i. (Eski Türk. yalġan < * yal-mak > yala-mak “suçlamak, itham etmek”) 1. Aldatmak maksadıyle bilerek söylenen gerçeğe aykırı, asılsız söz: Yok ederler bu meydanda yalanı (Pir Sultan Abdal). Hakîkat yalana karşı mücâdeleye beni memur ediyor (Peyâmi Safâ). İnanma, kuşlar bu yalanı / Her bahar söyler (Orhan V. Kanık). 2. sıf. Asılsız, uydurma, gerçek tarafı olmayan: “Yalan dünya.” Vallâhi yamansın yaman sevgilim / Niçin beni yalan sözle kandırdın (Karacaoğlan – Ö.T.S.). Bir mücevherde yalan bir cennet görünür (Yahyâ Kemal). Sanırsın bütün mâzî yalandı (Enis B. Koryürek). ѻ Yalan atmak (kıvırmak, savurmak): Yalan söylemek: Hiç durmadan dinlenmeden yalanlar / Atın beyler atın devran sizindir (Âşık İhsânî’den). Oturduğu yerde bir yalan kıvırabilirdi (Sait Fâik). (Bir haber, söz, havâdis…) Yalan çıkmak: Yalan olduğu anlaşılmak. Yalan dolan: Yalan ve hîle, yalan ve dalavere: Cühhâle de ayb iken yalan söz / Her söylediği yalan dolan söz (Nâmık Kemal’den). Kâr etmez dünyâya tedbir / Gel de bunu sen et tasvir / Yalan dolan, hîle tezvir / Başlara kabalak oldu (Ârif N. Asya – Ö.T.S.). Yalan dünya: Bir varmış, bir yokmuş gibi gelip geçici olan bu dünya: Ankara’da yedik tâze meyvayı / Boşuna çiğnemişim yalan dünyâyı (Türkü – Ö.T.S.). Hatırlar incitip gönüller yıkma / Bu yalan dünyânın sonu ölümdür (Karacaoğlan’dan). Yalan söylemek: Gerçeğe uymayan şeyler söylemek: Burda yalan söyleyenin orda yeri zindandadır (Yûnus Emre’den). Benim yârim bana yalan söylemez (Karacaoğlan). Herkes yalandan nefret eder ve yalan söyler, ben herkesten fazla nefret ediyorum ve herkesten az yalan söylüyorum (Peyâmi Safâ). Yalan uydurmak: Yalan söylemek: Kim bilir aleyhinde ne yalan uydurmuşlardı (Ömer Seyfeddin). Kapı önlerinde pazarlık ederken her yalan uydurulabilir (Sait Fâik). Yalan yanlış: 1. Doğru olmayan: Ne çâre ki çoğu Sâlih Bey’den Neveser Kalfa’ya atlayan bu yalan yanlış dedikodular uzun zaman zihninde misâfir kalmaz (Sâmiha Ayverdi). 2. Doğru ve düzgün olmasına önem verilmeden, üstünkörü yapılmış veya söylenmiş: Haniya herkesin yalan yanlış, anlamadan söylediği dekadan sıfatı yok mu… (Ahmet Râsim). Yalan yere: Gerçeğe uygun olmayarak, boş yere: Filân hekim dediler geldi baktı, anlamadı / Meğer yalan yere çıkmış o serserînin de adı (Mehmet Âkif – Ş.A.D.). Onun böyle mâsum mâsum yalan söylemesi, yalan yere yemin etmesi beni çileden çıkarmıştı (Hâlide N. Zorlutuna – Ö.T.S.). Yalan yere yemin etmek: Gerçeğe uygun olmadığını bile bile yemin etmek. Yalana karnı tok olmak: Aldanmaya niyeti olmamak. Yalana şerbetli: Yalanım çıkar diye çekinmeden rahat rahat yalan söyleyebilen (kimse). Yalanı çıkmak: Yalan söylediği anlaşılmak: Afşın, “Ya atlarla döndüğümüz görülünce yalanımız çıkmaz mı?” diye îtiraz etti (Mustafa N. Sepetçioğlu). (Birinin) Yalanını tutmak (yakalamak): Yalan söylediğini anlamak.