Sözlük › D › dert

dert

dey.a. mec.

İlişkililer zor · dertsiz · gaile / gayle · dertdaş · dert anası · dert ortağı · Allah derdine dert eklesin · et girene dert girmez · hıfzıllisan selametilinsan dilini korumak dert uzak olmak, başının ağrımaması demek · bir yiğit de sevdiğini almazsa ölmez ama yüreğine dert olur · halleşmek · döktürme · +10 ›

Açıklama

  1. Derd bir değil ki, ona ağlayayım. Bin tanedir hangisine ağlayayım atasözü.
  2. Derde devadan gayrı
  3. derde düş olmak
  4. Derman ararken derde düş oldum
  5. derdi-gücüişi gücü, bütün istediği.
  6. derk küpü
  7. mec. Sorunları, sıkıntıları çok olan kimse.
  8. Çoban Ahmet dayı, dert küpüydü. Korkunç savaş yıllarında çok şeyini yitirmişti. Karısı ölmüş, oğlu da kaybolmuştu. Şehirdeki işini de kaybedince bir köyde çobanlık yapmaya başlamıştı., M Y Kandemir, 40 Hadis, 2014, 13. ayr. akıl küpü, sır küpü.
  9. derdi veren devasını/dermanını da verir kalıp söz

Örnek

Acemin dediği gibi (Derd bir değil ki, ona ağlayayım. Bin tanedir hangisine ağlayayım) sabık başvekilin ettikleri onbinleri aşıyor, hepsini yazmak imkansızdır.
Bu mağazalarda derde devadan gayrı herşey bulunur.
Baktım, bizim Fakülte'nin hemen bütün hocalarını tanıyor, hatırlarını soruyor. Fakat asıl derdi, gücü kitap olduğu anlaşılıyor., ) derdini söylemeyen dermanını bulamaz atasözü.
Derdini söylemeyen dermanını bulamaz derler. Sen de derdini saklama, söyle. Belki bir çare bulabilirim.
Arkadaş, dedi, görüyorum ki, kalbinde büyük bir dert var.
Bir gün karım: 'Derdini Hacı Ağa'ya açsan iyi edersin' dedi.
Gayri, 'Derdi veren devasını da verir' diyerek çökü çöküveririz duvarların dibine.

Kaynak İ Arvas, TH, 91 | G Alagöz, 1979, 38 | Turan Engin | Orhan Okay, İflah olmaz kitap hastaları, Yedi İklim D, Nisan 2002S 145 (1999) | K D, E Ülgen, 174 | MYağmur, 1957, 55 | MYağmur, 1957, 50 derdini açmak deyim

Kişi İ Arvas · Garo Alagöz · Turan Engin · Orhan Okay · Erol Ülgen · Mahmut Yağmur

Yıl/Tarih 1979 · Nisan 2002 · 1999 · 1957 · 1957

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler dertdaş dertsiz
Yabancı karşılıkları gaile / gayle zor

“dert” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

öteki uç (><) birbirinin öteki ucu

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “dert” ile ilişkili sözcükler

Türkçe / yabancı karşılık fethigedikli sözlüğü: biri ötekinin Türkçe ya da yabancı karşılığı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

köken / yönelim (< >)AŞK ile/ve/> DERT

Aşkın gıdası, derttir.

fark (ile)DERT ve/<> DERMAN

DERMAN ARARDIM, DERDİME DERDİM, BANA DERMAN İMİŞ BURHAN ARARDIM, ASLIMA ASLIM, BANA BURHAN İMİŞ

eşit (=)DERT = NİTELİK

Baki olan bir dert edin! Bu fâni dünyada.

fark (ile)ÜZÜNTÜ | HASTALIK | UR | SIKINTI/DERT ile/||/<> HASTALIK | BOZUKLUK | NEDEN/İLLET ile/||/<> HASTALIK | ANLAŞMAZLIK/MARAZA ile/||/<> BOZUKLUK | İNME/SEKTE

dert babası dert küpü dert ortağı dert sahibi boğaz derdi geçim derdi başı dertte üzüntü hastalık ur Sızlanma ile karışık dilek Yapılmak istenen şey sıkıntı

yerine / değilDERT değil/yerine/= ÜZÜNTÜ | HASTALIK | UR | SIKINTI

dert babası dert küpü dert ortağı dert sahibi boğaz derdi geçim derdi başı dertte üzüntü hastalık ur Sızlanma ile karışık dilek Yapılmak istenen şey sıkıntı

fark (ile)DERT ile KONU
öteki uç (><)DOST ve/>< DERT

Dostu olanın, derdi olmaz.

yerine / değilKAYGI değil DERT
fark (ile)DERT, ÇEKENE GÖREDİR ile/||/<> HERKESİN HAMURU EKMEĞİNE GÖREDİR

"Bir derdin ağırlığı, hafifliği ona uğrayan kimsenin etkilenme derecesiyle ölçülür" anlamında kullanılan bir söz. @@ "Bir iş için yapılacak hazırlık, gereksinim ölçüsünde olmalıdır" anlamında kullanılan bir söz.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: t ile başlayan 1.959 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Benzer yazılışlı sözcükler

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“dert” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Köken: Farsça derd

1. ► üzüntü

2. ► hastalık

3. ► ur

4. Sızlanma ile karışık dilek

5. Yapılmak istenen şey

6. ► sıkıntı

Birleşik sözler: dert babası, dert küpü, dert ortağı, dert sahibi, boğaz derdi, geçim derdi, başı dertte

Ruhbilim Terimleri Sözlüğü, 1974

Genellikle çok önem verilen bir varlığın yitimi sonucunda duyulan üzüntü ya da sorunun yarattığı sıkıntı.

Eski elem · İng. grief

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“dert” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DERT – DERD

( ﺩﺭﺩ ) i. (Fars. derd ) 1. İnsana ıztırap veren her türlü hal, sıkıntı, zorluk, üzüntü: Derde düşendir bilenler ehl-i derdin hâlini / Gör nice âkılleri Mecnûn eder Leylâ-yı aşk (Fenâyî). Bana ver ben çekeyim derdini mümkünse eğer (Hüseyin Sîret). Bir dert ki yürekler acısı / Bir dert ki düşman başına (Orhan V. Kanık). 2. Devam eden, geçmeyen hastalık, illet, ağrı sızı: “Doktorlar derdine çâre bulamadı.” 3. halk ağzı. Ur, çıban. ѻ Dert (Derdini) anlatamamak: İçinde bulunduğu durumu, söylemek istediklerini karşısındakine dinletememek: Oradan oraya koşuyor, fakat bir türlü kimseye dert anlatamıyordu (Reşat N. Güntekin). Dert babası: Herkesin derdini rahatlıkla anlattığı, dertlere çâre bulmaya çalışan kimse. Dert değil: Üzülmeye değmez. Dert etme: Üzülme, aldırma. Dert küpü: Derdi çok olan kimse. Dert olmak: Üzüntü sebebi olmak, sıkıntı vermek: Her doğan günün bir dert olduğunu / İnsan bu yaşa gelince anlarmış (Câhit S. Tarancı). Memur sayısı öylesine artmış ve hazînenin başına dert olmaya başlamıştı ki… (Ahmet Kabaklı). Dert ortağı: 1. Bir kimsenin kendisine derdini açabildiği kimse, sırdaş. 2. Aynı derdi paylaşanlardan her biri, haldaş: Ulviye Hanım bu meselede Dürdâne’nin dert ortağı oldu (Ahmed Midhat Efendi). Dert yanmak: Derdini anlatıp içini dökmek, şikâyet etmek; sıkıntısını söylemek, derdini dökmek: Dert ehli gayra dert yanar derd dinlemez (Yahyâ Kemal). Köyde dert yanacak candan bir arkadaş yoktu (Mahmut Yesâri). Derdi günü: Bütün düşündüğü, bütün derdi, üzerinde en çok durduğu: Derdin günün hasretlik (Orhan V. Kanık). Derdin ne?: Ne istiyorsun, ne oluyorsun, zorun ne? Derdine yanmak: Kendi hâline üzülmek: Milletimizin derdine berâber yanardık (Refik H. Karay). Elden ne gelir? Gelse gelse mumu yakmak, derdine yanmak değil mi? (Eflâtun C. Güney). (Bir kimsenin veya bir şeyin) Derdine düşmek: (O kimse veya şeyin) Verdiği üzüntü veya düşünce yüzünden sâdece onunla meşgul olmak, onunla aşırı derecede ilgilenmek. Derdini dökmek: Sıkıntı ve üzüntüsünü anlatmak, içini dökmek: Yürekteki derdi dökün dediler (Pir Sultan Abdal). Sen dururken derdim kime dökeyim / Uyan ey gözünü sevdiğim uyan (Karacaoğlan). Derdini dökmek, ıztırâbı hafifleten bir şey olduğu gibi başkasını aynı ıztırap içinde görmekte de garip bir tesellî vardır (Reşat N. Güntekin). Derdini Marko Paşa’ya anlat: “Boşuna uğraşma, derdini dinleyecek kimse bulamazsın” anlamında kullanılır. Derdini deşmek (depreştirmek): Bir kimsenin acısını tâzeleyip yeniden üzülmesine sebep olmak: Ah beyim, olanca dertlerimi depreştirdiniz (Ahmed Midhat Efendi). Derd-i ser: Baş ağrısı, baş derdi. ● Derd-âgin ( ﺩﺭﺩﺁ ﮔﻴﻦ ) birl. sıf. (Fars. āgіn “dolu” ile) Dertle dolu: Vâ hayf ki ey Hâletî-i bî-temkin / Ettin dilini o şûh için derd-âgin (Azmîzâde Hâletî). ● Derd-âşam ( ﺩﺭﺩﺁﺷﺎﻡ ) birl. sıf. (Fars. āşām “içen” ile) “Dert içen” Dert çeken: Hâil olmaz feyz-i fazl-ı Hakk’a ef’âl-i ibâd / Gāfil olma zâhidâ rindân-ı derd-âşamdan (Rûhî-i Bağdâdî). Gönül kim fikr-i la’linle harâb-ı câm-ı aşkındır / Ecel meyhânesinde sanki derd-âşâm-ı aşkındır (Hersekli Ârif Hikmet). ● Derd-âşinâ (-şinas) ( ﺩﺭﺩ ﺷﻨﺎﺱ – ﺩﺭﺩﺁﺷﻨﺎ ) birl. sıf. (Fars. āşinā “bilen” ve şinās “tanıyan” ile) Dert görmüş dertten anlayan, dertli: Ey derd-şinâs âşık-ı haste-derun / Vey çâre-ger-i mizâc-ı baht-ı vârun (Azmîzâde Hâletî). Gurbette dost kadrini derhâtır et Kemâl / Âlemde ehl-i derd ile derd-âşinâ içer (Yahyâ Kemal). ● Derd-engiz ( ﺩﺭﺩ ﺍﻧﮕﻴﺰ ) birl. sıf. (Fars. engіz “peydâ eden, arttıran” ile) Üzücü. ● Derd-keş ( ﺩﺭﺩﻛﺶ ) birl. sıf. (Fars. keş “çeken” ile) Dert çeken. ● Derd-keşan ( ﺩﺭﺩﻛﺸﺎﻥ ) birl. i. (Fars. çoğul eki -ān ile) Dert çekenler: Meyhâne-i dehr olsa pür-hum-ı murâd / Biz derd-keşân-ı câm-ı istiğnâyız (Azmîzâde Hâletî). ● Derd-mend ( ﺩﺭﺩﻣﻨﺪ ) tür. sıf. (Fars. -mend ekiyle) Derdi olan, dertli, üzüntülü: Kıl meded ey baht yoksa kâm-ı dil mümkin değil / Böyle kim ol dil-rübâ bî-derddir ben derd-mend (Fuzûlî). Derd-mend Gevherî mübtelâsına / Yeter nâz eyledi pâdişâhımız (Gevherî). Derd-mendim mücrimim dermâna geldim yâ Resûl / Sâilim muhtâcınım ihsâna geldim yâ Resûl (Mahvî). ● Derd-nâk ( ﺩﺭﺩﻧﺎﻙ ) tür. sıf. (Fars. -nāk ekiyle) Dertli, kederli: Derd-nâkim imtizâc etsem de dermânımla ben (Muallim Nâci). Gül hazin sünbül perîşan bâğ–zârın şevki yok / Derd-nâk olmuş hezâr-ı nağme-kârın şevki yok (Recâîzâde M. Ekrem – Ö.T.S.). Harf-i elften gayri ders lâzım değilmiş âşıka / Varsa ondan başka harf ger eyler anı derd-nâk (Ken’an Rifâî). ● Derdâ ( ﺩﺭﺩﺍ ) ünl. (Fars. ünlem elifi -ā ile) Eyvah, yazık, vah vah: Derdâ ki bir nigâr ile gönlümüz eğlenmez (Necâtî Bey). Derdâ ki nakd-i ömrü düzd-i zamâne sildi / Ol gözleri harâmî gözüm yaşını silmez (Zâtî). Geldi geçti rakîb ile derdâ / Geçti ömrüm belâ ile hey yâr (Zâtî).

lugatim.com/s/DERT – DERD
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp