i. 1. Yok olma durumu, bulunmama, fıkdan: Harman makinesinin yokluğundan, Zirâat Bankası’nın ticârî kredi şeklinden şikâyet ediyorlardı (Ahmet H. Tanpınar). Zavallı anneciğim, onun yokluğu ikimizin de rûhunda birbirimize karşı sonsuz bir uzaklık yaratmıştı (Kerîme Nâdir). 2. Hiçlik, adem. Karşıtı: VARLIK: Bir vücut yâni varlık mefhûmu, bir de adem yâni yokluk mefhûmu vardır. Bu iki mefhum yekdiğerinin zıddıdır. Vücut asla yokluk kabul etmediği gibi adem yâni yokluk dahi ebedî varlık kabul etmez. Tâbir-i diğerle ne var yok olur ne de yok var olur (Ahmet A. Konuk). Allah vardır; varlık O’nun zâtî sıfatlarındandır. Bunun içindir ki varlığın zıddı olan yokluk O’nun hakkında mümtenidir (Ahmet H. Akseki). J. P. Sartre’da bir yerde, kendisinin dışındaki varlığı varlık hâline getiren şuur kendini yokluğa ircâ etmektedir (Kenan Gürsoy). 3. Fakirlik: Sabah akşam gider gider geliriz / Yokluk içinde (Orhan V. Kanık). ♦ tasavvuf. 4. Fenâfillâh hâli, fenâ: Âdet edinme tokluğu / Vahdette ol ko çokluğu / Yoldaş edersen yokluğu / Dost eline yetsen gerek (Aziz Mahmud Hüdâyî). Kim ki kendin yok ederse Mısriyâ / Yokluğun tâ gāyetinde var olur (Niyâzî-i Mısrî). Cemiyetler ne kazanmışsa, yokluktan sonra varlığa ermiş bu sistem ve karakter sâhiplerinden kazanmıştı (Sâmiha Ayverdi). 5. Allah’ın varlık ve irâdesi karşısında kendini yok bilme, fakr: Fakrımı irgür (eriştir) tamâma yâ ganî / Tâ ki bu yokluk ile bulam seni (Aziz Mahmud Hüdâyî). Dervişe lâzım olan yokluktur. Bizim size öğretmek istediğimiz de işte bu aczini ve yokluğunu bilmektir (…) Resûlullah, “Fakr yâni yokluk benim iftihârımdır” buyurur (Ken’an Rifâî). Bütün ömrünce ve bütün samîmiyeti ile acz ve yokluk bâbında kalmış, fâili, mevcûdu Hak bildiğinden etrâfındakileri bu tevhit cennetinin birlik ve huzûruna dâvet etmiş, getirmiştir (Sâmiha Ayverdi).