geçişli f. (Eski Türk. iste-mek “araştırmak” iz+de-mek “peşisıra gitmek, aramak”) 1. (Bir şeye karşı) İstek duymak, (o şeyi) arzulamak, arzu etmek: Kûyunu görmekle dilde sâkin olmaz şevk-i yâr / Kāni’ olmaz cennet-i firdevse dîdâr isteyen (Ahmed Paşa). İster isen bulasın cânânı sen / Gayre bakma sende iste (ara) sende bul (Niyâzî-i Mısrî). Gönlüm isterdi ki mâzîni dirilten san’at / Sana târîhini her lahza hayâl ettirsin (Yahyâ Kemal). 2. (Bir şeyin yapılmasını veya kendine verilmesini) Dilemek, talep etmek: Bir gülceğiz istedim de vermedi / Çocuk kadar hatırımı görmedi (Karacaoğlan). Bir ay içinde bu istediklerim kaleye gelmezse rehin tuttuğum elli kişiyi keseceğim (Ömer Seyfeddin). Lâkin o zaman dönüp derim ben / Dünyâyı ben istedim mi senden (Abdülhak Hâmit). 3. Gelmesini dilemek, görmek arzusunu bildirmek, aramak, çağırmak: Sadrâzam istiyor deyince adam telâṣlanmış (Burhan Felek). 4. Evlenme dileğinde bulunmak: Dün de Sâbire Hanım’dan resmen Nebîle’yi istemeye gelmiş (Hâlit Z. Uşaklıgil). Bu adam bize iki üç defa geldi, arkasından beni istedi (Peyâmi Safâ). Bir gün doktor, Nâlân’ı resmen istemek için annesini gönderince tepem attı (Kerîme Nâdir). 5. Gerekli kılmak, îcap ettirmek; gerekli olmak: “Bu oda iki koltuk daha ister.” “Bu iş daha çok para ister.” 6. Gerekmek, gerekli olmak, lâzım gelmek: “Bu evi tâmir ettirmeye dünyânın parası ister.” Gideceğimiz yollardan dolaşmaya üç dört saat ister (Nâmık Kemal). ѻ İstediği gibi at koşturmak (oynatmak): Her şeyi yapmakla kendini serbest saymak, hiç kimseye aldırmadan keyfince davranmak. İstemeye istemeye: Hiç istemediği halde, gönülsüz olarak: Yanında alçak sesle konuşanların sözlerine istemeye istemeye kulak kabarttı (Ömer Seyfeddin). Bu “büyük Türkçü”nün huzûrundan istemeye istemeye ayrıldık (Cemil Meriç). İstemem (ama), yan cebime koy: Bir şeyin kendisine verilmesinden dolayı memnun olduğu halde istemiyormuş gibi görünenler için kullanılır: En azılı servet düşmanı bile “istemem, yan cebime koy” der (Târık Buğra). İster: Tekrar edilerek cümlede görevleri aynı olan kelimelerin başına getirildiğinde bunlar arasında fark bulunmadığını veya iki işten istenilen birinin yapılmasının tercih edilebileceğini ifâde eder [Başına geldiği emir kipindeki fiillerden birincisi olumlu, ikincisi olumsuz halde bulunur]: “İster annen ister baban gelsin.” “İster yukarıda ister aşağıda otur.” “İster öldür ister as.” “İster git ister gitme.” “İster otursun ister oturmasın.” “İster inan ister inanma.” İster Moğollar’a tâbi olsun isterse müstakil olsun, Ankara’da süren yarım asır bir ahi hâkimiyeti vardır (Ahmet H. Tanpınar). İster istemez: İstemese dahi, mecbûrî olarak, çâresiz: Edip Hoca ister istemez râzı olur. Gece yataklar serilir (Ahmet H. Tanpınar). İnsan ister istemez ninesini, bir zamanların temizlik, müsâmaha, iş bekâretiyle ihtiyarlayan iyi kadınlarını hatırlıyordu (Sait Fâik). Türkiye’nin ister istemez içine düştüğü zor devirler vardır (Burhan Felek). İster misin: Bir de öyle oluverirse, ya olursa: “ İster misin çıkagelsin ?” İsteye isteye: Gönül hoşluğu ile. İsteyenin bir yüzü, vermeyenin iki yüzü kara: İstemek ayıp değildir, vermemek ayıp, isteyen değil vermeyen utanmalı: İsteyenin bir yüzü, vermeyenin iki yüzü kara derim, işin içinden çıkarım (Sait Fâik). ► İstemek fiiliyle deyimler: Adam ister (Adam isterim) / Adam oluncaya kadar dokuz fırın ekmek ister / Af (Affını) istemek / Ağzına kirâ istemek / Ağzına verilmesini istemek / Allah isterse / Aman istemek / Anasının nikâhını istemek / At beslenirken, kız istenirken / Bir buldu iki ister, akçe buldu çıkın ister / Başını istemek / Canı istemek / Canı (Canın) isterse / Çocuk istemek / Diline kirâ istemek / Ekmek (Yem) istemez, su istemez / İmdat istemek / Kan istemek / Kana kan istemek / Keyfim böyle istiyor / Kız istemek / Körün istediği bir göz, Allah verdi iki göz / Misâfir misâfiri istemez, ev sâhibi hiçbirini / Üste istemek / Yüz bulunca (verince) astar (astarını) istemek.