sıf. (Fars. zūr “güç, kuvvet”ten) 1. Sıkıntı çekilerek yapılan, güçlüğü olan, güç yapılan. Karşıtı: KOLAY: Bu suâle cevap tedâriki pek zor değildir (Cenap Şahâbeddin). Ölmek kaderde var, bize ürküntü vermiyor / Lâkin vatandan ayrılışın ıztırâbı zor (Yahyâ Kemal). Rengine, biçimine karar vermek hayli zor bir zevk işi (Yusuf Z. Ortaç). ♦ i. 2. Güçlükle yapılan iş: “Kolayını sen al, zorunu bana bırak.” “Soruların en zoru bana geldi.” Faal bir kaçış, zora başvuruş, gençlerin kaçışı… (Cemil Meriç). 3. Sıkıntı, rahatsızlık, ıztırap: Madamın da zoru dizlerinde (Peyâmi Safâ). Ey, sende mi hastasın? Senin zorun nerenden bakalım? (Hüseyin R. Gürpınar). 4. Mecbûriyet, zorunluluk: “Zoru görünce tıpış tıpış gitti.” Zor kapıdan girince kānun bacadan çıkar (Atasözü). Bir daha Anet gibilere merhaba demek zorundan kurtulmak için para yapacaktım (Safiye Erol). 5. Kuvvet, güç, baskı: “Zor her işi halletmez.” Zor düşmanı bölük bölük bölende / Dil tutulur dili tutar er gerek (Köroğlu). Zordan hiçbir fayda beklenmez (Ahmed Midhat Efendi). Malazgirt’te bileğinin kuvvetiyle, dehâsının zoruyle bize bu aziz vatanın kapılarını açan Alpaslan’ı… (Ahmet H. Tanpınar). 6. zf. Güç bir şekilde, zahmet çekerek, güçlükle: Belli ki biraz güçlükle girmişti, zor işliyordu (Refik H. Karay). Yazın bile zor bulunur (Reşat N. Güntekin). Her şey sallanıyordu. Öyle ki kapıya kadar zor gidebildik (Ahmet H. Tanpınar). ѻ Zor belâ: Güçlükle, güç hal ile: Darphâne parayı zor belâ mâliyeye yolladı (Refik H. Karay). Dediğin yerdeymiş, zor belâ ayrıldı fellâh (Sait Fâik). Zor belâ Recep, Nûri’nin gömlek yakasını ilikledi (Burhan Felek). Zor gelmek: (Bir işin yapılması) Bir kimseye güç gelmek: Bu iş bana zor gelir (Orhan V. Kanık). Riyâkâr ve sevgisiz hayâtına katlanmak epey zor gelecek (Sait Fâik). Zor kullanmak: (İstediğini elde etmek için) Maddî kuvvete baş vurmak veya çok baskı yapmak: Ancak zor kullanarak ayakta durabilir. Hâkim ideoloji kendi başına bir güçtür (Cemil Meriç). Zor oyunu bozar: Bir mecbûriyet karşısında benimsenmiş olan tutumdan vazgeçildiği zaman kullanılır. Zora binmek: (Bir iş) Ancak zor kullanılarak halledilebilecek bir durum almak. Zora düşmek: Sıkıntılı bir duruma düşmek, çâresiz kalmak: Yâhu sen Hızır peygamber gibi bir adamsın. Zora düşmüş dostu uzaktan nasıl da bilirsin (Kemal Tâhir). Zora gelememek: Sıkıntıya katlanamamak, güçlüklere yüzü olmamak, zor ve baskı ile iş yapamamak. Zora koşmak: Güçlük çıkarmak. (-den) Zoru olmak: Kendisini zorlayan bir durum olmak, bir yerinde bir sıkıntısı olmak: “Mîdesinden zoru var.” “Aklından zoru olmasa böyle yapmaz.” Halbuki bunlar bir yerinden zoru olan bir bîçâre insana hekim ilâcından çok fazla şifâ verir (Reşat N. Güntekin’den). Zoru zoruna – Zoruna: Güçlükle, güç hal ile, ancak. Zorun ne?: Ne istiyorsun, ne oluyorsun, derdin ne?: Öyle ise zorun ne? (Hüseyin R. Gürpınar). Zoruna gitmek: Gücüne gitmek, onuruna dokunmak. … Zorunda olmak (kalmak): … Yapmaya mecbur olmak: “Okumak zorundasınız.” Her şeyden evvel bir hastabakıcı bulmak zorunda idi (Ahmet H. Tanpınar). Biz, yalnız Osmanlı târihini değil dilimizi de Nâmık Kemal’den öğrenmek zorundayız (Cemil Meriç). Fakat yenilip Batı Türkistan’ı bırakmak ve Kâşgar’a kaçmak zorunda kalıyorlar (Ergun Göze). Zor-ı bâzû: Kol kuvveti [ Zor bâzû şeklinde de kullanılır]: Gençliğinde karnına indirdiği bir yumrukla koca bir danayı yere sermiş bulunması gibi cidden zor-ı bâzûya delâlet eden vakāyiin meydan alması bu kanâata hafifçe bir de korku ilâve etmiş idi (Ahmet Râsim).