i. ( Eski Türkçe’den beri kullanılır) [Kelime komşu dillere de geçmiştir ] 1. Binme, yük çekme ve taşıma hizmetlerinde kullanılan, Orta Asya menşeli, tek tırnaklı, memeli hayvan: Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı / Bir dakîka araba yerinde durakladı (Fâruk N. Çamlıbel). 2. Satranç oyununda, bulunduğu hâneden sonra düz olarak iki hâne ve yana doğru bir hâne giderek “L” harfi biçiminde hareket eden taşın adı. ѻ At Ali’nin, nam Veli’nin: Bir iş yapana değil bir başkasına mal edildiği zaman söylenir. At (Atlar) anası: İri yarı, kaba saba, erkek gibi kadın. At binenin kılıç kuşananın: Başarının, sâhip olduklarını gereği gibi kullanan kişilere özgü olduğunu anlatmak için kullanılır. At beslenirken, kız istenirken: Her şeyin zamânında yapılması gerektiğini anlatmak için kullanılır. At boynuna düşmek: Atla giderken önündeki herhangi bir şeyden korunmak için atın boynuna yatmak, kapanmak. At bulunur, meydan bulunmaz (meydan bulunur, at bulunmaz) – At olur, meydan olmaz – At var, meydan yok: “Bir işi yapacak kuvvet ve vâsıta var, fakat yapılması için gereken imkân yok” anlamında kullanılır. At çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak: İş işten geçtikten, olan olduktan sonra tedbir almaya kalkmak. At çatlatmak: Atı çatlatıp öldürecek kadar hızlı ve devamlı koşturmak, rüzgâr gibi sürmek. At doldurmak: Atı son hızla sürmek. At gibi: İri yarı, kaba, iri cüsseli: “Karşıdan at gibi bir kadın geliyor.” At hırsızı: mec. Görünüşü güven vermeyen, hîlekâr görünüşlü kimse. At izi it izine karışmak: Ortalık iyinin, kötünün ayırt edilemeyeceği kadar kargaşalık içinde olmak, it izi at izine karışmak. At kafalı: mec. Ahmak, gabî. At kaldırmak: Bir yere yetişmek için ata binip hızla gitmek, at koşturmak. At koştur: Çok geniş yerler için kullanılır. At koşturmak: 1. Ata binip hızla sürmek: Emreyle at koşturam deryâlarda (Câhit S. Tarancı). 2. Atla akın yapmak, savaşmak: “Ecdâdımızın ömrü serhatlarda at koşturmakla geçmiştir.” 3. mec. Bir alanda istediği gibi davranmak, çok serbest hareket etmek: Her söylenmezi söylemiş, aşk meydanının her köşesinde at koşturmuştur (Sâmiha Ayverdi). At oynatmak: 1. Ata binmekteki hünerini göstermek: Cem atını oynatarak içinizde kendine güvenen varsa işte meydan dedi (Ömer Seyfeddin). 2. At koşturmak, savaşmak: Otlukbeli’nde at oynatan bende / Sende gölgesi var bende eseri (Behçet K. Çağlar). Gâh serhatlarda at oynatır, gâh sanat ve irfan meclislerinde nefes tüketir (Sâmiha Ayverdi). 3. mec. Bildiği, dilediği gibi hareket etmek: Son aylara kadar neşriyat sâhasında diledikleri gibi at oynatıyorlardı (Yahyâ Kemal). 4. mec. Herhangi bir konuda hüner ve mârifet göstermek: Bahis böyle başlayınca at oynatacağı felsefeye dökülmek pek kolaylaşmış oldu (Hâlit Z. Uşaklıgil). At tepmek: At sürmek: Cenkte karşı karşıya düştükleri zaman selâm verip başka tarafa at tepiyorlardı (Safiye Erol). Ata binmeden ayaklarını sallamak: Ortada kesin bir şey yokken bir işe olmuş gibi bakmak. Ata et, ite ot vermek: Bir şey veya bir iş verirken yanlış ve isâbetsiz hareket etmek. Atı alan Üsküdar’ı geçti (geçmiş): Eline fırsatı geçiren yapacağını yaptı, artık yapacak şey kalmadı: Murat Çavuş Münevver’i nikâh edince ayakların suya erer, ama atı alan da Üsküdar’ı geçmiş olur (Mahmut Yesâri). Atın ölümü arpadan olsun: Sonunda zararı dokunacağı bilindiği halde vazgeçilemeyen bir şey yapılırken veya yenirken söylenir: “Sigaraları birbiri arkasından içtikten sonra atın ölümü arpadan olsun diyordu.” Atını sağlam kazığa bağlamak: İşini sağlam tutmak, eşeğini, devesini sağlam kazığa bağlamak. Atla arpayı dövüştürmek: mec. Ara bozmak, fesat karıştırmak. Atla deve değil ya: “Maddî imkânlar bu işi yapmaya yeter, altından kalkılamayacak kadar önemli değil” anlamında kullanılır: “Üç gün için gidelim, bir otel parası veririz, atla deve değil ya.” Atlar nallanırken kurbağa ayağını kaldırmış: Haddini, seviyesini bilmeyip kendini adam yerine koyanlar için kullanılır. Attan inip eşeğe binmek: Bulunduğu mevkiden daha aşağı dereceye düşmek.