Sözlük › B › Balta

Balta

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler baltacı Baltalık
Dolaylı ilişkili sözcükler (3) ağustos kurebi sap
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Kök ve türevler (3 sözcük)

“balta” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

eşit (=) birbirine eşit

öteki uç (><) birbirinin öteki ucu

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “balta” ile ilişkili sözcükler

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)BALTA/TEBER ile/||/<> BALTA ile/||/<> HACHE/BALTA

Padişahların buyrukları altındaki uyduların ve dervişlerin taşıdıkları ay biçiminde bir kesici silah. @@ Değirmen taşının göbeğindeki demir halka. (Kandilli *Bozüyük -Bilecik) @@ (tarım)

eşit (=)BALTA =

kesmek, yarmak, yontmak gibi işlerde kullanılan ağaç saplı, demir araç

yerine / değilBALTA/KAZMA değil ÇÜKÜR

... İLE/DEĞİL Bir tarafı balta, bir tarafı kazma olan araç.

fark (ile)BALTA ile NACAK

... İLE Sapı kısa, küçük, odun baltası.

fark (ile)JİLET ile/ve/||/<> BALTA

Keskindir ama odunu parçalayamaz/kesemez. İLE/VE/||/ Güçlüdür ama traş edemez.

eşit (=)BALTA = BALDU
öteki uç (><)BALTA ile/>< TAŞ

Baltayı taşa vurmak.

fark (ile)BALTA/TEBER ile/||/<> BALTALI

Padişahların buyrukları altındaki uyduların ve dervişlerin taşıdıkları ay biçiminde bir kesici silah. | Değirmen taşının göbeğindeki demir halka. (Kandilli *Bozüyük -Bilecik) | (tarım) @@ Osmanlılarda yolları açmak için baltayla donatılmış…

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: a ile başlayan 2.674 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: b ile biten 67 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Benzer yazılışlı sözcükler

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“Balta” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Ağacı kesme, yarma, yontma vb. işlerde kullanılan ağaç saplı, demir araç

Birleşik sözler: baltabaş, balta ibik, ay balta, deli balta, kör balta, sapsız balta, aşçı baltası, balcı baltası, hacamat baltası

Tarih Terimleri Sözlüğü, 1974

Padişahların buyrukları altındaki uyduların ve dervişlerin taşıdıkları ay biçiminde bir kesici silah.

Eski Teber

Zanaat Terimleri Sözlüğü, 1976

Değirmen taşının göbeğindeki demir halka. (Kandilli *Bozüyük -Bilecik)

Etimoloji Sözlüğü

‘kesmek, yarmak, yontmak gibi işlerde kullanılan ağaç saplı, demir araç’

~ Az balta. -Tkm palta. -TatK balta. -Bşk bålta. -Nog balta. -Blk balta. -Kklp balta. -Kzk balta. -Krg balta. -ÖzbA balta. -Tar baltu. -Alt, Tel, Kuğ, Şor, Sag, Koy, Kaça, Küer palta. -Türki paltu, paldu. -Tel, Tub, Şor, Sag malta. -Tuv baldı. Tuvalar baldı yanında süge adını da kullanırlar. -Yak balta ‘büyük demirci çekici, balyoz; çekiç’. Yakutlar baltaya sügä, sükä adını verirler. Bu ad Moğolcadan geçmiştir (Moğ süke). bk. Kałużyński: ME 51.
Eski Türkçeden başlayarak kullanılır (baltu). Başlangıçta daha çok ‘savaş baltası’ olarak kullanıldığı göze çarpıyor. Orta Türkçede baldu biçimi geçer. Eski Kıpçakçada balta olarak kullanılır.
Munkácsi (KCsA l: 314) Türkçe balta’nın çekice verilen balga adıyla birlikte Sümerce balag ‘Beilʼ sözünden geldiğini öne sürmüştür. Hansen (ZDMG 94: 154-155) Toharca porat ~ peret ‘Axt’, Sakaca pada < *parta , Osetce färät biçimleri üzerinde durmuş, bu biçimlerin Eski Farsça *paraθu’dan geldiğini kuşku ile karşılamıştır. Ramstedtʼin Kalmıkça sözlüğünde (KWb 31-32) Türk ve Moğol diyalektlerinde bunlara benzer birtakım adlar geçtiğini göz önüne getiren Hansen, sorunun bir kat daha karıştığını dile getirmiştir. Poppe (StO 19, 5: 23-25) Türkçe ve Moğolca balta ‘Axtʼ (veya ‘Hammer’) biçiminin Akkadca paltu < paštu sözünden geldiğini yazmıştır. Poppe, Çuvaşça purtă biçimini de *parata < Eski Farsça *paraθu = Eski Hintçe parašu gibi sözlere bağlamıştır. Mengesʼe göre (UAJb 25: 302-304), Türkçe, Moğolca balta, baltu Asurca (assyro-baby-lonisch) pāltu < pāštu, pāšu ‘Axtʼ biçiminden gelir. bk. Menges: Oriens 9: 117, 131. Joki (LwSS 81-82) de buna benzer bir açıklama yapmıştı. Daha sonra Joki (UI 305/122) yeniden bu soruna dönmüştür.
Ana Türkçe *balto biçimiyle Akkadca paltu arasındaki bağlantı sorunu karışıktır. Doerferʼe göre Ana Türkçe ile Akkadca arasındaki uzaklık düşündürücüdür.
Türkçe balta’nın kökeni bilimsel yayınlarda sürekli olarak tartışılmıştır. Doerfer (TMEN 78), balta biçiminin Türkçeye Moğolcadan geçtiğini ortaya atmıştır. Ona göre Türkçe balta biçiminin Moğol çağından başlayarak ortaya çıkması buna açık bir tanıktır. bk. Doerfer: OLZ 66, 9/10, 448.
Bang (Mitteilungen der Vorderasiat. Ges. 22: 273), ‘Beilʼ olarak kullanılan Türkçe balta sözü ile Grekçe πέλεκυς’un birinci bölümü arasındaki benzerlik üzerinde durmuştur. Brockelmann (OZ 8: 71) Eski Türkçe paldu ve Türkçe balta’yı Asurca pilaqqu, Sanskrit paraçu, Grekçe πέλεκυς gibi sözlerle karşılaştırmıştır. Moğolca aluqa ‘Hammer’ biçimi de düşündürücüdür. Bu biçim de sıklıkla Asurca pilaqqu ile karşılaştırılmıştır. bk. Miller: Altaistic Studies 113. Wüst (Idg. *peleku- ‘Axt, Beil’. Eine paläo-linguistische Studie. Helsinki 1956. 23-24, 144) de bu yoldaki açıklamaların bir bölümünü vermiştir. (Doerferʼin Wüstʼün çalışmasını görmediği anlaşılıyor.)
Türkçeden belli başlı komşu dillere geçmiştir. bk. Doerfer: TMEN 78. Doerferʼin Macarca balta biçiminin Türkçe (Osmanlıca) veya Sırpçadan alındığı yolundaki savı tartışmaya açıktır. Gombocz (BTLw 12) Macarca balta’nın Eski Çuvaşça *baltaʼdan geldiğini yazmıştı. Doerfer, balta’nın Eski Türkçede baltu olarak geçtiğine dayanarak Gomboczʼun görüşünü geri çevirmiştir. Ligeti (TörK 248-249) kronolojik değerlendirmelerden yola çıkarak Doerferʼin çekincesine katılmıştır. Poppe (StO 19, 5: 23-25) baltaʼdan söz ederken Çuvaşça purtă biçimini de saymıştı. Aalto (CAJ 1: 12) da balta ile Çuvaşça purtă’yı karşılaştırmıştır. Golden da Çuvaşça purtă biçimini Türkçe balta ile birleştirmiştir (KhazSt 177). Róna-Tas (ChuvSt 144), Benkő (UAJb N. F. 6, 222) gibi yazarlar da balta ~ purtă birleştirmesini benimsemişlerdir. Ancak balta ~ purtă birleştirmesi açık değildir. bk. Doerfer: UAJb 41: 333.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“Balta” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

BALTA

i. (Eski Türk. baltu > baldu ; hangi dilden alındığı kesin olarak belli değildir) [Kelime Türkçe’den komşu dillere de geçmiştir] 1. Odun yarmaya, ağaç kesmeye ve yontmaya yarayan, ağaç saplı, demirden kesici âlet, nacak: Bunları kes, o baltayla bu çürümüş ağaçları yere ser (Mehmet E. Yurdakul). 2. Eskiden kullanılan bu âlet biçimindeki yakın savaş silâhı, teber. ѻ Balta (Baltayı) asmak: 1. mec. Birinden bir şeyi zorbaca, ısrarla ve direnerek istemek: Haksızlık ölümdür hak yaşamaktır / Sürünüp yaşayan millet alçaktır / Gözünü aç oğul düşman allaktır / Devletli kapıya balta asmasın (Rızâ Tevfik). Azıcık şık gördüler mi baltayı asarlar (Reşat N. Güntekin). Hemen git müdüre, baltayı as (Reşat N. Güntekin). 2. târih. Yeniçerilerin para almak maksadıyle, yapılmakta olan binâlara veya limana giren gemilere bir balta veya tahta asmaları hakkında kullanılan söz; haraç kesmek: Târîh-i Askerî-i Osmânî’de bir balta asmak meselesinden ve baltayı kaldırmak için verilen hediyelerden mufassalca bahsedilmektedir (Mec. Um. Bel.). Balta değmemiş (girmemiş, görmemiş): Çok sık, içine girilmemiş, vahşî (orman): “Afrika’nın balta girmemiş ormanları.” Balta ile yontulmuş: İncelikten haberi olmayan, çok kaba (kimse). Balta olmak: argo. Bir kimsenin üzerine rahatsız edecek şekilde ısrarla düşmek, musallat olmak, asılmak: Kadın açıktan açığa bana balta oluyor (Memduh Ş. Esendal). Baltayı taşa vurmak: Konuşurken bilmeden karşısındakine dokunacak bir söz söylemek, pot kırmak: Şu yaptığın belki de sabırsızlık değil, ama ne diye baltayı taşa vurdun? (Eflâtun C. Güney).

lugatim.com/s/BALTA
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp