Sözlük › Y › yaka

yaka

a.

İlişkililer yakalı · yakasız · tartak martak · v yaka · öpücük yaka · polo yaka · yaka mikrofonu · yaka kartı · metal yaka · bebe yaka · yaka silkelemek-den bıkmak, bezmek, usanmak. · hakim · +4 ›

Açıklama

hakim yaka Gömlek ve ceketlerde bir 2-3 santim uzunluğunda, boğaz kısmı açık, dik duran yaka. Muhtemelen hakim, savcı ve avukatların giydikleri cübbelerin yakasından mülhemdir.

Örnek

Hakim yaka bir gömlek var ki bayıldım, zarif çiçek desenleriyle bezenmiş-.

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler yakalı yakasız
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (3 sözcük)

“yaka” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “yaka” ile ilişkili sözcükler

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)YAKA ile KLAPA/KLAPE

... İLE Yakanın, göğüse doğru inen devrik bölümü.

fark (ile)YAKA ile/||/<> RIVE/YAKA/SÂHİL ile/||/<> COLLAR/COLLIER/KRAGEN/YAKA

Kayığın kenar ağacı. (Gençali *Senirkent -Isparta) | Kağnı boyunduruğunda, boyunduruğun öküzlerin ense kısımlarına gelen kısımları. (*İspir -Erzurum) @@ (coğrafya) @@ Yaka şekline benzer yapılar. | Yarım kordalılarda üç kısımdan oluşan…

fark (ile)YAKA ile YAKALI
yerine / değilYAKA değil/yerine/= SEMT | KENAR | SAHİL

yaka iğnesi yaka kartı yaka mendili yaka paça balıkçı yaka bisiklet yaka degaje yaka haydari yaka karayaka kayık yaka mendil yaka sosis yaka şal yaka şapşal yaka V yaka abaşo yakası Giysilerin boyna gelen boynu çeviren bölümü Giysilerin…

eşit (=)YAKA =

giysilerin boyna gelen, boynu çeviren bölümü / giysilerin boyna gelen bölümüne eklenen ve türlü biçimlerde olan parçası / kıyı, kenar, yan

fark (ile)TAURUS/TAU/BULL/TAUREAU/STIER/BOĞA/SEVR ile/||/<> YAKA

Bir takımyıldızın ve bir burcun adı; Boğa takımyıldızı, Boğa burcu. | (Bos taurus): Çift-parmaklılar (Artiodactyla) takımının boynuzlugiller (Bovidae) familyasından bir memeli türünün erkeği. Dişisine inek denir. Uzunluğu 2 m kadardır.…

yerine / değilZIH değil/yerine/= KAYTAN/YAKA

Giysilerin kol, yaka, etek vb. kenarlarına dikilen şerit ya da kaytan. | Pamuk sicim. | Marangoz işlerinde, ince kenar pervazı. | Sayfa çevresine çekilen çizgi. | Yelkeni yarı kapatmak için kullanılan örgü halat.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: a ile başlayan 2.674 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: y ile biten 135 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“yaka” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Giysilerin boyna gelen, boynu çeviren bölümü

2. Giysilerin boyna gelen bölümüne eklenen ve türlü biçimlerde olan parçası

3. Karşılıklı iki yandan her biri; geçe (II)

4. Eğimli arazi

5. Yapıların saçaklarında, suyun içeriye sızmasını önlemek için kiremidin altıyla oluk arasına konulan metal levha

6. ► semt

7. ► kenar

8. ► sahil

9. Yelkenlerin kenar ve köşeleri

Birleşik sözler: yaka iğnesi, yaka kartı, yaka mendili, yaka paça, balıkçı yaka, bisiklet yaka, degaje yaka, haydari yaka, karayaka, kayık yaka, mendil yaka, sosis yaka, şal yaka, şapşal yaka, V yaka, abaşo yakası

Biyoloji Terimleri Sözlüğü, 1998

1. Yaka şekline benzer yapılar. 2. Yarım kordalılarda üç kısımdan oluşan vücudun orta bölgesi.

İng. collar · Fr. collier · Alm. Kragen

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

1. Kayığın kenar ağacı. (Gençali *Senirkent -Isparta) 2. Kağnı boyunduruğunda, boyunduruğun öküzlerin ense kısımlarına gelen kısımları. (*İspir -Erzurum)

Etimoloji Sözlüğü

‘giysilerin boyna gelen, boynu çeviren bölümü’ / ‘giysilerin boyna gelen bölümüne eklenen ve türlü biçimlerde olan parçası’ / ‘kıyı, kenar, yan’

~ Az yaxa. -Tkm yaka. -TatK yaka. -Bşk yağa. -Nog yağa. -Bar yağa. -Kklp jağa. -Kzk jağa. -Krg caka. -Tar yaka. -Alt yakka. -Kuğ, Küer yağa. -Şor, Sag, Koy çağa ‘yaka; sınır’. -Yak sağa. Türkçe y-’nin Yakutçada s-’ye çevrilmesi kuraldır. Örn. Türkçe yular da Yakutçada sular’a çevrilmiştir. Yakutçada sağa yanında kullanılan cağa biçimi Moğolcadan geçmiştir. -Çuv śuxa.
Eski Türkçeden başlayarak kullanılır (yaka). Orta Türkçede yakā olarak geçer. Eski Kıpçakçada da yaka biçimi kullanılır.
Clauson’un açıkladığı gibi (ED 898a) yak- kökünden geldiği anlaşılıyor. ÊSTJa (1989, 82-83) Clauson’un açıklamasını gerçekçi bir yaklaşım olarak değerlendirmiştir.
Türkçeden Moğolcaya da geçmiştir (Moğ caqa ‘le bord, l’extremité, le rivage, les bornes, la frontière, limite; le collet d’un habit’. bk. Ramstedt: KSz 15: 143; KWb 463-464; Clauson: ED 898a; Ligeti: MNy 56: 302. s. 1. not; MNy 59: 391; AOH 14: 38-39; KSİNA 83: 11; TörK 156-157); Şçerbak: JaS 122/168, 176.
Macarca nyak ‘boyun’ sözünün Türkçe yaka’dan geldiği yolundaki eski sav bilimsel yayınlarda sık sık dile getirilmiştir. Son olarak Ligeti (MNy 59: 391; TörK 156-157) Macarca nyak’ın Türkçe yaka biçimiyle birleştirilemeyeceğini açık olarak ortaya koymuştur. O bakımdan Räsänen’in Macarca nyak biçimini yakaʼdan kalma bir alıntı olarak vermesi yanlıştır (V 180a). Räsänen’in birtakım Tunguzca, Korece ve Fince biçimleri sayması da gereksizdir.
Türkçeden komşu dillere geçen biçimleri Doerfer (TMEN 1802) özenle toplamıştır.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“yaka” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

YAKA

i. (Eski Türk. yaka “uç, sınır”, yak-mak “yakın olmak”tan) [Kelime Türkçe’den komşu dillere de geçmiştir] 1. Giyeceklerin boynun etrâfına gelen kısmı ve bu kısma eklenen türlü biçimdeki parça: “Dik yaka.” “Erkek yaka.” “Devrik yaka.” Dilber iki eliyle yakasını sıkı sıkıya tutarak yok… yok… dedi (Sâmipaşazâde Sezâî). Giydiği yensiz, yakasız bir beyaz gömlektir (Yâkup K. Karaosmanoğlu). Uzun saçları yine yakasının üstünde (Yusuf Z. Ortaç). 2. Kıyı, sâhil: Ve dokuzuncu günü Bosna paşası Budin’e dâhil olup Peşte yakasına kondular (Kâtip Çelebi’den Seç.). Yel oldu nâgehan urdu yakaya / Cihanda çâre yoğ imiş kazâya (İzzet Molla). Som ateşten bu saraylarla karşı yaka / Benzer üç bin sene evvelki mutantan şarka (Yahyâ Kemal). 3. Semt: İki yarar kalite küffar yakasına dil almağa gönderilir (Kâtip Çelebi’den Seç.). Çünkü tatbîkat, bu köprünün Avrupa yakası trafiğini daha da sıkıştırdığını göstermiştir (Burhan Felek). 4. Eğik arâzi, dağ yamacı: Zülfünün bu bendini çözdüğiçün bâd-ı sabâ / Müşg-endûd etti yerin yazı vü yakasını (Ahmedî). 5. inşaat. Saçaklarda suyun içeriye sızmasını önlemek için olukla kiremit arasına konan mâdenî levha. 6. inşaat. Çatıda baca kenarında etek parçasını tutturmakta kullanılan mâdenî şerit. 7. deniz. Yelkenlerin kenarları ve köşeleri: “Cunda yakası.” “Seren yakası.” ѻ Yaka bir tarafta, paça bir tarafta: Üstü başı darmadağınık bir şekilde. Yaka ısırmak: Çok şaşılan bir olay karşısında, “Allah esirgesin” anlamında yakasını ısırmak: Öteki hanım merdivenlere doğru yaka ısırarak, duâlar mırıldanarak çekip gitti (Sait Fâik). Eğer müslüman olsaydı şimdi hemen kırk defa yakasını ısırıp tuh! tuh! diyerek iyi saatte olsunları kovardı (Bediî Fâik). (Birinden) Yaka silkmek: Bıkmak, usanmak, bîzar olmak: Onun şerrinden, dilinin zehrinden korkmayan, yaka silkmeyen yoktu (Mahmut Yesâri). Sinan Ağa’ya gelince öyle bir huysuz, öyle bir geçimsiz olmuştu ki kapı halkı yaka silkiyordu (Safiye Erol). Yaka yakaya: Karşı karşıya: Akşama kadar düşmanla yaka yakaya muhârebeden sonra bir mükemmel galabeye mazhar oldular (Nâmık Kemal). Boğaz’ın zaman zaman ve yer yer kanlı hâdiselere, hatta baskınlara ve yaka yakaya cenklere de sahne olduğunu unutmamak lâzımdır (Sâmiha Ayverdi). Yaka yakaya gelmek: Karşı karşıya, teke tek mücâdele etmek: Yaka yakaya geldi iki sipâh / Beri yakadan halk ederdi nigâh (Mihnetkeşan – T. S.). Yaka yakaya gelip birbirine kilitlenip hâşâ domuz topuna dönüp öyle uğraştılar ki az kalsın ortada sağlam yiğit kalmaya, birbirini kıra kıra tükete (Kemal Tâhir). Yaka (Yakasını) yırtmak: (Üzüntü, hiddet, bezginlik vb. yüzünden) Yakasını yırtacak duruma gelmek: Yarın mahşerde ben yırtam yakamı / Niçe feryâd edem bu aşk elinden (Yûnus Emre – Ö.T.S.). Âşık Garip gözlerinden yaş döker / Anam yoktur yaka yırtıp yas tutar (Âşık Garib – Ö.T.S.). Yakadan (silkip) atmak: Alâkayı kesmek, başından atmak, defetmek, kurtulmak: Hüseyin’i çabucak yakadan silkip atmıştım (Reşat N. Güntekin). Yakadan geçirmek: Evlât edinmek [Eskimiştir]. Yakası açılmadık (açılmamış): Hiç duyulmamış (küfür, açık saçık söz): Goncaya karşı andelîb-i seher / Der yakası açılmadık sözler (Rûhî-i Bağdâdî’den). Kafasına, diline yakası açılmadık küfürler birikiyordu (Sait Fâik). Ben küfürün en yakası açılmamışını da o gün Rusya’da öğrendim (Bekir Büyükarkın). Yakası yırtık (at): Boynu etrâfında kıvır kıvır bir sıra tüy bulunan ve uğursuz sayılan (at). Yakasına bulamaç dökülmek: Çok acele ve içinden çıkamayacağı kadar fazla işi olmak. Yakasına sarılmak (asılmak): 1. Yakasından kuvvetle tutmak, yakasına yapışmak: Küçük kardeşlerime yaptığım gibi onun da yakasına sarılırdım (Hâlide E. Adıvar). Basamakta yakama sarıldı ve, “Bu ne hal?” dedi (Reşat N. Güntekin). 2. mec. İstediği şeyi almak için peşini bırakmayıp zorlamak: Bütün havâdisini vermek için âdeta yakasına asılan zavallı bir budala (Ahmet H. Tanpınar). Yakasına tükürmek: Nazar değmesi ihtimâli düşünülen durumlarda nazarı önlediği inancına dayanarak yakaya tükürmek. (Birinin) Yakasına yapışmak: 1. Yakasından kuvvetle tutmak: Fakat yakasına yapışan sert bir el onu geriye fırlattı (Ahmet H. Tanpınar). Birdenbire adamın yakasına yapışıp sakın dedi, böyle söylemeyin… (Bediî Fâik). 2. mec. Hesap sormak veya bir şey istemek için üstüne düşüp bırakmamak: Ne ben kimsenin yakasına yapışıyorum ne de kimse bana pençesini atmak istiyor (Refik H. Karay). Su birikintilerinin taaffününe meydan verdiği için belediye memurunun yakasına yapışınız (Reşat N. Güntekin). Yüreğimizdekini söyledik. Doğruda bizi arkala. Yanılırsak yakamıza yapış (Kemal Tâhir). (Birinin) Yakasını bırakmak: Israr etmemek, peşini bırakmak: O zâlim kadına kaç defa yalvardım, yakasını bırak şu adamın diye (Ahmet H. Tanpınar). (Birinin) Belediye başkâtipliğini koparmadan onun yakasını bırakmamıştı (Reşat N. Güntekin). Muhâlefete düştükten sonra da milliyetçilerin ve milliyetçiliğin yakasını bırakmamıştır (Ergun Göze). Yakasını kaptırmak: (Bir şeyin veya bir kimsenin) Etkisi altında kalıp kendini kurtaramamak, kendini kolay kolay kurtaramayacak şekilde bağlı duruma gelmek: “Yakasını mafyaya kaptırmış zavallı.” Yakasını yırtmak: Yaka yırtmak. Yakasını (yakayı) kurtarmak (sıyırmak): (İstemeyerek karıştığı bir işten) Kurtulmak: Bu kadından yakamızı sıyırmak bizim için en büyük bir bahtiyarlık olurdu (Reşat N. Güntekin). Allah’tan olacak, sen bir kulp buldun da yakayı kurtarabildik (Mahmut Yesâri). Bu anlaşma ile Amerika Birleşik Devletleri yakasını Vietnam’dan kurtarmıştır (Ergun Göze). Yakayı ele vermek: Yakalanmak: Bunu iptidâsından düşünüp de yakayı ele vermeye idiniz (Âlî Bey). Cürmümeşhutlardan kaça kurtula bir gün yakayı ele verdi (Sait Fâik). Sonra ne oldu? Omuzuna binip duvara çıkar çıkmaz yakayı ele verdin (Bekir Büyükarkın).

lugatim.com/s/YAKA
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp