İlişkililer evlek -ği · aracı · ketre · sürme · sapanlamak II
Açıklama
Toprağın sürülmesinde kullanılan en eski sürme aracı.
İlişkililer evlek -ği · aracı · ketre · sürme · sapanlamak II
Toprağın sürülmesinde kullanılan en eski sürme aracı.
bk. pulluk | [kara saban]: Üç kısımdan oluşmuş (boyunduruk, ok, kuyruk) tarla sürme arac. (Aşağıdinek *Şarkikaraağaç, Yeşilköy *Gelendost, Akçaşar *Yalvaç -Isparta; -Amasya; Yenikent *Aksaray, Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [kara saban] :…
bk. pulluk @@ [kara saban]: Üç kısımdan oluşmuş (boyunduruk, ok, kuyruk) tarla sürme arac. (Aşağıdinek *Şarkikaraağaç, Yeşilköy *Gelendost, Akçaşar *Yalvaç -Isparta; -Amasya; Yenikent *Aksaray, Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [kara saban] :…
Demir uclu tarım aracı. İLE Toprağı sürmede kullanılan ilkel bir tarım aracı.
bk. saban @@ [purlug]: Modern tarla sürme aracı. (Yenikent, Taşpınar *Aksaray, Kızılca *Bor -Niğde) [purlug] : (Güzel *Güdül -Ankara) @@ (tarım) @@ @@
Kara saban demirinin girdiği ağaç kısım. (*Susuz -Kars) | Tek kanatlı nadas pulluğu. (*Posof, Kırçiçeği *Susuz -Kars; *İspir -Erzurum)
Ardından gelebilecekler: n ile başlayan 534 sözcük →
Öncesine gelebilecekler: s ile biten 452 sözcük →
“saban” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
Çift süren hayvanların koşulduğu demir uçlu tarım aracı
Birleşik sözler: saban balığı, saban demiri, saban kemiği, sabankıran, saban kulağı, kara saban
bk. pulluk
Eski pulluk
[kara saban]: Üç kısımdan oluşmuş (boyunduruk, ok, kuyruk) tarla sürme arac. (Aşağıdinek *Şarkikaraağaç, Yeşilköy *Gelendost, Akçaşar *Yalvaç -Isparta; -Amasya; Yenikent *Aksaray, Beyağıl *Ulukışla -Niğde) [kara saban] : (*Terme -Samsun; Taşpınar *Aksaray -Niğde)
‘tarla sürmeye yarayan demir uçlu araç’
Orta Türkçeden beri saban olarak kullanıldığını biliyoruz (Brockelmann: OGM 18. § ŋ: sapan). Eski Kıpçakçada da saban ‘saban’ olarak geçer. Bundan başka, saban (ve saban yeri) ‘tarla’ olarak da kullanılır.
Türkçede türlü ekinlerin taneleri alındıktan sonra kalan saplarına verilen saman adının saban (< sap ‘tarladan harman yerine getirilen ve henüz dövülmeyen ekin’) biçiminden geldiği anlaşılıyor: Türk diyalektlerinde saman sözü yanında kullanılan saban biçiminin ‘saman’ anlamına geldiğini biliyoruz. Ancak saban biçimi Tatarcada ‘yaz ekini’ olarak da geçer. Bundan başka Tatarca ve Kazakçada saban ‘tarla’ olarak da kullanılır. Bu sözü ‘tarla’ olarak kullanan diyalektlerde sabana saban ağaç (‘tarla ağacı’) adı verilir. Örn. Balkarlar sabana saban ağaç adını verirler. Buna göre saban sürmek ‘tarla (saban) sürmek’ anlamına gelir. Karaçaylar da sabana ‘tarla’ anlamı verirler. Saban sürmek de ‘pflügen, ackern’ olarak geçer. Bu bakımdan buday saban ‘buğday tarlası’ anlamına gelir. Türkçe saban ağaç ‘tarla ağacı’ adı sonradan elliptique bir biçim almıştır. Türkçe saban bu ellipse sonunda ‘tarla sürmeye yarayan araç’ anlamını kazanmıştır. bk. saman.
Çuvaşlar sabana aka (akapuś) adını verirler. Bu adın Türkçe ek- (Çuvaşça ak-) kökünden geldiği açıktır. Bu kökün bir türevi olarak aka adı ‘sürülmüş tarla’ olarak da kullanılır. Türkçe saban (< saban ağaç) adı gibi.
Çuvaşça aka adı da ek- kökünün bir türevi olarak başlangıçta ‘ekin ekilen yer, tarla’ olarak kullanılmış, daha sonra da akapuś (aka ‘tarla’ + puś ‘baş’) adında ‘saban’ anlamını almıştır. Son olarak akapuś adı elliptique bir biçim (aka ‘saban’) almıştır.
Bu ad Macarcada “Eski Çuvaşça” bir alıntı olarak saklanmıştır (eke).
Leksika’da sabanın sap kökünden geldiği yolunda bir açıklama yapılmıştır. Ancak bu sap tarladan harman yerine getirilen sap değildir. Bu sap, ‘tutak, kabza, kol, tutamak’ olarak kullanılan saptır.
Kazaklar sabana soka adını verirler. Kırgızlar ise soko biçimini kullanırlar. Tatar diyalektinde soka yerine suka biçimi geçer. Başkurtlar ise huka biçimini kullanırlar. Yalnız çağdaş diyalektlerde geçen bu ad Rusçadır (soxa).
Türk diyalektlerinde sabana koş adı da verilir. Örn. Kırgızlar koş adını ‘saban; kara saban’ olarak kullanırlar.
Türkmenler kara sabana künde adını verirler. Karakalpaklar ise günde biçimini kullanırlar. Ancak birkaç diyalektte geçen bu ad Farsçadır.
Azeri Türkleri kara sabana xış (< Farsça) adını verirler. Azeriler ‘saban’ olarak kotan adını da kullanırlar. Doğu Anadolu ağızlarında da kotan ‘büyük pulluk’ olarak geçer. bk. kotan.
Türkmenler ‘kara saban’ olarak azal adını da kullanırlar. Bu adın kökeni karışıktır.
Anadolu’da iki çift öküzle çekilen sabana papura adı verilir. bk. papura.
‘tarla sürmeye yarayan demir uçlu araç’
Orta Türkçeden beri saban olarak kullanıldığını biliyoruz (Brockelmann: OGM 18. § ŋ: sapan). Eski Kıpçakçada da saban ‘saban’ olarak geçer. Bundan başka, saban (ve saban yeri) ‘tarla’ olarak da kullanılır.
Türkçede türlü ekinlerin taneleri alındıktan sonra kalan saplarına verilen saman adının saban (< sap ‘tarladan harman yerine getirilen ve henüz dövülmeyen ekin’) biçiminden geldiği anlaşılıyor: Türk diyalektlerinde saman sözü yanında kullanılan saban biçiminin ‘saman’ anlamına geldiğini biliyoruz. Ancak saban biçimi Tatarcada ‘yaz ekini’ olarak da geçer. Bundan başka Tatarca ve Kazakçada saban ‘tarla’ olarak da kullanılır. Bu sözü ‘tarla’ olarak kullanan diyalektlerde sabana saban ağaç (‘tarla ağacı’) adı verilir. Örn. Balkarlar sabana saban ağaç adını verirler. Buna göre saban sürmek ‘tarla (saban) sürmek’ anlamına gelir. Karaçaylar da sabana ‘tarla’ anlamı verirler. Saban sürmek de ‘pflügen, ackern’ olarak geçer. Bu bakımdan buday saban ‘buğday tarlası’ anlamına gelir. Türkçe saban ağaç ‘tarla ağacı’ adı sonradan elliptique bir biçim almıştır. Türkçe saban bu ellipse sonunda ‘tarla sürmeye yarayan araç’ anlamını kazanmıştır. bk. saman.
Çuvaşlar sabana aka (akapuś) adını verirler. Bu adın Türkçe ek- (Çuvaşça ak-) kökünden geldiği açıktır. Bu kökün bir türevi olarak aka adı ‘sürülmüş tarla’ olarak da kullanılır. Türkçe saban (< saban ağaç) adı gibi.
Çuvaşça aka adı da ek- kökünün bir türevi olarak başlangıçta ‘ekin ekilen yer, tarla’ olarak kullanılmış, daha sonra da akapuś (aka ‘tarla’ + puś ‘baş’) adında ‘saban’ anlamını almıştır. Son olarak akapuś adı elliptique bir biçim (aka ‘saban’) almıştır.
Bu ad Macarcada “Eski Çuvaşça” bir alıntı olarak saklanmıştır (eke).
Leksika’da sabanın sap kökünden geldiği yolunda bir açıklama yapılmıştır. Ancak bu sap tarladan harman yerine getirilen sap değildir. Bu sap, ‘tutak, kabza, kol, tutamak’ olarak kullanılan saptır.
Kazaklar sabana soka adını verirler. Kırgızlar ise soko biçimini kullanırlar. Tatar diyalektinde soka yerine suka biçimi geçer. Başkurtlar ise huka biçimini kullanırlar. Yalnız çağdaş diyalektlerde geçen bu ad Rusçadır (soxa).
Türk diyalektlerinde sabana koş adı da verilir. Örn. Kırgızlar koş adını ‘saban; kara saban’ olarak kullanırlar.
Türkmenler kara sabana künde adını verirler. Karakalpaklar ise günde biçimini kullanırlar. Ancak birkaç diyalektte geçen bu ad Farsçadır.
Azeri Türkleri kara sabana xış (< Farsça) adını verirler. Azeriler ‘saban’ olarak kotan adını da kullanırlar. Doğu Anadolu ağızlarında da kotan ‘büyük pulluk’ olarak geçer. bk. kotan.
Türkmenler ‘kara saban’ olarak azal adını da kullanırlar. Bu adın kökeni karışıktır.
Anadolu’da iki çift öküzle çekilen sabana papura adı verilir. bk. papura.
“saban” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...
i. ( sap “tarladan harman yerine getirilen ekin”den küçültme ekiyle sap+an > saban “ekin, tarla” > saban ağaç “tarla ağacı”ndan kısaltma yoluyle) Daha çok bir çift öküze çektirilen demir uçlu çift sürme âleti: Bak çorak tarlasında sabanına dayanmış (Fâruk N. Çamlıbel). ѻ Saban sürmek: 1. Sabanla toprağı altüst etmek. 2. spor. Güreşte yüz üstü kapanan rakîbi ayaklarından tutup yerde sürüklemek.