Sözlük › S › saban

saban

Anlam/Değer ilişkileri

Dolaylı ilişkili sözcükler (5) aracı evlek -ği ketre sapanlamak II sürme

“saban” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “saban” ile ilişkili sözcükler

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)SABAN/PULLUK/PULLUK ile/||/<> KARA SABAN/SABAN

bk. pulluk | [kara saban]: Üç kısımdan oluşmuş (boyunduruk, ok, kuyruk) tarla sürme arac. (Aşağıdinek *Şarkikaraağaç, Yeşilköy *Gelendost, Akçaşar *Yalvaç -Isparta; -Amasya; Yenikent *Aksaray, Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [kara saban] :…

fark (ile)SABAN/PULLUK/PULLUK ile/||/<> SABAN ile/||/<> ARAIRE/SABAN

bk. pulluk @@ [kara saban]: Üç kısımdan oluşmuş (boyunduruk, ok, kuyruk) tarla sürme arac. (Aşağıdinek *Şarkikaraağaç, Yeşilköy *Gelendost, Akçaşar *Yalvaç -Isparta; -Amasya; Yenikent *Aksaray, Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [kara saban] :…

fark (ile)SABAN ile KARASABAN

Demir uclu tarım aracı. İLE Toprağı sürmede kullanılan ilkel bir tarım aracı.

fark (ile)SABAN/PULLUK ile SAPAN

Toprağı sürmek için kullanılan tarım aracı. @@ ...

fark (ile)SABAN ile KOTAN

... İLE Büyük saban.

fark (ile)PULLUK ile/||/<> SABAN

bk. saban @@ [purlug]: Modern tarla sürme aracı. (Yenikent, Taşpınar *Aksaray, Kızılca *Bor -Niğde) [purlug] : (Güzel *Güdül -Ankara) @@ (tarım) @@ @@

eşit (=)HOP = SABAN

Kara saban demiri. (Yavuz *Şavşat -Artvin; *Susuz -Kars)

eşit (=)KOTAN = SABAN

Kara saban demirinin girdiği ağaç kısım. (*Susuz -Kars) | Tek kanatlı nadas pulluğu. (*Posof, Kırçiçeği *Susuz -Kars; *İspir -Erzurum)

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: s ile biten 452 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“saban” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Çift süren hayvanların koşulduğu demir uçlu tarım aracı

Birleşik sözler: saban balığı, saban demiri, saban kemiği, sabankıran, saban kulağı, kara saban

Tarım Terimleri, 1949

bk. pulluk

Eski pulluk

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

[kara saban]: Üç kısımdan oluşmuş (boyunduruk, ok, kuyruk) tarla sürme arac. (Aşağıdinek *Şarkikaraağaç, Yeşilköy *Gelendost, Akçaşar *Yalvaç -Isparta; -Amasya; Yenikent *Aksaray, Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [kara saban] : (*Terme -Samsun; Taşpınar *Aksaray -Niğde)

Etimoloji Sözlüğü (1)

‘tarla sürmeye yarayan demir uçlu araç’

Orta Türkçeden beri saban olarak kullanıldığını biliyoruz (Brockelmann: OGM 18. § ŋ: sapan). Eski Kıpçakçada da saban ‘saban’ olarak geçer. Bundan başka, saban (ve saban yeri) ‘tarla’ olarak da kullanılır.
Türkçede türlü ekinlerin taneleri alındıktan sonra kalan saplarına verilen saman adının saban (< sap ‘tarladan harman yerine getirilen ve henüz dövülmeyen ekin’) biçiminden geldiği anlaşılıyor: Türk diyalektlerinde saman sözü yanında kullanılan saban biçiminin ‘saman’ anlamına geldiğini biliyoruz. Ancak saban biçimi Tatarcada ‘yaz ekini’ olarak da geçer. Bundan başka Tatarca ve Kazakçada saban ‘tarla’ olarak da kullanılır. Bu sözü ‘tarla’ olarak kullanan diyalektlerde sabana saban ağaç (‘tarla ağacı’) adı verilir. Örn. Balkarlar sabana saban ağaç adını verirler. Buna göre saban sürmek ‘tarla (saban) sürmek’ anlamına gelir. Karaçaylar da sabana ‘tarla’ anlamı verirler. Saban sürmek de ‘pflügen, ackern’ olarak geçer. Bu bakımdan buday saban ‘buğday tarlası’ anlamına gelir. Türkçe saban ağaç ‘tarla ağacı’ adı sonradan elliptique bir biçim almıştır. Türkçe saban bu ellipse sonunda ‘tarla sürmeye yarayan araç’ anlamını kazanmıştır. bk. saman.
Çuvaşlar sabana aka (akapuś) adını verirler. Bu adın Türkçe ek- (Çuvaşça ak-) kökünden geldiği açıktır. Bu kökün bir türevi olarak aka adı ‘sürülmüş tarla’ olarak da kullanılır. Türkçe saban (< saban ağaç) adı gibi.
Çuvaşça aka adı da ek- kökünün bir türevi olarak başlangıçta ‘ekin ekilen yer, tarla’ olarak kullanılmış, daha sonra da akapuś (aka ‘tarla’ + puś ‘baş’) adında ‘saban’ anlamını almıştır. Son olarak akapuś adı elliptique bir biçim (aka ‘saban’) almıştır.
Bu ad Macarcada “Eski Çuvaşça” bir alıntı olarak saklanmıştır (eke).
Leksika’da sabanın sap kökünden geldiği yolunda bir açıklama yapılmıştır. Ancak bu sap tarladan harman yerine getirilen sap değildir. Bu sap, ‘tutak, kabza, kol, tutamak’ olarak kullanılan saptır.
Kazaklar sabana soka adını verirler. Kırgızlar ise soko biçimini kullanırlar. Tatar diyalektinde soka yerine suka biçimi geçer. Başkurtlar ise huka biçimini kullanırlar. Yalnız çağdaş diyalektlerde geçen bu ad Rusçadır (soxa).
Türk diyalektlerinde sabana koş adı da verilir. Örn. Kırgızlar koş adını ‘saban; kara saban’ olarak kullanırlar.
Türkmenler kara sabana künde adını verirler. Karakalpaklar ise günde biçimini kullanırlar. Ancak birkaç diyalektte geçen bu ad Farsçadır.
Azeri Türkleri kara sabana xış (< Farsça) adını verirler. Azeriler ‘saban’ olarak kotan adını da kullanırlar. Doğu Anadolu ağızlarında da kotan ‘büyük pulluk’ olarak geçer. bk. kotan.
Türkmenler ‘kara saban’ olarak azal adını da kullanırlar. Bu adın kökeni karışıktır.
Anadolu’da iki çift öküzle çekilen sabana papura adı verilir. bk. papura.

Etimoloji Sözlüğü (2)

‘tarla sürmeye yarayan demir uçlu araç’

Orta Türkçeden beri saban olarak kullanıldığını biliyoruz (Brockelmann: OGM 18. § ŋ: sapan). Eski Kıpçakçada da saban ‘saban’ olarak geçer. Bundan başka, saban (ve saban yeri) ‘tarla’ olarak da kullanılır.
Türkçede türlü ekinlerin taneleri alındıktan sonra kalan saplarına verilen saman adının saban (< sap ‘tarladan harman yerine getirilen ve henüz dövülmeyen ekin’) biçiminden geldiği anlaşılıyor: Türk diyalektlerinde saman sözü yanında kullanılan saban biçiminin ‘saman’ anlamına geldiğini biliyoruz. Ancak saban biçimi Tatarcada ‘yaz ekini’ olarak da geçer. Bundan başka Tatarca ve Kazakçada saban ‘tarla’ olarak da kullanılır. Bu sözü ‘tarla’ olarak kullanan diyalektlerde sabana saban ağaç (‘tarla ağacı’) adı verilir. Örn. Balkarlar sabana saban ağaç adını verirler. Buna göre saban sürmek ‘tarla (saban) sürmek’ anlamına gelir. Karaçaylar da sabana ‘tarla’ anlamı verirler. Saban sürmek de ‘pflügen, ackern’ olarak geçer. Bu bakımdan buday saban ‘buğday tarlası’ anlamına gelir. Türkçe saban ağaç ‘tarla ağacı’ adı sonradan elliptique bir biçim almıştır. Türkçe saban bu ellipse sonunda ‘tarla sürmeye yarayan araç’ anlamını kazanmıştır. bk. saman.
Çuvaşlar sabana aka (akapuś) adını verirler. Bu adın Türkçe ek- (Çuvaşça ak-) kökünden geldiği açıktır. Bu kökün bir türevi olarak aka adı ‘sürülmüş tarla’ olarak da kullanılır. Türkçe saban (< saban ağaç) adı gibi.
Çuvaşça aka adı da ek- kökünün bir türevi olarak başlangıçta ‘ekin ekilen yer, tarla’ olarak kullanılmış, daha sonra da akapuś (aka ‘tarla’ + puś ‘baş’) adında ‘saban’ anlamını almıştır. Son olarak akapuś adı elliptique bir biçim (aka ‘saban’) almıştır.
Bu ad Macarcada “Eski Çuvaşça” bir alıntı olarak saklanmıştır (eke).
Leksika’da sabanın sap kökünden geldiği yolunda bir açıklama yapılmıştır. Ancak bu sap tarladan harman yerine getirilen sap değildir. Bu sap, ‘tutak, kabza, kol, tutamak’ olarak kullanılan saptır.
Kazaklar sabana soka adını verirler. Kırgızlar ise soko biçimini kullanırlar. Tatar diyalektinde soka yerine suka biçimi geçer. Başkurtlar ise huka biçimini kullanırlar. Yalnız çağdaş diyalektlerde geçen bu ad Rusçadır (soxa).
Türk diyalektlerinde sabana koş adı da verilir. Örn. Kırgızlar koş adını ‘saban; kara saban’ olarak kullanırlar.
Türkmenler kara sabana künde adını verirler. Karakalpaklar ise günde biçimini kullanırlar. Ancak birkaç diyalektte geçen bu ad Farsçadır.
Azeri Türkleri kara sabana xış (< Farsça) adını verirler. Azeriler ‘saban’ olarak kotan adını da kullanırlar. Doğu Anadolu ağızlarında da kotan ‘büyük pulluk’ olarak geçer. bk. kotan.
Türkmenler ‘kara saban’ olarak azal adını da kullanırlar. Bu adın kökeni karışıktır.
Anadolu’da iki çift öküzle çekilen sabana papura adı verilir. bk. papura.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“saban” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

SABAN – SAPAN

i. ( sap “tarladan harman yerine getirilen ekin”den küçültme ekiyle sap+an > saban “ekin, tarla” > saban ağaç “tarla ağacı”ndan kısaltma yoluyle) Daha çok bir çift öküze çektirilen demir uçlu çift sürme âleti: Bak çorak tarlasında sabanına dayanmış (Fâruk N. Çamlıbel). ѻ Saban sürmek: 1. Sabanla toprağı altüst etmek. 2. spor. Güreşte yüz üstü kapanan rakîbi ayaklarından tutup yerde sürüklemek.

lugatim.com/s/SABAN – SAPAN
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp