha Ayverdi). Su testisi gibi eli belinde: Kavgacı, şirret (kimse). Su vermek: 1. (Bitki için) Sulamak: Zerzevatlara su veriyor, fidanların böceklerini ayıklıyordu (Reşat N. Güntekin). 2. (Hayvan için) Su içirmek. 3. (Su isteyen kimseye) İçmesi için bardak vb. ile su getirmek. 4. (Kılıç, kalemtıraş vb.ni daha sert ve dayanıklı duruma getirmek için) Ateşte iyice kızdırıp suya daldırmak, tavlamak: Bu usta, kalemtıraşa su vermek usûlünü diğerlerinden daha iyi sûrette keşf ve tatbik etmiş olduğu için îmal ettiği kalemtıraşlar ondan dolayı diğerlerine müraccah tutulmaktadır (Mec. Um. Bel.). Demirin özü… Süzülüp arınmışı, içinde toz toprak hiç kalmayacak ki gerine gerine dövesin ve de suyunu veresin, zehir gibi (Kemal Tâhir). (Bitkiye) Su yürümek: (Bitki) İlkbahar başlangıcında canlanmak: Açtı gözlerini güneşe soğanlar / Su yürüdü domateslere (Rıfat Ilgaz’dan). Su yüzüne (üstüne) çıkmak: (Gizlenen bir iş veya mesele) Ortaya çıkmak, aslı, esâsı bilinir duruma gelmek: Şimdiye kadar sâdece bir söylentiden ibâret olan bir adaylık su üstüne çıkmıştır (Ergun Göze). Suda pişmiş: Haşlanmış. Sudan çıkmış balığa dönmek: Alıştığı çevreden çıkıp yeni bir çevreye girmenin verdiği şaşkınlık içinde olmak, yeni girdiği çevreyi yadırgamak, denizden çıkmış balığa dönmek. Sudan geçirmek: 1. Yıkanmış şeyleri son defa temiz suda yıkamak, durulamak. 2. Çamaşır vb.ni üstünkörü yıkamak. Sudan ucuz: Bedâvaya yakın, çok ucuz. Sular kararmak: Hava kararmak, akşam olmak: Şehirden kaçmak isterken sular zâten kararmıştı / Pek ıssız bir karanlık sonradan vâdîyi sarmıştı (Mehmet Âkif – Ş.A.D.). Bu sokaklar, sular karardığı zaman sarmısaklı ağızlar gibi kokmaya başlıyor (Fâlih R. Atay). Aya gidiyorsun ama dostum Sam, sular kararınca evine selâmetle gidemiyorsun (Burhan Felek). Suya bakmak: (Falcılar için) Bir kabın içindeki suya bakarak kehânette bulunmak. Suya düşmek: (Bir iş veya tasarı) Gerçekleştirilememek yâhut o iş veya tasarıdan vazgeçilmek: Bu son ümit de böyle suya düşmüş oluyordu (Reşat N. Güntekin). Suya göstermek: Hafifçe yıkamak. Suya götürür (götürüp), susuz getirir: Bir kimsenin çok akıllı, çok becerikli, kurnaz ve açıkgöz olduğunu belirtmek için kullanılır. Suya sabuna dokunmamak: Kendisine lâf getirecek işlerden, çevresindekilerin hoşlanmayacağı davranışlardan ve tartışmalı konulardan kaçınıp haksızlık ve yolsuzluklara göz yumarak kendi işini yürütmek: Her günkü gazetelerin bir sütunu üstünde suya sabuna dokunmadan, lastikli cümlelerle, “değil mi efendim”lerle bâzan fazla nikbin, bâzan da az bedbin muhâkeme yürütülmüştü (Sait Fâik). Müşteriyi gözünden anlar, suya sabuna dokunmadan atlatıverir (Mahmut Yesâri). Suya vermek: Su altında bırakmak: Suya versin bâğban gülzârı zahmet çekmesin / Bir gül açılmaz yüzün tek verse bin gülzâra su (Fuzûlî). Suyu başından (baştan) kesmek: Bir meseleyi kökünden halletmek, bir olayı başladığı yerde bastırmak. Suyu bulandırmak: Kötü niyetle olumsuz ihtimaller ileri sürerek yolunda giden bir işi karıştırmak, bozmaya uğraşmak. Suyu çekilmek: 1. Kurumak: Suyu mu çekilmiş bulutların / Dönmüşsün kuruyan ırmaklara (Câhit Külebi – Ş.A.D.). Gözleri eski şekerlenmiş şuruplar kadar donuk, fersiz, katı, suyu çekilmiş (Refik H. Karay). 2. (Ağaç ve bitkiler) Sonbaharda su kaybetmek. Suyu çekilmiş (kesilmiş) değirmene dönmek: 1. İşlemez, işe yaramaz olmak, faydasız duruma gelmek: İstanbul matbûâtını suyu çekilmiş değirmene çevirmişlerdi (Reşat N. Güntekin). 2. Kimsenin gelip gitmediği, hiçbir faâliyetin yapılmadığı sessiz ve tenhâ duruma gelmek: Parti bir zaman için suyu kesilmiş değirmene dönüyor (Reşat N. Güntekin). Suyu çıkmak: Tadı kaçmak, bıkkınlık verecek duruma gelmek: Bizim köyde çocuklar oynadıkları oyunun suyu çıktı mı, “Bozulalım da yeniden düzülelim” derlerdi. (Târık Buğra). Suyu getiren de bir, testiyi kıran da: “Çalışıp iş yapanla işten kaytaran, tembellik eden arasında fark kalmadı” anlamında sitem yollu kullanılır. Suyu (Çayı, Dereyi) görmeden paçaları sıvamak: Ortada bir şey yokken çok önceden ihtimaller üzerine hazırlık yapmak. Suyu görünce teyemmüm bozulur: “Bir mecbûriyetten dolayı askıya alınan veya gerektiği gibi yapılamayan bir iş mecbûriyet ortadan kalktığı anda usûlüne göre yapılmalıdır” anlamında kullanılır. Suyu ısınmak (kaynamak): Kötü bir sonla karşılaşma veya işine son verilme zamânı yaklaşmak: Altındaki küçücük, bozkırın çetin doğasına göğüs germiş Anadolu beygirinin dizginlerini bırakmıştı. Suyu kaynadı bu sefer, Demir Mehmet Efe karındaşımızın suyu kaynadı (Bekir Büyükarkın). Suyu (tokmakla) kesiyor: (Bıçak, çakı, kılıç vb.) Çok körelmiş, körleşmiş. Suyu mu çıktı?: (Bir şey veya yer için) “Beğenilmeyecek nesi, ne kusûru var?” anlamında kullanılır: Suyu mu çıktı aceb âşiyân-ı çeşmimizin / Ki uçtu mürg-ı hadeng-i hayâl-i gamze-i yâr (Sünbülzâde Vehbî – Ş.A.D.). İstavritin suyu mu çıktı Agop Bey? (Burhan Felek). Suyu seli kaçmak (kalmamak): (Sulu yiyecek ve yemekler için) Kurumak veya kaynaya kaynaya suyu çekilmek: Dağarcığından kumlu köy ekmeği ve suyu seli kaçmış Mihalıç peyniri çıkarıp verdi (Sait Fâik). Suyuna gitmek: Karşıdakini kızdırmayacak, öfkelendirmeyecek şekilde davranmak, dikine gidip muhâlefet etmemek, suyunca gitmek: Birbirlerinin o derece suyuna gider oldular ki… (Hüseyin R. Gürpınar). Efendisinin hoşuna gitmeyi düşünür, onun suyuna gider (Fâlih R. Atay). Suyuna pirinç salınmaz (pilâv haşlanmaz): Güvenilmez (kimse). Suyuna tirit: Çevresindekilerin geniş imkânlarından çok az ölçüde faydalanma, kenarından köşesinden çöplenme: İşte suyuna tirit geçinip gidiyor (Sâmiha Ayverdi). Suyunca gitmek: 1. Suyuna gitmek: Meseller söyleyip suyunca gittim neyse aldattım (Enderunlu Vâsıf). Ben de genç kız üzülmesin diye onun suyunca gitmiş bulundum (Ahmed Midhat Efendi). 2. eski. Peşi sıra gitmek [Deyimin bu anlamında kelimenin aslı “arka, peş” mânâsındaki soy ’dan] : Çü şâhın gittiğini gördü kullar / Ata binip suyunca gitti bunlar (Şeyhoğlu Mustafa). Suyunu çekmek: 1. (Yemeğin) Kaynaya kaynaya suyu kalmamak. 2. mec. (Para vb.) Bitmek, tükenmek: İki üç kadeh derken papeller suyunu çekiyordu. Aylık değil ya, yarın akşamın rakı parası bile kalmadı (Mahmut Yesâri). Annemden kalan para suyunu çekmişti (Reşat N. Güntekin). Suyunu çıkarmak: 1. Ezmek, eze eze yenmek, mağlûp etmek: Hele bir de Rus takımının İzmir’de suyunu çıkaralım (Burhan Felek). 2. Adamakıllı dövmek, dayak atmak. Suyunun suyu: (Akrabâlık için) Çok uzak.

lugatim.com/s/SU
SÜ – SU

i. (Eski Türk. sü “asker”) E. T. Türk. Asker, ordu: Bu ilimdir âletin yedincisi / Anın ile basılır şeytan süsi (Garibnâme – T. S.). Çün ki açıldı maânî pususu / Geldi erişti bölük bölük süsü (Süleyman Çelebi).

lugatim.com/s/SÜ – SU
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp