‘sarp ve ormanlık dağʼ
Oğuzca balık sözünden -(a)n ekiyle yapılmış bir türevdir. Bu türevde gördüğümüz -(a)n eski ve yeni diyalektlerde yaygın olarak kullanılan bir ektir. bk. sazan
Kâşgarlı Mahmudʼa borçlu olduğumuz Oğuzca balık sözü ‘çamurʼ anlamına gelir. Buna göre balkan türevinin başlangıçta ‘bataklıkʼ anlamına geldiği anlaşılıyor: Yerel ağızlarda balkanʼın bataklık olarak kullanıldığına tanık oluyoruz. Ağızlarda balkan ‘su birikintisi’ olarak da geçer. Ovalık, alçak yerlere de balkan adının verildiği anlaşılıyor. Ağızlarda balkan ‘sazlık’ anlamını aldığı gibi ‘ormanlık, sık ağaçlık’ yer değerini de kazanmıştır.
‘Bataklık’ anlamına gelen balkan türevinin ‘orman, sık orman’ anlamını alması düşündürücüdür. Türkçede buna benzer birtakım örnekler vardır. Örn. eski ve yeni diyalektlerde ‘çamurʼ olarak kullanılan saz sözü sonradan ‘bük, sık ormanʼ anlamını almıştır. Eski Kıpçakçada da saz ‘ormanʼ olarak geçer. ‘Ormanʼ anlamına gelen sözlerin diyalektlerde ‘dağʼ olarak kullanıldığına da tanık oluyoruz. Türkçe dağ (< tağ) sözünün diyalektlerde ‘orman’ olarak geçtiğini de biliyoruz.
Bu duruma göre Dmitrievʼin balkan sözünü -gan ekiyle yapılmış türevler arasında sayması yanlıştır (DAN B, 1926, 67-70).
Türkçe balkan biçimi komşu dillere de geçmiştir. Macar ağızlarında balkán, balkány ‘su birikintisi, bataklıkʼ olarak kullanılır (TESz 1: 230). TESz’in Türkçe balkanʼın *bal- kökünden gelen bir türev olduğu yolundaki savı yanlıştır. TESz, eski ve yeni Türk diyalektlerinde kullanılan balçık biçimini de yanlışlıkla *bal- kökünün bir türevi olarak açıklamıştır. Türkçe balçıkʼın kökenine ilişkin bilgi almak için bk. balçık.
Bulgarca balkàn da ‘dağʼ olarak Türkçeden kalma bir alıntıdır (BER 1: 29). Rus ağızlarında da balkan ‘koyak, ormanla dağ arasındaki alanʼ; ‘dağ eteği’ olarak kullanılır (Şipova: STRJa 57).