( ﻟﺴﺎﻥ ) i. (Ar. lisān ) 1. (Ağızdaki) Dil: Bir kez Allah dese aşk ile lisan / Dökülür cümle günah misl-i hazan (Süleyman Çelebi). 2. (Anlaşma vâsıtası olarak) Dil: Türklüğün vicdânı bir / Dîni bir, vatanı bir / Fakat hepsi ayrılır / Olmazsa lisânı bir (Ziyâ Gökalp’ten). Her lisânın incesi, kabası, terbiyelisi, terbiyesizi, düzgünü, doğrusu, muharrefi, bozuk şîvelisi vardır (Hüseyin R. Gürpınar). Kalp kelimesi her lisanda hem sevgi hem de cesâret mânâsına gelir (Ahmet Hâşim). 3. Bir yazara veya devreye âit ifâde tarzı, kelime dağarcığı ve söz diziminin meydana getirdiği o kişi veya döneme has anlatım üslûbu: “Tanzîmat lisânı.” “Servet-i fünun lisânı.” “Mehmet Âkif’in lisânı.” 4. Konuşma biçimi, söyleyiş tarzı: “Lisânı çok kaba.” “Lisânından nereli olduğu anlaşılıyor.” 5. Belli meslek, ilim ve uzmanlık dallarına has kelimelerden oluşan anlatım: “Denizci lisânı.” “Tıp lisânı.” Edebiyat lisânı duvarcılık ve marangozluk tâbîrâtıyle dolmuştu (Ahmet Hâşim). 6. Ana dilden başka olan diğer bir dil: “Lisan dershânesi.” “Lisan öğrenmek.” “Lisan bilmek.” Rumelili’yim, biraz lisan bilirim (Nâmık Kemal). 7. Sözsüz ve yazısız anlatım: “Renklerin lisânı.” “Lisân-ı tabîat.” ѻ Lisâna gelmek: 1. Sözü edilmek, zikredilmek, anılmak. 2. (Konuşmayan şeyler) Konuşmaya başlamak: “Dağ taş lisâna geldi.” Kemanın dört teli güyâ lisâna gelmiş (Hüseyin R. Gürpınar). 3. Dile gelmek, onun bunun diline düşmek: Yolunda aşktır sebep lisâna gelmemize / Değil lisâna belki cihâna gelmemize (…). Lisâna gelmiş kibar nisvandan biri, Volter’in bir mecliste kendisi için âşiftedir dediğini haber alınca Volter’e gidip îzâhat ister. Volter der ki: Madam, bana bühtan etmişler; çünkü benim öyle herkesin mâlûmu olan şeyleri söylemek hilâf-ı meşrebimdir (Fâik Reşat). Lisân-ı avam: Halk ağzı, halk dili. Lisân-ı edep: Edebiyat dili. Lisân-ı münâsip: Uygun dil, karşısındakinin anlayacağı, onu kırmayacak uygun üslûp. ● Lisan-âşinâ ( ﻟﺴﺎﻥ ﺁﺷﻨﺎ ) birl. sıf. (Fars. āşinā “bilen” ile) Dil bilir. ● Lisânen Bk. LİSÂNEN ● Lisânî ( ﻟﺴﺎﻧﻰ ) sıf. (nispet eki -і ile) Dille ilgili, lisanla alâkalı: Türkçe, tıpkı Türk milleti gibi târihin son dokuz asrında dünyânın üç kıt’ası üzerinde lisânî bir imparatorluk kurmuş… (Nihad S. Banarlı). ● Lisâniyat Bk. LİSÂNİYAT ● Lisâniyye sıf. ( ﻟﺴﺎﻧﻴّﻪ ) Lisânî kelimesinin tamlamalarda ortaya çıkan aynı mânâdaki müennes şekli: Fakat aralarındaki vahdet-i dîniyye, vahdet-i ırkıyye, vahdet-i lisâniyye, vahdet-i örfiyye gibi revâbıt-ı kaviyyeye rağmen… (Cenap Şahâbeddin).