i. (< kon-ak ) [Kelime Arapça’ya ve Balkan dillerine de geçmiştir] 1. Büyük, gösterişli ev: Konak çamurlu ve bozuk bir yolun sağında kurulmuştu (Ömer Seyfeddin). Bu odanın tavanını eski bir Türk konağının hârâbesinden satın aldım (Ahmet Hâşim). Esâsen o devrin vezir, rical ve tâcir köşk, konak ve yalılarına gerek hacim gerek teşkîlât bakımından birer minyatür saray demek daha doğru olurdu (Sâmiha Ayverdi). 2. Araba ve hayvan yolculuğunda geceyi geçirmek için inilen yer, durak: İki konak arasında bir otağa sâhip olamayan adam koca bir devleti nasıl idâre ede? (Ömer Seyfeddin’den). 3. (İsim tamlamasının ikinci öğesi olarak) Hükûmet işlerinin görüldüğü binâ: “Şehir konağı.” “Vâli konağı.” 4. Araba veya hayvanlarla bir günde alınan yol, bir günlük mesâfe: Ferahtan yer mi basardı ayağı / Giderdi bir edip iki konağı (Yûsuf ve Zelîha – T. S.). Kaç konak buradan Konya? –Dokuz (Kemal Tâhir). 5. Konaklanan yer, menzil: Âhir çalındı kûs-i rahîl ettin irtihâl / Evvel konağın oldu cinan bûstanları (Bâkî’den). Olmaz hevâda uçarsın / Bir gün konaktan göçersin (Aziz Mahmud Hüdâyî). Kul, ilim sâyesinde dünyâda ve âhirette en iyi insanların vardığı konaklara ve yüksek derecelere ulaşır (Kâtip Çelebi’den Seç.). 6. asker. Kıt’aların geçici olarak barındırıldığı çadır, kulübe, baraka vb. kapalı yer ve bu barınakların kurulduğu alan: Emredip buyurdum ki, hükm-i şerîfim vardıkta emrim üzere cebehâneyi göçürüp ordu-yı hümâyûnuma bir iki menzil yakından yürüyesin ve vâki olan konakların tezkiresi gönderilmiştir; anınla amel edesin (Mühimme Defteri). Hükümdarla sefere hareket eden yeniçeriler yürüyüşlerde pâdişâhın önünde giderlerdi; konak denilen yerlerde yeniçeriler çadırlarını otağ-ı hümâyun denilen pâdişah çadırının iki tarafına kurup (…) ve bu sûretle hükümdârı muhâfaza ederlerdi (İsmâil H. Uzunçarşılı). 7. Bir asalağın içinde veya üzerinde yaşadığı canlı, konakçı 3 . 8. E. T. Türk. ve halk ağzı. Konuk, misâfir: Ol dün melekülmevt bir âdem sûretinde geldi, İdris peygambere konak oldu. İdris taâmın anın önüne kodu (Miftâhü’l-Cenne – T. S.). Ve dahi eydür: Konak konmayan eve ferişte girmez (Miftâhü’l-Cenne – T. S.). ѻ Konak tutmak: halk ağzı. Konaklamak, yerleşmek: Bula-gör böyle cây-ı pür-revnak / Tuta-gör anda safâ ile konak (İsmâil Hakkı Bursevî). Sen benim fânî varlığımda konak tutmaya tenezzül gösteresin de ben beş günlük ömrümü senden sakınayım (Safiye Erol). Konak yavrusu: Konağa benzer büyük ev: Konak yavrusu ıtlâkına şâyan güzel bir evdir (Ahmet Râsim’den). Aşı boyalı, konak yavrusu bir hânenin kapısı önünde durur (Hüseyin R. Gürpınar).