( ﻻﻒ ) i. (Fars. lāf ) 1. Bir düşünce anlatan kelime veya kelime dizisi, söz, lakırdı [Lâf kelimesinde söze göre bir olumsuzluk anlamı vardır ki özellikle deyimlerde ortaya çıkar]: Bana döndü: –Anlatsana! Sen bu hekimce lâfları biliyorsun (Peyâmi Safâ). Gözlerim ileriye dikili, lâf söylemeden hareketsiz gidiyor, gidiyordum (Refik H. Karay). 2. Konuşma: “Lâf sırasında.” “Lâf uzadı.” 3. Konu, bahis, mevzû: “Lâf döne dolaşa kızın servetine geldi.” Oğlanın lâfı kalktı da aradan, sâdece kadının üzerinde bir şüphedir kaldı (Ahmet K. Tecer). Sen başka lâf bilmez misin? (Târık Buğra). 4. Faydası olmayan, sonuç vermeyecek söz, uygulanamayacak boş lakırdı: “Bütün teklifleri lâftan ibâret.” 5. ünl. Söylenen şeye ihtimal verilmediğini, ciddî ve inanılır bulunmadığını anlatmak için “öyle şey olmaz, bu sözün bir değeri yok” anlamında hafifseme yollu kullanılır: “Kim demiş yapar diye, lâf!…” ѻ (–den) Lâf açmak: Bahsetmek, söz etmek, lakırdı açmak: “Paradan laf açma.” Lâf (Lâfı) ağzında kalmak: Sözünü söylemeye veya tamamlamaya vakit bulamamak. Lâf (Lâfının) altında kalmamak: Karşısındakinin sitemli, dokunaklı sözlerine gereken cevâbı hemen vermek, her söylenenin karşılığını vermek, söz, lakırdı altında kalmamak: Öteki lâf altında kalacak kadın değil (Burhan Felek). Sav-Tekin, Sarı Hoca’nın lâfının altında kalmadı (Mustafa N. Sepetçioğlu). Lâf anlamamak: Ne kadar söylense etkisi olmamak, söz anlamamak: Yapın! Eşek gibi siz hiç lâf anlamaz mısınız? (Mehmet Âkif). Lâf anlatmak: Sözünü veya fikrini kabul ettirmek, lakırdı, söz anlatmak: “Lâf anlatamadım gitti.” Lâf anlayan beri gelsin: Karşıdakiler söylenen sözleri anlamadıkları veya yerine getirmedikleri zaman ihtar yollu kullanılır, söz anlayan beri gelsin. Lâf arasında: Bir konu etrâfında konuşulurken üzerinde ayrıca durmadan araya sıkıştırılan sözler için kullanılır, konuşma sırasında, konuşulurken, söz arasında. Lâf aramızda: Başkalarının bilmesi gerekmez, sâdece biz bilelim yeter, söz aramızda: Ama lâf aramızda, nerde o kompostolar di mi? (Târık Buğra). Lâf atmak: 1. Sözle sarkıntılık etmek, söz atmak: Garsonlar genç kadını hoş bulmadıkları için arkasından lâf atmadılar (Aka Gündüz). Keğen Bey’in oğluna, çavuş oldu olalı bu sıçan suratlı Koçalak fırsat buldukça lâf atar olmuştu (Mustafa N. Sepetçioğlu). 2. Uzaktan karşısındakine duyuracak şekilde dokunaklı söz söylemek. Lâf cambazlığı: Durumu lehe çevirmek için söz oyunları ile kelimeleri gerçek anlamlarından saptırarak yapılan konuşma: Politikacıların birbirlerini yakışıksız ağızla yermeleri, lâf cambazlığı etmeleri devri kapatılmalıdır (Ahmet Kabaklı). Lâf çıkmak: Bir söylenti yaygın duruma gelmek, ortalıkta bir haber dolaşmak, söz çıkmak: Artistler serseri olur diye lâf çıkmıştır (Sait Fâik). (–den) Lâf çıkmaz: (…) Bildiği şeyi kimseye söylemez, sır vermez: Sizden lâf çıkmaz, açıkçası ihrâcat vesîkası işine kayırıldı (Ömer Seyfeddin). Lâf değil: Sözden ibâret değil, dayandığı bir gerçek var: Cebinde Napolyon altınları şakırdadı, lâf değil (Sait Fâik). Lâf dinlemek: Söylenen sözü benimseyip davranışlarını ona uydurmak, söz dinlemek: Durun dedik yâhu! Konsolos bey, bâri siz lâf dinleyin! (Burhan Felek). Lâf dokundurmak: Kinâyeli söz söylemek, dolayısıyle anlatmak istemek. (Birine) Lâf düşmemek: Mevkii ve durumu îcâbı başkaları dururken söz söylemesi gerekmemek, söz düşmemek: “Anası babası var, bana lâf düşmez.” Lâf etmek: 1. Konuşmak, söz etmek, lakırdı etmek: Nem var ki lâf edem özümden / Mahv eyle beni benim gözümden (Fuzûlî – Ş.A.D.). Elbette bir gün iyiyi, güzeli seçmeyi öğreniriz… gibi lâf ettim (Burhan Felek). 2. Eleştirip hakkında konuşmak, söylenmek: Lâf ederlerse eğer işte kalem işte devât / Her sözüm isbâtı mümkin hendesî da’vâ gibi (Nedim’den). Hâlit, biletleri versene dedi, biletçi lâf etmesin (Sait Fâik). Fiyata da zam yapamam. Belediye gelir, lâf eder (Burhan Felek). (Birine) Lâf gelmek: Şerefi, nâmûsu vb. hakkında kötü zan doğmak, hakkında dedikodu yapılmak, söz gelmek. Lâf getirmek: Birine lâf gelmesine, hakkında söz söylenmesine sebep olmak, söz getirmek. Lâf götürüp getirmek: Birinin aleyhte söylediği lâfı diğerine iletmek, lakırdı götürüp getirmek, lâf taşımak. Lâf işitmek: Paylanmak, azarlanmak, söz işitmek. Lâf karıştırmak: Cevap vermekten kaçınmak veya konuşulanları duymaması gerekenlerin duymasına meydan vermemek için hemen başka bir konuya atlayıvermek, lakırdı karıştırmak. Lâf kıtlığında: Konuşacak belli bir konu yokken: “Aldırma, lâf kıtlığında konuşuyor işte!” Hesapladık yıldızların uzaklığını / Orta Asya’dan konuştuk lâf kıtlığında (…). Lâf kıtlığında asmalar budayayım: Münâsebetsiz konuşanlara, yersiz sözler söyleyenlere, gelişigüzel lâf edenlere karşı kullanılır. Lâf kumkuması: Çok lâf bilen, çok konuşan, geveze, söz kavafı. Lâf lâfı açar (lâf da tabakayı): Bir konudan diğerine geçildiğini, sohbetin harâretle devam ettiğini anlatır, lakırdı lakırdıyı açar: Lâf lâfı açar, lâf da tabakayı. Yak bir sigara ahbap da şu sıyrık sohbetini bir eyice sardıralım (Târık Buğra). Lâf ola (beri gele) – Lâf ola (torba dola): Bu ne saçma söz, ne gelişi güzel lâf. Lâf olmak: Dedikodu konusu olmak, hoş karşılanmayıp hakkında konuşulmak, söz olmak: “Onunla gitme, lâf olur.” Lâf olsun diye: Bir amaç gütmeden, rastgele bir şey söylemiş olmak için: Lâf olsun diye… Karın güzel mi Ahmet dedim (Bediî Fâik). Sen bunları benden iyi bilirsin ya, işte lâf olsun diye söylüyorsun (Bediî Fâik). Lâf salatası: Gerekli gereksiz edilen çok söz, lakırdı salatası. Lâf sokmak (sokuşturmak): Sırasını getirip iğneli, kinâyeli söz söylemek: Her vaazı lâf sokmaktan ve taş atmaktan hâli değil idi (Kâtip Çelebi’den Seç.). Lâf söyledi bal kabağı: Konuşulan şeyle ilgisi olmayan, patavatsızca lâf eden kimseler için kullanılır. Lâf söylemek: 1. Konuşmak, söz söylemek: “Sen de bir lâf söylesene mübârek!” 2. Hakkında konuşmak: Bana istediğini yaparsın, ama gençliğin bu kadar sevdiği adama lâf söyleyemezsin diye âdeta tepiniyordu (Ahmet H. Tanpınar). Lâf taşımak: Söylenen bir sözü ilgili kimseye aktararak dedikodu yapmak, lâf götürüp getirmek. Lâf vurmak (urmak): eski. Böbürlenmek, yüksekten atmak, övünmek: Aşkın yolunda lâf urana sen inanma ger / İsbât ederse her sözünü bin delîl ile (Ahmed-i Dâî). Utârit lâf ururmuş hüsn-i hattan âsuman üzre / Kalem al deste anın nây-ı kilkin bî-sadâ eyle (Nedim – T. S.). Lâf yetiştirmek: 1. Söylenenlere hemen karşılık vermek, lakırdı yetiştirmek: Sana lâf mı yetiştireceğim, kürek mi çekeceğim? (Sait Fâik). 2. Duyduğu bir sözü söylememesi gerektiği halde ilgili kimseye aktarmak, lâf taşımak. (–e) Lâf yok: “–nin hakkında hiçbir şey söylenemez ve söylenmemeli” anlamında, eleştirilecek tarafı olmayan veya sevildiği, korunduğu için eleştirilmesi istenmeyen kimseler için kullanılır, (–e) söz yok: “Osman’a lâf yok, her işi zamânında yapar.” Lâfa boğmak: Durmadan konuşup karşısındakine söz söyleyecek fırsat vermemek. Lâfa dalmak: Kendini konuşmaya kaptırıp vaktin geçtiğinin farkında olmamak: Fenâ mı? Bak lâfa daldık da duymadık yokuşu (Mehmet Âkif). Ayol! Namaz geçiyor. Amma dalmışız lâfa be! (Mehmet Âkif). Lâfa karışmak: Konuşmaya katılmak, lakırdıya, söze karışmak: Havva Hanım da mütemâdiyen lâfa karışıyordu (Hâlide E. Adıvar). Biletçi lâfa karışır (Burhan Felek). (Birini) Lâfa tutmak: Konuşmayı uzatıp alıkoymak, konuşarak oyalamak, lakırdıya tutmak: Beni lâfa tutup oyaladığı gözümden kaçmamıştı (Reşat N. Güntekin). İki saattir beni lâfa tutuyordu (Sait Fâik). Lâfa yekûn tutmak: Konuşmayı bitirmek: Artık lâfa yekûn tut, işimize bakalım babam! (Hüseyin R. Gürpınar). Lâfı açmak: Bir konuyle ilgili konuşmayı veya sohbeti başlatmak: Ahmet lâfı açtı, çoğu zaman kahvedeki sohbetleri Ahmet açar, ötekiler lâfa karışır (Burhan Felek). Lâfı ağzına tıkamak (tıkmak): Konuşmasına fırsat vermemek, sözünü kesip konuşturmamak, lakırdıyı, sözü ağzına tıkamak: Ağabey, söyleyecek hal kaldı mı? Lâfımı ağzıma tıktın (Burhan Felek). Lâfı (Lâfını) ağzında bırakmak: Sözünü kesmek, lakırdıyı ağzında bırakmak. Lâfı ağzında gevelemek (çiğnemek): Söyleyeceği şeyi bir türlü açık açık söyleyememek, lakırdıyı, sözü ağzında gevelemek. Lâfı ağzında kalmak: Söyleyeceği şeyi söylememek, konuşmaya başlayamamak veya başladığı konuşmayı bitirememek, sözü ağzında kalmak. Lâfı ağzından almak (kapmak): Sözünü tamamlamasına fırsat vermemek, konuşmaya kendisi devam etmek, sözü ağzından almak. Lâfı değiştirmek (çevirmek): 1. (Konuşma sakıncalı bir durum alınca) Başka konuya geçmek, lakırdıyı, sözü değiştirmek. 2. Söylediği şeyi uygun düşmediğini görünce tevil etmek. Lâfı ezip büzmek: Anlatmak istediği şeyi rahat anlatamamak, aynı kelimeleri tekrarlayarak sözün sonunu getirememek, lakırdıyı ezip büzmek. Lâfı geçmek: Sözü geçmek, bahsedilmek. Lâfı gediğine koymak: Söylemeyi tasarladığı şeyi en uygun fırsatı yakalayıp söylemek: Dimitro berber ihtiyarlamıştır, ama yine lâfı gediğine koymasını bilir (Sait Fâik). Lâfı kısa kesmek: Ayrıntıyı bırakıp sonuca gelmek. Lâfı mı olur?: Konuşulmaya bile değmez, ne önemi var, lakırdısı, sözü mü olur: A Hanife karı, böyle işte paranın lâfı mı olur. Murat dayının parası yoksa biz dostları neylemeye dururuz? (Halikarnas Balıkçısı). Lâfı uzatmak: Maksadını kısaca anlatabilecekken esastan ayrılıp ayrıntıya dalmak, sözü uzatmak: Lâfı uzattın dostum (Sait Fâik). (–e) Lâfım yok: Sözüm -e değil, -e söylemiyorum, -e sözüm yok: Sen sus Sarı Hoca! Sana lâfım yok. Ben beylerle konuşuyorum (Mustafa N. Sepetçioğlu). Lâfın gelişi: Söz öyle gerektirdiği için: Onun için Hayri, cemiyete faydalı olmak lakırdısına fenâ halde içerler. –O lâfın gelişi, birâder! (Sait Fâik). Lâfın gümrüğü olmaz ya: (Çok konuşan kimseler için) “İstediği gibi konuşur, engel olan yok ya” anlamında kullanılır. Lâfını balla kestim (kesiyorum): Birinin sözü kesilmeye mecbur kalındığı zaman şaka yollu söylenir, sözünü balla kestim. Lâfını bilmemek: Söylediği sözün nereye varacağını, sakıncalı olup olmadığını düşünmeden konuşmak, sözünü bilmemek: Zâten böyle yapmaya kalktıkları gün kamuoyunun karşısında iki paralık olurlar. Tıpkı lâfını bilmeyen değersiz ve münâsebetsiz politikacıların bizdeki âkıbeti gibi (Ahmet Kabaklı). Lâfını esirgememek (sakınmamak): Düşündüğünü olduğu gibi söylemek, karşıdaki kırılır endîşesiyle susmamak, lakırdısını, sözünü esirgememek. Lâfını etmek: Hakkında konuşmak, lakırdısını, sözünü etmek: Hayrola Pervâne kardeş, Hophop kadı efendimiz geçende lâfını ettiği sahtiyan kervanını düzdü mü hoppadak? (Kemal Tâhir). Lâfını geri almak: Söylediğine pişmanlık duyup sözünün söylenmemiş sayılmasını istemek, sözünü geri almak. Lâfını kesmek: Biri konuşurken lâfa karışıp sözünü yarım bıraktırmak, sözünü kesmek: Ha, ismim diye lâfımı kesti, demin benimle konuşan gevezeden işittiniz. Fon Sadristayn değil mi? (Ömer Seyfeddin – Ö.T.S.). Lâfını şaşırmak: Ne söyleyeceğini bilememek, şaşırarak söylemek istediğini doğru dürüst anlatamamak. Lâfının üstüne gelmek: Bir kimse kendisi hakkında konuşulurken gelivermek, sözünün üstüne gelmek. Lâfla peynir gemisi yürümez: Sâdece konuşmakla hiçbir iş gerçekleşmez: Lâfınan yürümez peynir gemisi / Yerden gökyüzüne merdiven olmaz (Merdümî – Ö.T.S.). Lâfla peynir gemisi yürümez, amma lâfla yürüyen gemiler yok değildir. Ezcümle politika gemisi (Cenap Şahâbeddin). Lâfta kalmak: Konuşulduğu, tasarlandığı halde gerçekleşmemek, sözde kalmak: “Bütün vaatleri lâfta kaldı.” Lâftan lâfa atlamak (geçmek): Bir konudan başka konuya geçmek, maksatsız sohbet etmek. Lâf ü güzaf: Bk. LÂFÜGÜZAF. ● Lâf-zen Bk. LÂFZEN