Sözlük › D › deve

deve

a./ünl.devehayvantarihli kaynakmüzik

İlişkililer tülü · lök · deveci · devece · Develik –ği · devetabanı · maya · kayalık -ğı · köşek -ği · havut · deve dişi · deve yükü · +18 ›

Açıklama

Gevişgetiren memelilerden, boynu uzun, sırtında bir ya da iki hörgücü olan, yük taşımakta kullanılan, attan iri hayvan.

Örnek

Duran otomobilin penceresinden sarı bıyıklı bir parlak baş çıktı: 'Deve!' diye bağırdı, 'yolun ortasında durulur mu böyle?'
Deve yapmak Toptancı kasap Merkez Valisi / ortağının deve yaptığı alın teri papelleri / geri getirmeye çabalıyor / başı kesik tavuk gibi / Konya, Erzurum, Ankara / dolaşıyordu.
deveye kırıt demişler dokuz çadır devirmişDeveye kırıt demenin saçmalığı mı yoksa kıvırtınca çadır deviren devenin adrenalininin mi araştırılması gerektiği büyük bir sorunsaldır., onedio
sen gelene kadar devenin kuyruğu yere değer ŞSahibli, 4.11.2015 çok geç geliyorsun anlamında
deve oynayanda kar yağar ŞSahibli
deveden büyük fil varAğalar sevinc icindeydiler: -Ulan bu müfettişi buraya Allah mı gönderdi dersiniz? -Tabi yahu. -Ona ne şüphe? -Deveden büyük fil var oğlum...
deve büyük ot yer şahin küçük et yer/ atasözü. iş cüssede değildir.
-Ateş olsan cürmün kadar yer yakarsın şekerim. –O belli olmaz. Deve büyük ot yer şahin küçük et yer.
Deveye hendek atlatmakO zamanda öyle, şu zamanda şöyle, bu zamanda böyle delerdi. Velakin ağaları ağa, paşaları paşa, sultanları gene aynı sultandı. 'Eşek bizim eşek ama bemerini değiştirmiş diyemezlerdi. Bilirlerdi ki, 'eşeğe hendek atlatmak, deveye gerçek atlatmaktan zordur. Zor onlar içindi.
deveyi hendekten atlatmak / deveye hendek atlatmak deyim
Kimseden değil birşey istemek, kendiliğinden verileni dahi kabul ettirmek, deveyi hendekten atlatmaktan çok daha zordu.
Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur atasözü.
Devede kulakKemalî'yem, bu destanın ustası, / Ulukışla güzellerin destesi, / Avşören'de belli durur bestesi, / Ul'ören devede kulak değil mi?
develer dama çıkmak -e kadarDolandırıldıklarını anlayana kadar develer dama çıkıyor...

Kaynak T Yücel, BS, 44 | H N Erer, HM, 1962, 81 | O Kemal, 1966, 31 | HKıyafet, 1984, 11 | T Bahar, 1977, 9 | Aren, 2013, 96 | Borlu Kemalî Baba, 26 | M Soysal, Hr, 5.6.2021, 15

Kişi Tahsin Yücel · H N Erer · Orhan Kemal · Hasan Kıyafet · K Y Aren · Borlu Kemalî Baba · M Soysal

Yıl/Tarih 1962 · 12.8.2015 · 4.11.2015 · 1966 · 1984 · 1977 · 2013 · 25.02.2024 · 5.6.2021

Anlam/Değer ilişkileri

Eş anlamlıları lök tülü
Doğrudan ilişkili sözcükler devece deveci Develik –ği

“deve” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

eşit (=) birbirine eşit

köken / yönelim (< >) biri ötekinden kökenli ya da ona yönelimli

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “deve” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)CASSOWARI/CASOAR/HELMKASUAR/TEPELİ DEVE KUŞU ile/||/<> CHAMEAU/DEVE/CEMEL ile/||/<> DEVE KUŞU/AFRİKA DEVE KUŞU ile/||/<> CASSOWARIES/CASOARS/CASUARIIDAE/CASUARIUS: TEPELI DEVE KUŞU/KASUARE/TEPELİ DEVE KUŞUGİLLER

(Casuarius emeu) Tepeli-devekuşları (Casuarii) takımının tepeli-devekuşugiller (Casuariidae) familyasından bir kuş türü. Uzunluğu 180 cm. Başı ve boynu çıplaktır. Yeni Ginaede sürüler halinde gezer. | Kuşlar (Aves) sınıfının, tepeli deve…

fark (ile)DEVE ile/ve MUT

20 Teneke. İLE/VE 20 Kile. 50 şiniklik[8 kilo] tahıl ölçeği.

fark (ile)DEVE ile TÜLÜ

... İLE Güreşçi eril deve.

fark (ile)DEVE ile NÂB

... İLE Yaşlı deve.

köken / yönelim (< >)AT ile/ve/||/<>/> DEVE ile/ve/||/<>/> FİL

Attan büyük deve, deveden büyük fil var.

fark (ile)DEVE/TEVE ile BERCÎS/BİRCÎS

... İLE Sütü çok olan deve. | Müşterî[Sakıt, Erendiz, Jüpiter, Mars] denilen yıldız.

fark (ile)DEVE ile DEHN

... İLE Az süt veren deve.

fark (ile)DEVE ve AT
eşit (=)CEMMAZ = DEVE

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: e ile başlayan 1.281 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“deve” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Geviş getiren memelilerden, boynu uzun, sırtında bir veya iki hörgücü olan, yük taşımakta kullanılan hayvan (Camelus)

Birleşik sözler: deveboynu, deve dikeni, deve dişi, deve döşlü, deveelması, devegözü, deve güreşi, deve hamuru, deve kini, deve kolu, deve kuşu, devetabanı, deve tımarı, devetüyü, deve tüyü, deve yükü, deve yürekli, yeğen deve, hacı devesi, peygamberdevesi

Etimoloji Sözlüğü

‘boynu uzun, sırtında bir veya iki hörgücü olan, yük taşımakta kullanılan hayvan (Camelus)’

~ Az dǝvǝ. -Tkm düye. -Blk tewe. -Nog tüye. -Kzk tüye. -Kklp tüye. -Krg tȫ. -Özb tüye. -Alt, Tel, Kuğ tȫ. -Sag, Koy, Kaça tebä. -Soy tebe. -Türki teve. -Tar, Türki tüge. -Sart tüye. -Töl tȫ. -Hak tibe. -Tuv teve. -ÖzbA tuya. -YUyg töge, tüge. -Yak täbiän, timiän. Kałużyński’ye göre (ME 16, 42) Moğolcadan alınmıştır (Moğ temegen). Ligeti (TörK 306) Yakutça biçimlerin *täbgän, *tibgän’den geldiğini dile getirmiştir. Onun Yakutça biçimlerin Moğolcadan alındığından söz etmemesi düşündürücüdür. -Çuv tĕve. Ligeti’ye göre (TörK 306) Çuvaşça tĕve’nin -v- si (-y-’den kalma) ikincil bir sestir.
Eski çağlardan başlayarak kullanılır. Orta Türkçede geçtiği gibi Eski Kıpçakçada da kullanılır. Clauson’un vurguladığı gibi Kâşgarlı Mahmud’un saydığı eski veriler karışıktır (ED 447-448). Yalnız Oğuzların dewe biçimini kullandıkları açıktır. Kıpçakların ise tewe ve dewe biçimlerini kullandıkları anlaşılıyor.
Clauson (Studies 234) eski çağlarda Türkçeden Moğolcaya geçtiğini dile getirmiştir. Türkçe teve ile Moğolca temegen arasındaki bağ, bilimsel yayınlarda türlü tartışma ve açıklamalara yol açmıştır. Ramstedt (ZİRGO 34: 553; KWb 390-391) Moğolca temege’yi Türkçe teve (> deve) ile birleştirmiştir. Räsänen (LTS 129; UAJb 25: 25; V 468a) de bu birleştirmeye katılmıştır. Ramstedt’in büyük otoritesi bu birleştirmenin bilimsel yayınlarda sık sık tekrarlanmasını sağlamıştır. Örn. Egorov (ÊS 244), teve’yi (> deve) Moğolca temege(n) biçimiyle karşılaştırmıştır. Şçerbak (İRLTJa 103-104) da teve’yi (> deve) temege(n) biçimiyle karşılaştırmıştır. Şçerbak, Yakutçada Moğolcadan kalma täbiän biçiminin ‘deve’ olarak kullanılması karşısında tävä’nin (taba) ‘geyik’ anlamını aldığını da belirtmiştir. Ancak ona göre (109-110) Moğolcada kullanılan deveciliğe ilişkin terimler ortaktır. Bu gözleme dayanan Şçerbak, Moğolların devecilik terimlerini Türklerden aldıklarını dile getirmiştir. Onun bu gözlemine Doerfer (TMEN 1015) de katılmıştır. Buna karşılık Ligeti (TörK 305-306) teve’nin (> deve) Türk ve Moğol dilleri arasındaki bağlara ilişkin sorunların bir bölümüne ışık tuttuğunu belirttikten sonra Türkçe ve Moğolcada kullanılan sözün birbirine bağlı olduğunu ancak özdeş (identique) olmadığını vurgulamıştır. Ligeti’ye göre (Törk52) Moğolca temegen’in sonundaki -gen bir ektir. bk. Bazin - Hamilton (Uray Arm 15).
Türkçeden komşu dillere de geçmiştir (Doerfer: TMEN 1015). Macarca teve biçimi de eski bir Türk dilinden kalma alıntıdır (Gombocz: BTLW 204; Ligeti: TörK 305-306).

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“deve” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DEVE

i. (Eski Türk. teve – tevey ; teve ’nin Moğolca temegen ’den geldiği bâzı dilciler tarafından ileri sürülmüştür) Geviş getiren memelilerden, sırtı bir veya iki hörgüçlü, eti yenip sütü içilen, bacakları ve boynu çok uzun yük ve binek hayvanı: Çıngıraklar içinde deveninkiler en kıymetsizidir (Refik H. Karay). Matmazel, şâyet deve sırtında bir gezinti yapmak isterseniz… (Refik H. Karay). Bu transit yolunda her yıl otuz bin deve ve belki iki misli katır işliyordu (Ahmet H. Tanpınar). ѻ Deve bağırtan: Dik ve taşlık yokuş, nal döken. Deve bir akçe, Deve bin akçe: Her şey eldeki imkânlara ve şartlara göredir; para olmadığı zaman bir akçelik şey bile alınamaz, olduğu zaman ise aynı şeye rahatça bin akçe ödenebilir. Deve döşlü: Çökük karınlı (at). Deve gibi: Uzun boylu, iri yarı ve hantal. Deve gibi yürümek: Geniş adımlarla ve yaylana yaylana lap lap yürümek. Deve hamuru gibi: Tıkız ve yutulması zor yiyecekler için kullanılır. Deve kîni: Sönmeyen, geçmeyen kin. Deve nalbanta bakar gibi bakmak: Hiç bilmediği, görmediği bir şeye yadırgayarak ters ters bakmak: Bre kadın kızım, devenin nalbanta baktağı gibi ne bakıp duruyorsun?… Bu oğlanın kırk yerinde kırk yarası var (Eflâtun C. Güney). Deve olmak: (Başkaları tarafından) Harcanıp bitirilmek, üstüne oturulup yok edilmek, yok olmak: “Bizim yolluk bir anda deve oldu.” Deve tımarı: 1. Üstünkörü ve dikkatsizce yapılan: “Deve tımarı iş.” 2. argo. Dayak: Şu karıya bir deve tımarı lâzım ki aklı başına gelsin diye homurdanmaktan kendini alamaz (Sâmiha Ayverdi). Deve yapmak: Birinin parasının veya malının üstüne oturmak, iç etmek, yutmak. Deve yürekli: Lâkayt, geniş yürekli. Deve yürüyüşü: Ağır, fakat devamlı ve kesintisiz yürüme [Ağır giden işler için de kullanılır]. Devede kulak: (Sözü edilen şeye göre) Çok az, çok küçük bir miktar: Tekāüt aylıkları, günün ihtiyaçları karşısında devede kulak gibi kalıyordu (Reşat N. Güntekin). Deveden büyük fil var: Böbürlenme, senden büyük olanlar da var. Devenin başı (pabucu): Anlatılan bir şey kabul edilmediği, çok abartılı bulunduğu zaman, “Daha neler, hiç böyle şey olur mu, hadi oradan!” anlamında kullanılır, yok devenin başı. Devesi hacı: Hacı olduğu halde durum ve şânına yakışmayacak hereketlerde bulunanlar için kullanılır. Devesini sağlam kazığa bağlamak: İşini sağlam tutmak, atını (eşeğini) sağlam kazığa bağlamak. Deveye hendeği atlatan bir tutam ot: Teşvik edici bir davranış, küçük bir hediye veya gönül alıcı bir söz, bâzan insana çok zor gelen veya başaramayacağını zannettiği bir işi yaptırmak için yeterli olabilir. Deveye hendek atlatmak: Birine yapması çok güç olan bir işi yaptırmaya uğraşmak, bunun için çok gayret sarfedip yorulmak: Ha bunlara meram anlatmak, ha deveye hendek atlatmak (Safiye Erol). Deveyi düze çıkarmak: Güçlükleri arkada bırakıp işleri yoluna koymak. Deveyi havutu (hamudu) ile yutmak: Eline geçen ve hakkı olmayan şeyleri kendi menfaati için kullanarak silip süpürmek, hiç çekinmeden büyük sûiistîmal yapmak.

lugatim.com/s/DEVE
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp