geçişli f. ( top+la-mak ) (-i, -ı/-e, -i/-de) 1. (Birçok kimse veya şeyi) Bir araya getirmek: Askerler koyunları toplamaya başladılar (Ömer Seyfeddin). Rüzgârlar o saçlarla bırak oynayadursun / İster dağıtıp toplasın ister uçursun (Orhan S. Orhon). Dağınık sürüyü toplayan sesler / Kapıya sokulup tokmağı vurur (Necip F. Kısakürek). 2. Devşirmek, dermek: Gözünün önünde uçuşarak onları birer birer ıslak maltalar üzerinden topladım (Yusuf Z. Ortaç). Ankara’ya geldiği zaman Hacı Bayram’ı müritleriyle ovada mahsul toplarken görür (Ahmet H. Tanpınar). Anneciğim bak, sana çiçek topladım (Kerîme Nâdir). 3. Derleyip kaldırmak, devşirip kaldırmak: “Yatakları, çarşafları toplamak.” Ağ yamamak, ağ atmak, ağ toplamak… (Orhan V. Kanık). 4. (Uzun üst giyecekler için) Hafifçe yukarı kaldırmak: “Eteklerini toplayıp dereye girdi.” O önde arsızca gülüşlerle elmanın birini dişleyerek koşmakta, manav peştemalını toplamış küfr-âmiz bir çehre ve tehditkâr adımlarla tâkip etmekte idi (Ahmet Râsim). Bunun önüne de ak entârisiyle kara maşlahını toplayıp çöktü (Refik H. Karay). 5. (Bir yeri) İçindeki şeyleri yerli yerine koyup düzene sokmak, dağınıklıktan kurtarmak: O tatlı tebessüm dalgası ile dolaşır, odayı toplardı (Hâlide E. Adıvar). Odamı düzeltiyorum, masamı topluyorum (Peyâmi Safâ). 6. Biriktirmek: İyi müşterimdir, inek ve öküz çıngırağı toplar (Refik H. Karay). Çok para sarfetmemek için ufak para toplarsın (Burhan Felek). 7. (Dağılmış veya sökülmüş durumdaki makine vb.ni) Bir araya getirip yeniden kurmak. 8. Yoğunlaştırmak, teksif etmek: Daha bir bakışta vücûdumda ne kadar kuvvet varsa toplayıp da gözlerimi başka tarafa çevirmek istedim (Nâmık Kemal). Peki, bütün cesâretimi topladım. İşte seni dinliyorum. Söyle bakalım (Hüseyin R. Gürpınar). Dünyevî ve ilâhî gücü tek elde, devlet reisinde toplamıştır (Ahmet Kabaklı). 9. (İlgi, alâka, takdir vb. ile) Üzerine çekmek, elde etmek, kazanmak. 10. (Haber, bilgi, belge…) Derlemek: İslâm târihçileri, eserlerinde topladıkları mâlûmâtın zenginliği bakımından kendilerinden sonra gelenlerin şükrânına hak kazanmışlardır (Ümit Meriç). 11. Sayıları birbirine ekleyip toplamını bulmak, cemetmek. 12. (Vergi, bağış, haraç, parsa, bahşiş vb.) Verecek olanlardan almak: Tüccarlardan on bin altın borç toplayacağım (Ömer Seyfeddin). Türkiye hazînesinin üçte bir gelirini İstanbul toplar (Burhan Felek). ♦ geçişsiz f. 13. Kilo almak, toplanmak. 14. (Çıban, yara vb.) İrin peydâ etmek. ѻ Topla!: Şoförlükte sağa veya sola çevrilmiş olan direksiyonu ortaya gelecek şekilde çevir kumandası. ► Toplamak fiiliyle deyimler: Ağzını topla / Aklını başına toplamak / Aklını (Kafasını, Zihnini) toplamak / Alkış toplamak / Alâka (İlgi) toplamak / Arkasını toplamak / Asker toplamak / Başına toplamak / Başını toplamak / Davulu biz çaldık, parsayı el topladı / Derleyip toplamak / Haber toplamak / Kendini toplamak / Su toplamak / Tası tarağı toplamak.