( ﺻﺒﺎﺡ ) i. (Ar. ṣabāḥ ) 1. Günün başlangıcı, gündüzün ilk saatleri: Sırlı tuğladan alaca kanatlı bir kuş gibi sabah ışıklarında uçan minâreler Ankara’da yoktur (Ahmet H. Tanpınar). 2. teşmil. Güneşin doğmasından öğleye kadar olan zaman: Ve yazın arkasında kat kat duran kendisinden yüksek isimsiz çıplak dağlar o sabah yoktu (Rûşen E. Ünaydın). Ulu mâbet! Seni ancak bu sabâh anlıyorum / Ben de bir vârisin olmakla bugün mağrûrum (Yahyâ Kemal). Anafartalar ve Dumlupınar’ın kahramanı son muhârebenin sabâhında tek başına, ağzında sigarası bir tepeye doğru ağır ağır ve düşünceli çıkar (Ahmet H. Tanpınar). 3. zf. Sabah vaktinde, sabahleyin: “Sabah gelirsiniz.” 4. (İsim tamlamasının birinci öğesi olarak) Günün bu vaktinde yapılan veya olan şeyleri ifâde eder: “Sabah uykusu.” “Sabah güneşi.” “Sabah kahvaltısı.” 5. kısa. Sabah namazı ve sabah ezânı: “Sabahı kıldın mı?” “Sabah okundu mu?” ѻ Sabah akşam: Günün her saatinde, her zaman, devamlı olarak, dâima: Sabah akşam duâ ederim (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Çalıştık bahçıvanla sabah akşam baş başa (Fâruk N. Çamlıbel). Sabah beri: halk ağzı. Sabahtan bu yana, sabahtan beri. Sabah demez, akşam demez: Vaktin uygun olup olmadığını hesâba katmaz, vakitli vakitsiz, akşam sabah: “Sabah demez, akşam demez, çat kapı gelir.” Sabah ola, hayrola (hayır gele): “Acele etme, sabaha kadar bekle, o zamâna kadar belki bir hal çâresi bulunur da iş düzelir” anlamında kullanılır. Sabah olmak: Güneş doğup ortalık aydınlanmak: Meğersem sabah olmuş / Gün pencereden bizi gözetler (Câhit S. Tarancı). Artarak gönlümün aydınlığı her sâniyede / Bir mehâbetli sabah oldu Süleymâniye’de (Yahyâ Kemal). Sabah olmak bilmemek: (Sıkıntı veya bekleyiş içinde geçen bir gece) Hiç bitmeyecekmiş gibi uzadıkça uzamak. Sabah sabah: Sabah mahmurluğunun geçmediği erken saatlerde veya güne başlar başlamaz yapılan yâhut söylenen bir şeyin zamansız olduğunu anlatmak için kullanılır: “Sabah sabah âsâbımı bozdu.” Sabah şerifler (Sabahlar) hayrolsun: “İyi sabahlar, hayırlı sabahlar, günaydın” yerinde kullanılan selâmlaşma sözü. Sabaha çıkamamak: (Hasta) Sabah olmadan önce ölmek: Aklı yerinde ama sabaha çıkmayacağına kalıbımı basarım (Sait Fâik). Sabaha karşı (doğru): Sabaha yakın, sabah olurken: Sabaha karşı yağmur yağdı (Orhan V. Kanık). Sabahı bulmak (etmek): Gece boyunca sabaha kadar uyumamak, sabahlamak: “Konuşa konuşa sabahı ettik.” Kız yarı uyanık, yarı uyur vaziyette bir sandalyenin üstünde sabahı buldu (Sait Fâik). Sabâhı zor (dar) etmek: (Sıkıntı, ıztırap, merak vb. sebeplerle) Geceyi bir an önce sabah olmasını bekleyerek geçirmek: İstanbul güzellerinin kendisine, “Nicesin, hoş musun, safâca mısın?” diye hatır soruşlarını duymak için sabahı dar ettiğini belirtiyordu (Nihad S. Banarlı). Sabahın işini akşama bırakmamak: Bir işi geciktirmeden zamânında yapmak. Sabahın köründe: Gün doğmadan, ortalık iyice aydınlanmadan, sabahın çok erken bir saatinde. Sabahları: Sabah vakitlerinde, genellikle her sabah. ● Sabahki sıf. O sabah olan, sabah yapılan, sabah gelen: Sabahki koca sakallı kâhin (Refik H. Karay). ● Sabahleyin zf. ( < sabah+leyin ) Sabah vaktinde: Sabahleyin pencerenin kepengini açınca gördüm ki beklenen gelmiş (Rûşen E. Ünaydın). Sabahleyin fenâ bir rüyâdan silkinmek isteyerek uyandım (Yusuf Z. Ortaç). Bir tepside pirinç vardı; onu sabahleyin karşı karşıya ikimiz ayıklamıştık (Târık Buğra).