Sözlük › Ö › öge

öge

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları element

“öge” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “öge” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

köken / yönelim (< >)ÖGE/ÖĞE ile/ve/||/<>/> BİLEŞİK ile/ve/||/<>/> TEK GÖZELİ/HÜCRELİ ile/ve/||/<>/> CANLI ile/ve/||/<>/> ÇOK GÖZELİ/HÜCRELİ ile/ve/||/<>/> İNSAN

Kimyasal olarak ayrıştırılamayan saf nesneler. İLE/VE/||/<>/> Bir ya da daha fazla ögenin kimyasal olarak birleşmesiyle oluşur. İLE/VE/||/<>/> Bir gözeden oluşan organizmalar. İLE/VE/||/<>/> ... İLE/VE/||/<>/> Birden fazla gözeden oluşan…

fark (ile)ELEMENT/ÖGE ile/||/<> PARÇA/ÖGE

[boş] | ... @@ bk. öge

fark (ile)ELEMENT/ÖGE ile/||/<> ITEM/ÖGE

[boş] @@ ...

fark (ile)ÖGE ile MUTLAK

Daha altına inilemeyen. İLE ...

fark (ile)ARAÇ ile/ve ÖGE

Köprü yalnızca bir tek işe yarar - üstünden geçmeye.

köken / yönelim (< >)ÜYE ile/||/<>/> ÖGE
eşit (=)ÖGE =

herhangi bir topluluğu oluşturan bireylerden her biri, aza / omurgalılarda, kol ve bacaklar, uzuv

fark (ile)ÖGE/ELEMENT ile BİLEŞİK

Aynı tür atomlardan oluşan saf nesne. İLE Farklı tür atomlardan oluşan saf nesne.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: e ile başlayan 1.281 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: ö ile biten 7 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“öge” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Bir bütünü oluşturan, bütünden ayrıştırıldığında da kendi başına anlam taşıyan parça; unsur, uzuv, eleman

2. Başka şeylerin kendisinden türediği ilk madde; ilke, unsur

3. Gerekçe, araç

4. Birleşik bir şeyi oluşturan basit şeylerden her biri; unsur, eleman

5. Bir cümleyi oluşturan özne, yüklem, tümleç vb. birimlerden her biri

6. Bir sınıf veya bir topluluğun bireylerinden her biri

Birleşik sözler: inorganik öge, organik öge

Etimoloji Sözlüğü

‘herhangi bir topluluğu oluşturan bireylerden her biri, aza’ / ‘omurgalılarda, kol ve bacaklar, uzuv’

~ Sag, Koy, Kaça uya 1. ‘eklem’; 2. ‘kuşak, nesil’.
< Moğ üye 1. ‘eklem, oynak yeri, boğum, birleşim, bağlantı’; 2. ‘tabaka, katman’; 3. ‘çağ, dönem’; 4. ‘kuşak, nesil’.
Arapça kökenli uzuv ([ç.] aza) ve Latin kökenli Fransızca organe karşılığında dil inkılabının ilk yıllarından başlayarak kullandığımız üye düşündürücü bir örnektir. Bu karşılığın ‘organlar, vücut parçaları’ anlamının yanında ‘herhangi bir topluluğu oluşturan bireylerden her biri, aza’ olarak kullanıldığını biliyoruz. Başlangıçta üye, ‘aza, meclis azası’ olarak Fransızca membre karşılığında önerilmişti. Uzuv olarak ise Fransızca organe örneğine dayanılarak örgen ve örge karşılıkları düşünülmüştü. Ne var ki örgen ve örge uzun yaşamadı. Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi adlı sözlükte Arapça uzv olarak üye’nin yanında öğe karşılığı da verilmişti. Ayrıca öğe, üğe, öye, üye biçimleri de ‘vücudun uzuv ve mafsal gibi kısımları’ olarak yer almıştı. Ancak Tarama Dergisi’ni süzgeçten geçiren Cep Kılavuzu çalışma kolu öğe, üğe, öye biçimlerini göz ardı ederek Cep Kılavuzu’na yalnız üye karşılığını ‘uzuv, organ, aza’ olarak almıştı. Cep Kılavuzu Çalışma Kolunun, kılavuzda Türkçe köklerden geldiği sanılan karşılıklara yer verirken üye sözünün Türkçe olduğunu düşündükleri anlaşılıyor. Bu sözün Wilhelm Radloff’un anıtsal sözlüğünden alındığı anlaşılıyor. Radloff, Tarançi diyalektinde vücudun uzuv ve mafsal kısımlarına öğe, üğe, öye, üye adının verildiğini bildirmişti. Altay diyalektlerinde ise üye ‘aza, uzuv’ olarak yaygınlık kazanmıştır. Diyalektlerde üye biçiminin yanında öye, öğe, üğe yan biçimlerinin kullanılması normaldir. Türkçede söz içindeki -y-’lerin ara sıra -ğ-’ye çevrildiğini biliyoruz. Örn. binek hayvanlarının sırtına konulan, oturmaya yarayan nesneye verdiğimiz eyer adı son yıllara değin eğer olarak yazılıyordu. Eski Türkçede eder biçiminde geçen bu adın dilimizde eyer diye yazılması ve söylenmesi gerekiyordu. Ana Türkçe ve Eski Türkçe -d-’lerin dilimizde -y-’ye çevrildiğini biliyoruz. Bu sözün yazımı sonradan eyer biçimine dönüştü. Bu açıklamalardan sonra üye sözünün sanıldığı gibi Türk kökünden gelmediği anlaşılıyor. Kâşgarlı Mahmud’un anıtsal sözlüğünde üye sözünün geçmemesi düşündürücüdür. Daha sonraki Türkçe (Kıpçakça) sözlüklerde de üye’ye rastlanmaması ilginçtir. Çağdaş diyalektlerimizin küçük bir bölümünde saklanmış olan bu sözün dilimizin eski bir ögesi olmadığı anlaşılıyor. Üye’nin kullanıldığı diyalektlerde Moğolca alıntıların büyük bir yer tuttuğunu görüyoruz. Bu açıdan Moğolcada ‘uzuv, organ, eklem; nesil’ anlamındaki üye’nin Türkçede bir alıntı olduğu gerçektir.
Räsänen, önce Türk diyalektlerinde kullanılan verileri Moğolca üye ile karşılaştırmış (LTS 134), sonra da étymologique sözlüğünde üye’yi Moğolca bir alıntı olarak göstermiştir. Rassadin de (Zaimstvovanija 68) Yakutçadaki üye ‘ömür, insan yaşamı; süre, zaman; yüzyıl’ sözünün Moğolcadan geçtiğini bildirmiştir.

Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp