Sözlük › D › dolap

dolap

dey.a.yabancı kökenli

İlişkililer dek II · dolaplık -ğı · dolaplı · gömme · Dolapçılık –ğı · tel dolap · sürgülü dolap · buz dolabı · ankastre fırın/ocak · bostan beygirliği · madik -ği · mandal

Açıklama

  1. far. dolâb. kirli iş.
  2. dolâb düzmek
  3. dolap çevirmek

Örnek

Çeşitli dolaplar (kirli işler) çevirip zengin olan adamın biri Nasrettin Hocaya uğrar.
dolap çevirmekEşekte o akıl olsa, ömrünü su dolabı çevirmekle mi geçirir? Başka türlü dolaplar çevirip zengin olurdu!
KULOĞLI dünyâya kıldı? mı nazar / Herkese hâlince bir dolâb düzer / Ecel ökçemizi çeyne[y]üp gezer / Fırsat arar amân v?rmek istemez.
Kimlerdi burda zevke dalıp saltanat süren? / Kimlerdi bin dolap çeviren, insan öldüren? .

Kaynak Nasreddin Hoca, 1967, 50-1 | Nasreddin Hoca, 1967, 51 | Kuloğlu | M Çınarlı, 1969, 55

Kişi Nasreddin Hoca · Kuloğlu · M Çınarlı

Yıl/Tarih 1967 · 1969 · 1969

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler dolaplı dolaplık -ğı
Dolaylı ilişkili sözcükler (5) ankastre fırın/ocak bostan beygirliği buz dolabı gömme madik -ği
Yabancı karşılıkları dek II
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (3 sözcük)

“dolap” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “dolap” ile ilişkili sözcükler

Türkçe / yabancı karşılık fethigedikli sözlüğü: biri ötekinin Türkçe ya da yabancı karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

yerine / değilDOLAP değil/yerine/= SU DOLABI | DÖNME DOLAP | DÜZEN | HİLE

dolap beygiri dönme dolap gömme dolap tel dolap yerli dolap banyo dolabı baş üstü dolabı bostan dolabı buzdolabı çalışma dolabı çamaşır dolabı ecza dolabı elbise dolabı emanet dolabı esvap dolabı evrak dolabı giysi dolabı kahve dolabı…

yerine / değilŞİFONYER değil/yerine/= DOLAP

Çekmecelerine, çamaşır konulan dolap.

fark (ile)STORAGE CABINET/SAFE/VAULT/ARMOIRE/SCHRANK/DOLAP ile/||/<> DOLAP ile/||/<> CABINET/DOLAP

Sinema/TV. Filmlerin dış etkilerden korunması ve saklanmasında kullanılan, havalandırma ve yangın söndürme donanımı bulunan madenden korumalık. @@ Kuyu çıkrığı. (Köke *Gelendost -Isparta) | Kırım makinesinde, ekinin bıçağın önüne gelmesini…

fark (ile)DOLAP ile TEL DOLAP

... İLE Yanları ve kapağı, ince delikli telden yapılmış dolap.

yerine / değilDOLAP değil YÜKLÜK

Evlerde, yatak, yorgan gibi şeyler koymaya yarayan, yerli, büyük dolap ya da yatak, yorgan konulan yer.

yerine / değilKONSOL değil/yerine/= DOLAP

Duvar kenarına yerleştirilen, üstüne ayna ve başka süs eşyası konulan, çekmeceli, dolaplı mobilya. | Yalnız bir yanındaki dayanak tarafından taşınan, öteki bölümleri boşlukta olan yatay yapı ögesi.

eşit (=)DOLAP =

kuyudan su çekmek için kullanılan araç; çark / içinde eşya saklanan raflı kapaklı göz / düzen, hile

eşit (=)TUZLUK = DOLAP

Taze peynir sertleştirme dolabı (-Maraş)

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: p ile başlayan 1.329 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“dolap” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Köken: Arapça dūlāb

1. Genellikle tahtadan yapılmış, bölme veya çekmelerine eşya konulan kapaklı mobilya

2. ► su dolabı

3. ► dönme dolap

4. İstanbul bedesteninde dükkân

5. Orta oyununda sahnede dükkân veya ev olarak kullanılan dekor

6. ► düzen

7. ► hile

8. Yumuşaması ve parlaması amacıyla içinde talaş, kaolin, alçı vb. ile birlikte derinin döndürüldüğü, çapı 1, 2 veya 3 metre olabilen, silindir biçiminde ağaç fıçı

9. Kenevirden ip bükmeye yarayan alet

10. Sanayide kaba yüzeyleri pürüzsüzleştirmek, pas ve kireç tabakalarını, döküm çapaklarını vb.ni temizlemek için malzemeyi sert parçalarla beraber yuvarlayıp çarptırma işleminin yapıldığı silindir biçiminde alet

Birleşik sözler: dolap beygiri, dönme dolap, gömme dolap, tel dolap, yerli dolap, banyo dolabı, baş üstü dolabı, bostan dolabı, buzdolabı, çalışma dolabı, çamaşır dolabı, ecza dolabı, elbise dolabı, emanet dolabı, esvap dolabı, evrak dolabı, giysi dolabı, kahve dolabı, karteks dolabı, kitap dolabı, köşe dolabı, makine dolabı, mutfak dolabı, müzik dolabı, su dolabı, yemek dolabı

Sinema ve Televizyon Terimleri Sözlüğü, 1981

<i>Sinema/TV.</i> Filmlerin dış etkilerden korunması ve saklanmasında kullanılan, havalandırma ve yangın söndürme donanımı bulunan madenden korumalık.

İng. storage cabinet, safe, vault · Fr. armoire (à films) · Alm. Schrank

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

1. Kuyu çıkrığı. (Köke *Gelendost -Isparta) 2. Kırım makinesinde, ekinin bıçağın önüne gelmesini sağlayan araç. (Yenikent *Aksaray -Niğde)

Etimoloji Sözlüğü

‘kuyudan su çekmek için kullanılan araç; çark’ / ‘içinde eşya saklanan raflı kapaklı göz’ / ‘düzen, hile’

~ Az dolab 1. ‘evin duvarına yapılan raf’; 2. ‘kuyudan su çekmekte kullanılan çark’; 3. ‘hile’.
< Far dōlāb ‘a wheel, especially for raising water to overflow fields; a machine in the walls of monasteries, hospitals, or lazarettos, into which people on the outside put victuals or other necessaries, and then, turning it upon its axis, leave them to be carried off by those within; a storehouse, pantry, buttery, locker; a labyrinth: trick, fraud, machination; a drum; a ditch; profit; commerce; hard usage’.
Arapça dūlāb (ç. dawālīb) biçimi de Farsçadan alınmıştır. Yerel ağızlarda kullanılan devlip (> devlüp) 1. ‘tahıl değirmeni’; 2. ‘değirmen taşı’ biçimi Suriye Arapçasından alınmıştır (dwēlīb ‘Wasserrad einer Mühle; jedes Rad, das sich um eine feste Achse dreht’).
Bulgarca dolàp, Sırpça dòlaf biçimleri Türkçeden geçmiştir.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“dolap” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DOLAP

i. (Fars. dōlāb ’dan; eski metinlerde asıl şekliyle dōlāb – dūlāb olarak da kullanılmıştır) 1. İçine eşyâ, giyecek ve öteberi konmak üzere yapılmış raflı, çekmeceli, kapaklı mobilya veya duvara oyulmuş raflı, kapaklı göz: Asistanlar deftere bir şeyler yazıyorlar, camlı dolapları karıştırıyorlar (Peyâmi Safâ). Karşılık olarak ben de sana / Mutfaktaki dolaptan aşırıp / Tereyağı veririm (Orhan V. Kanık). 2. Dönerek iş gören çark, çıkrık: “Bucurgat dolabı.” “Taş ocağı dolabı.” 3. Bostan sulamak için gözleri bağlı bir beygir tarafından döndürülmek sûretiyle bostan kuyusundan su çekmeye yarayan düzenek: Yeri bostân u bâğ iken temâşâ eyle dôlâbı / Döküp göz yaşını devrân elinden zâr zâr inler (Zâtî). Bir bostan dolabının gölgesini ve şıkırtısını, kovaların akşam ışığıyle dolmuş parıltısını bir fotoğraf hissizliği ve mevsûkiyetiyle aksettiriyor (Sait Fâik). İstanbul civârının en güzel bostanları ve bostan dolapları Anadolu yakasında idi, zamânımızda o bostanlar gün geçtikçe yok olmakta, yerlerini meskenler doldurmaktadır (Reşat E. Koçu). 4. İçine binilen büyük meydan oyuncağı, dönme dolap: Her güzel dôlâba binmiş bir içim sudur heman (Şeyhülislâm Yahyâ). 5. Bedestenlerde peyke şeklindeki dükkân: Süleyman, en nihâyet kâmilen parasız kalarak İbrâhim Efendi’nin delâletiyle Bedesten’de bir dolaba çırak oluyor (Selim N. Gerçek). İstanbul, Edirne, Bursa ve sâir şehirlerdeki bedestenlerde dolap denen peyke şeklindeki dükkânların altında mücevher, kıymetli eşyâ ve para saklanan mahzenler vardı (Ekrem H. Ayverdi). 6. Ahşap ve hımış inşaatta direklerin arasına çatkı ve payanda olarak konan, direkten ince, latadan kalın kereste: “Meşe dolap.” “Kestâne dolap.” 7. Eski konaklarda harem ve selâmlık arasında yemek ve eşyâ alıp vermek için kullanılan dönme dolap. 8. Laterna [Eskimiştir]. 9. mec. Hîle, düzen, dalavere, desîse: Ey hâcegî seninle bedestende müşterî / Alış veriş ederdi hep işin dolâb iken (Sürûrî). Sen de îtiraf edersin, bu yaptığım dolaba akıl lâzımdır (Ahmed Vefik Paşa). 10. mus. Bir nota cümlesinin, nota çizgisi üzerine konan iki işâretten birincisine gelinince belli bir yere kadar geriye dönülmesi ve tekrar bu işârete gelinince bu iki işâret arasındaki kısmın atlanıp ikinci işâretten ileriye doğru devam edilmesi sûretiyle icrâ edilmesine verilen isim [İkisi birlikte bulunan bu işâretlere de “dolap işâreti” denir]. ѻ  Dolap çevirmek (döndürmek): Hîleli, dalavereli işler yapmak: Bu sâyede daha kolaylıkla dolaplarını çevirirler (Reşat N. Güntekin). Dolap kurmak: Bir düzen hazırlamak, entrika tasarlamak: Kafanda bir dolap kurmuyor musun? (Ahmed Vefik Paşa). Üvey annesinin kurduğu dolabı anladı (Ziyâ Gökalp). Dolaba gelmek (girmek): Aldatılmak. Dolaba koymak (sokmak): (Birine) Hîle yapmak, aldatmak. 

lugatim.com/s/DOLAP
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp