Sözlük › D › dört

dört

dey.a.

İlişkililer çar · dörtlü · dörtgen · dörtleme · dörtnal · çeyreksel · tetralex · quad · dört döndürmek · Dört kollu · dört dönmek · yedi yirmi dört · +28 ›

Açıklama

  1. İkisi de zevkten dört köşe oluyorlardı.
  2. Dört bir yan
  3. her yan.
  4. dört elle zf.

Örnek

dörtköşe / dört köşe olmak çok memnun olmak, mutlu olmak.
Dönerin ardından içeceğim çayı ve sigarayı düşündükçe de, sarhoşluğum hepten artıyor, dört köşe oluyorum.
Zevkten dörtköşe olan Gülümser Hanım, gülümsememek için kaşlarını daha çok çattı ve de daha coşkulu bir biçimde kitap paketlerini halkın kafasına attı.
Dört ayak üstüne düşmek. deyim Bazan insan, hiç ummadığı zamanda, böyle dört ayak üstüne düşüyor... galiba talebeler, Yalova'ya kır gezmesine gidiyorlar...
İşte onu çağırdıkları toplantıya da dört ayak üstüne düşmüştü yeniden. 'Valla şanslı adamsın Barkın, yine dört ayağın üstüne düştün ya!' diye düşünmekten kendini alamadı.
Karanlık sardı dört bir yanı. Kurbağalar vakvaklayıp duruyordu.
Dört dönmekBu sırrını bir türlü çözemediğim muammalı resimlerden kafam yorulunca kahvenin en mutena yerine asılmış kocaman bir tablonun etrafında dört dönmekte vakit geçirirdim.
Çaresiz, evin içinde dört dönmeye başladı.
Heyecan içinde bekleyen Dudu bu durumu nasıl anlatacağını düşünerek evin içinde dört döner., asicaldan
Dört gözle beklemekHa Adapazarı, ha bitpazarı, ha atpazarı. Nerden gelirsen gel. Seni dört gözle bekliyordum. Gel, gir, kollarımın arasına oğlum Şaban Gıcır! .
Ömer dört elle yere yapıştı. Tısıl tısıl öteki ucu bağlamağa durdu., Kıyafet, 28, dört yanın bostan deyim halin vaktin yerinde sen rahatına, keyfine bak, A A Yörük
Dört yüz dirhem inanmak Sana bir şey söyleyeyim Şükrü Bey gardaşım, hepsi iyi niyetli, vatan-perver idiler ama dört yüz dirhem inanan tek adam Atatürk'tü., Ş Elçin

Kaynak N Genç, 1995, 8 | N Güreli, 22 | O Özdeş, Gecekondu Rüzgarı, 1960, 93 | Kazancıoğlu, 121 | S Maugham, 1959, 101 | S E Siyavuşgil, Şişedeki Gemi, Varlık, 121 MReşit | G Dayıoğlu, Fadiş, 34 | Ediskun / Dürder, Dostum Şey, 14 | Kıyafet, 28 | Oca 2012 | Hacı Dervişten Duyduklarım, Erdem D, Yıl 1988, C 5, S 12, 880

Kişi Nihat Genç · Nail Güreli · Oğuz Özdeş · Kazancıoğlu · Somerset Maugham · Sabri Esat Siyavuşgil · Gülten Dayıoğlu · Hasan Kıyafet · Hacı Dervişten Duyduklarım

Yıl/Tarih 1995 · 1960 · 1959 · 3.3.2017 · 2012 · 1988

Anlam/Değer ilişkileri

Doğrudan ilişkili sözcükler dörtlü
Yabancı karşılıkları çar

“dört” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “dört” ile ilişkili sözcükler

Türkçe / yabancı karşılık fethigedikli sözlüğü: biri ötekinin Türkçe ya da yabancı karşılığı

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

yerine / değilFOUR yerine DÖRT
eşit (=)DÖRT =

üçten sonra gelen sayının adı

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: t ile başlayan 1.960 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“dört” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Üçten sonra gelen sayının adı; cihar

2. Bu sayıyı gösteren 4 ve IV rakamlarının adı

3. Üçten bir artık

Birleşik sözler: dört ayak, dört ayaklılar, dört başı mamur, dört bucak, dörtcihar, dörtçeker, dörtçifte, dört dörtlük, dörtgen, dört göz, dört işlem, dört kaşlı, dörtkenar, dört kollu, dörtköşe, dört köşe, dörtnal, dörtnala, dörttek, dört yol, dört yüzlü, ayın on dördü

Etimoloji Sözlüğü

‘üçten sonra gelen sayının adı’

~ Az dörd. -Tkm dȫrt. -Nog dört. -Bşk dürt. -Kklp tört. -Kzk tört. -Krg tört. -Tar tört. -Alt, Tel, Şor, Sag, Kaça tört. -Özb turt. -Yak tüört. -Çuv tăvattă, tăvată.
Eski çağlardan başlayarak kullanılır. Orta Türkçede tört olarak geçer. Eski Kıpçakçada tört, dört biçimleri göze çarpar.
Bilimsel yayınlarda sık sık Moğolca dörben biçimiyle birleştirilmiştir. Örn. Schmidt’e göre (MSFOu 67: 366) bu birleştirme kuşkuya yer vermeyecek kadar açıktır. Ramstedt (KWb 100a; Formenlehre 62; SKE 277), Räsänen (MTS 77; V 495a), Poppe (UJb 6: 100; Lautlehre 110), Ligeti (TörK 312) gibi yazarlar da bu birleştirmeyi dile getirmişlerdir. Bu birleştirmeyi Doerfer (TMEN 203; KhalMat 307) de olası görmüş, Ana Türkçe *dȫr biçiminin Moğolca dör ile karşılaştırılabileceğini yazmıştır. Ona göre dör biçimi sonradan Moğolca ġurban ‘üç’ ve harban ‘on’ sayı adlarına benzeşmek yoluyla -ben ekini almıştır. Poppe’nin görüşüne göre dört Türkçede Moğolcadan kalma bir alıntıdır. Buna karşılık Doerfer (JSFOu 73: 91-92; TDAY 1975-1976, 119) Moğolcada *derben biçiminden yola çıkılması gerektiğini öne sürmüştür. Başka bir deyişle birleştirmenin ortadan kaldırılabileceğini yazmıştır. Aalto’nun dile getirdiği gibi (UAJb 41:329) Altay dillerinin sayı sistemlerinde birlik yoktur. Türkçe dört (< tört) ile Moğolca dörben arasındaki ilişki üzerinde duran dil uzmanlarının Yakutça tüört ve Çuvaşça tăvattă biçimlerinin tanıklığını değerlendirmedikleri göze çarpıyor.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“dört” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DÖRT

i. (Eski Türk. tört ) 1. Üçten sonra, beşten önce gelen sayının adı. 2. Bu sayıyı gösteren rakam, 4, IV. 3. (Ay isimleriyle kullanıldığı zaman) Ayın dördüncü günü: “4 ocak.” “Ekimin dördü.” 4. Günün yirmi dört saatinin gece yarısından sonra dördüncü ve on altıncı saatleri: “Dörtte gel.” ♦ sıf. 5. Üçten bir fazla olan: Bu küçük odanın dört duvarı (…) çinilerle kaplı idi (Ahmet Hâşim). 6. Sıra sayı sıfatı olarak kelimenin sonuna getirilmekteyse de bu söyleyiş Türkçe değildir. Dilimize göre doğrusu “bölüm 4” değil “4. bölüm”dür. ѻ Dört ayak (üstü): Avuçlarını yere koyup ellerini ayakları gibi kullanmak sûretiyle (yürümek, dolaşmak…): Yerlerde dört ayak üstü yürüyerek çifte atıyorlar (Reşat N. Güntekin). Dört ayak üstüne düşmek: Güç bir durumda iken önüne ummadığı bir fırsat çıkıvermek, tâlihi yâver olmak, kedi gibi dört ayak üstüne düşmek. Dört başı mâmur: Her bakımdan mükemmel, kusursuz: İsterdi ki elinden çıkacak iş sâde kānûna değil teâmüle, insanlık ve nezâket kāidelerine de uysun, yâni dört başı mâmur olsun (Reşat N. Güntekin). Dîvan şiirimizde mükemmel güzellik gāyesiyle söylenmiş nice güzel sözlerin dört başı mâmur bir güzellik arzetmesi bundandır (Nihad S. Banarlı). Dört başı mâmur bir destan parçasıdır bu şiir (Ahmet Kabaklı). Dört bucak: Her yer, her taraf.   Dört dönmek: Büyük bir telâşla gidip gelmek: Çadırın içinde dört dönüyordu (Mustafa N. Sepetçioğlu).   Dört duvar arasında: Kapalı bir yerde, ev içinde: Şimdiye kadar dört duvar arasında yaşamış bu saf ve câhil kadın, insanlarda iyiliğin asıl olduğuna nedense inanmak istemedi (Reşat N. Güntekin). Dört elle sarılmak: 1. (Bir işi) Bütün gücünü verecek şekilde ele almak. 2. Medet umduğu bir şey veya kimseye bağlanmak, onu kurtarıcı gibi kabul etmek: Siz onları sevdikten sonra onlar da size dört elle sarılırlar (Hüseyin R. Gürpınar). İnsanlara, mânevî kıymetlere dört elle sarılmalarını tavsiye ederdi (Hâlide E. Adıvar). Mütâreke olduğu zaman Wilson’un mâhut maddelerine dört elle sarıldık (Yahyâ Kemal). Dört göz (gözlü): Gözlüklü kimse. Dört göz bir evlât için: “Ana babanın bütün gayret ve çabası evlât içindir” anlamında kullanılır. Dört gözle beklemek: Sabırsızlıkla beklemek: Her sene dört gözle beklediğim uzun, sıcak yaz günlerinde o yıl yalnızlık bütün korkunçluğuyle içime çökmüştü (Kerîme Nâdir). O, beni her akşam bu sıralarda dört gözle bekler (Târık Buğra).   Dört kol çengi: Çok oynak, hareketli ve cilveli kimseler için kullanılır, bir kol çengi. Dört kolluya binmek: argo. Ölmek. Dört köşe (köşeli): Kenarları ve açıları birbirine eşit dört kenarlı kapalı şekil, murabba, kare: Bu sofa dört köşedir (Peyâmi Safâ). Müselles için üç köşeli, murabba için dört köşeli, müseddes için altı köşeli karşılığını yine halkımız bulmuştu, biz aydınlar beğenmedik, üçgen, dörtgen, altıgen demeyi daha âhenkli sandık (Nihad S. Banarlı). Dört köşe olmak: 1. Yapılan veya söylenen şeyden çok memnun olduğu hâlinden belli olmak, çok keyiflenmek. 2. Çok şişmanlamak: Vurdumduymazlıkla irileşmiş, rûhu ve vücûdu şişmanlamış kimselere dört köşe olmuş diyerek kelimelerle karikatür yapan da halkımızdır (Nihad S. Banarlı). Dört (bir) taraf (bucak, köşe, yan): Her taraf, her yan: Kulak verdim dört köşeyi dinledim (Köroğlu’ndan). Bu rüyâyı bir yıldız dizisi gibi kırdı ve benimsediği şehirden başlayarak geniş imparatorluğun dört bucağına dağıttı (Ahmet H. Tanpınar). Arkadaşım ceketinin kaybolduğunu farketmiş, dört bir tarafı arıyordu (Sait Fâik). Dört üstüne: Kusursuz, eksiksiz, dört başı mâmur: Keyfim olsun dersen âlemde eğer dört üstüne / Bâde-nûş ol tâze sev nargile iç enfiye çek (Enderunlu Vâsıf’tan). Kiminin zevkini dört üstüne eyler şu felek / Kimi peygûle-i vahdette kalır âh ederek (Şinâsî). Dört üstü, murat üstü: Her şeyi yolunda olanlar için kullanılır. Dört yanı deniz kesilmek: Çâresizlik ve ümitsizlik içinde kalmak. 

lugatim.com/s/DÖRT
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp