Sözlük › D › deli

deli

s. mec.tr.müzik

İlişkililer tepek · aklı gidik · çatlak · delilik -ği · delice · ussuz · tırlak -ğı · delici · delilenmek · deli fişeklik -ği · deli fişek · deliboran · +28 ›

Açıklama

  1. sert.
  2. aşırı ölçüde.
  3. 1. kaygı veren, endişe uyandıran. 2. mec. Çok iyi.
  4. Deli alaca sever atasözü
  5. Deli alaca sever yani, A K Kandemir, vatsap
  6. Deli olmak –e birini çok sevmek, birine tutkun olmak.
  7. Deli velidir kalıp söz.
  8. Deli zır deli zırzır deli küpe sıçsın deli**

Örnek

"Balıkpazarında hep o yaygara / -Derya kuzusu torik sardalya pul pul- / Ilık lodos deli poyraz zengin fukara / Her şeyiyle gönüllerde sultan İstanbul"
"Alinazik deli acıymış!"
1 İnanmaz ilkin anacık / Sorar sorar nerde. / Mumca yanar gözleri / Anacık deli düşüncelerde,
2 Deli teklif
delinin zoruna bak ADS- ... istiyor. Delinin zoruna bak!
Eskiden gazeteye elimi bile sürmezdim. Şimdi deli gibi gazete okuyup gençlik sorunlarıyla ilgili yazıları özenle ayırıyorum., deliye her gün bayram Deliye her gün bayram oluşu gibi, keşke her gün seçim yapılsa diyorduk.
Deliye hergün bayram, dahiye iki günde bir!
Yağmur yağar akasyalar ıslanır / Bulutlar uçuşur geceleyin / Ben yağmura deli buluta deli / Bir büyük oyun yaşamak dediğin / Beni ya sevmeli ya öldürmeli., Gülten Akın, Deli kızın türküsü, ?, deliyi ne s.k ne deliye s.kil 05.09.2011 Marangoz Mustafa, Hanefi Kayan komşusu
Deli velidir' (holy fool) anlayışı dünyada yaygınmış. Ama her aklını yitiren kişi velî mertebesinde görülmez. Akıl adamı terk ederse 'deli' derler. Adam, aklı terk ederse 'meczûb' derler. Yani hakiki cezbede de şuur var., Türkan Alvan, 07.07.2021, Twitter yedi deliler dokuz oturaklılar Bir grubun hepsinin, örneğin bir ev halkının üşütük ve deli olduğunu belirtmek için kullanılan deyim., hezarfen, 17.05.2005, EkşiS, KanalD, Hayat Nelere Gebe

Kaynak İlhan Geçer, 1986, 83 | Türkan Gedikli, 21.06.2024 | İpşiroğlu, 106 | N Güreli, SO, 8 | İsmail Bayazıt, 08.08.2013 | Dağlarca, Kuş Ayak, 1971, 216 | Shell, 27.06.2026 | 17.05.2005, Ekşi Sözlük, KanalD, Hayat Nelere Gebe, 23.12.2015 | 10.05.2016, Sokaktan deli gibi deyim | 17.05.2005, Ekşi Sözlük, KanalD, Hayat Nelere Gebe, 23.12.2015

Kişi İlhan Geçer · Türkan Gedikli · Z İpşiroğlu · Nail Güreli · İsmail Bayazıt · Ali Kemal Kandemir · Fazıl Hüsnü Dağlarca

Yıl/Tarih 1986 · 21.06.2024 · 10.05.2016 · 08.08.2013 · 30.09.2019 · 05.09.2011 · 07.07.2021 · 17.05.2005 · 23.12.2015 · 1971 · 27.06.2026 · 30.09.2019 · 21.06.2024 · 27.06.2026 · 10.05.2016 · 08.08.2013 · 05.09.2011 · 07.07.2021 · 17.05.2005 · 23.12.2015

Anlam/Değer ilişkileri

Benzerleri çılgınca
Doğrudan ilişkili sözcükler delice delici delilenmek delilik -ği

“deli” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

yerine / değil biri ötekinin yerine düşünülmeli/kullanılmalı

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “deli” ile ilişkili sözcükler

eş anlam fethigedikli sözlüğü: eş anlamlı

yakın / benzer fethigedikli sözlüğü: yakın ya da benzer anlamlı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

yazım / ses yakını fethigedikli sözlüğü: yazımı ya da sesi yakın

Fark kayıtları

yerine / değilDELİ değil MECZUB

"Deliyim!" demek, bir şey değil. Önemli olan, zırva bulabilmekte!

fark (ile)DELİ ile MİSTİK

Zihnin altında ezilirsek. İLE Zihni aşabilirsek.

fark (ile)SİNİRLİ ile DELİ

Varsılsa. İLE Yoksulsa.

fark (ile)DELİ ile/||/<> DELİ/CEPHASTALIĞI

Önceleri Rumeli'de bulunan, genişledikten sonra Anadolu'da da vezir ve beylerbeylerine bağlı olarak görev yapan hafif süvari örgütünün askeri. @@ bk. cephastalığı.

fark (ile)DELİ ile VELÎ ile ÖLÜ

Kendini kurtarmış. İLE Kendini kurtarmışlıkla birlikte bir başkasını daha kurtarabilme olanağı/kudreti bulunan. İLE ...

yerine / değilDELİ değil/yerine AKILLI

Sadece, aklı başında olanlar, deli olduklarını kabul ederler.

fark (ile)GULAM ile/||/<> ALABEYİ ile/||/<> CANBAZ ile/||/<> MİRAHUR ile/||/<> ÇARKA ile/||/<> BELDAR ile/||/<> BOSTANCI ile/||/<> AKINCI ile/||/<> CEBELİ ile/||/<> DALKILIÇ ile/||/<> DELİ ile/||/<> FARİSAN

Asker. İLE/||/ Bir bölgede tüm tımarlı sipahilerin en büyük amiri. İLE/||/ Atlı fedai asker. İLE/||/ Has ahırın en büyük yöneticisi. İLE/||/ Osmanlılar'da öncü görevi. İLE/||/ Dağ geçitlerini aşan, temizleyen ve koruyan, buradan geçenlerin…

yerine / değilCRAZY yerine DELİ
fark (ile)DELİL ile/||/<> DELİ

(T.K.O.) Anadolu'da oyunları yönetene verilen ad. | bk. deli. @@ Önceleri Rumeli'de bulunan, genişledikten sonra Anadolu'da da vezir ve beylerbeylerine bağlı olarak görev yapan hafif süvari örgütünün askeri. | bk. cephastalığı.

fark (ile)DELİL ile/||/<> DELİL/DELİ

(T.K.O.) Anadolu'da oyunları yönetene verilen ad. @@ bk. deli.

fark (ile)DELİ/LİK ile VELİ/LİK

Deli, kendi deli olduğu gibi başkasını da delirten. İLE Veli, başkasını ihyâ eden.

yerine / değilDELİ/LİK değil BİLGİSİZ/LİK / CAHİL/LİK

Akıl, kişiyi terk etmişse. İLE/VE/DEĞİL/||/></NE YAZIK Kİ Kişi, "aklı terk etmişse", akıldan [ne kadar] "uzaksa".

yerine / değilDELİ/LİK değil/yerine BİLGİLİ/LİK

Bilgisizler/cahiller ve düşün[e]meyenler için anlayamadıkları her şey [ve herkes] "deli/lik"tir.

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: i ile başlayan 1.161 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: d ile biten 122 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“deli” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

1. Aklını yitirmiş olan, akli dengesi bozulmuş olan

2. Coşkun, azgın (hayvan, duygu vb.)

3. Davranışları taşkın olan (kimse); çatlak

Birleşik sözler: deli alacası, deli bal, deli balta, delibaş, deliboynuz, deli bozuk, delicoş, deli dana hastalığı, deli divane, deli dolu, deli fişek, deli gömleği, deli güllabicisi, deli ırmak, deli mantar, deli orman, deli otu, deli saçması, fermanlı deli, ayran delisi, mahallenin delisi

Asalakbilim Terimleri Sözlüğü, 1970
Tarih Terimleri Sözlüğü, 1974

Önceleri Rumeli'de bulunan, genişledikten sonra Anadolu'da da vezir ve beylerbeylerine bağlı olarak görev yapan hafif süvari örgütünün askeri.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“deli” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

DELİ

sıf. ve i. (Eski Türk. télbe > télve > telü > delü > deli ) [Kelime Balkan dillerine de geçmiştir] 1. Aklî dengesini kaybetmekten ötürü kendisine ve çevresine karşı zararlı davranışlarda bulunan, intibâkını yitirmiş, aklını kaçırmış, çıldırmış (kimse), mecnun, dîvâne: Başımız darda kalınca el açtığımız yer / Gökyüzüdür avutan akıllıyı deliyi (Câhit S. Tarancı). Her şey bir çılgının hulyâsıdır; Zeli bir delidir (Refik H. Karay). 2. teşmil. Sözlerinde ve hareketlerinde pervâsız, aklını yerinde ve gereği gibi kullanmayan, davranışları taşkın ve aşırı (kimse), çılgın: Kalfalar kendi aralarında, “Aman gene deli Raşel geldi” diyerek yüzlerini asarlarsa da saygıda kusur etmez ve (…) birkaç defa geri çevirdiği kahvesini sabırla götürüp getirirlerdi (Sâmiha Ayverdi). 3. “Şaşkın, çılgın” gibi bâzan sevgi, bâzan sitem ifâdesi taşıyan hitap sözü: Gel buraya deli yiğit, bu kilit açılmadan bir yere gidemezsin dedi (Mustafa N. Sepetçioğlu). 4. sıf. Normal sınırını aşan, sınır tanımayan, coşkun, azgın, ölçüsüz: “Deli rüzgâr.” “Deli çay.” Deli poyraz sana küser (Karacaoğlan). Niçin bu kül rengi gök yüzü birden masmâvileşiyor, niçin deli bir mâvilikle par par yanmıyordu? (Mustafa N. Sepetçioğlu). ♦ i. 5. Bir şeye aşırı derecede düşkünlük gösteren kimse [Bu anlamda kelime isim tamlamasının ikinci öğesi durumundadır]: “Para delisi.” “Giyim delisi.” “Araba delisi.” “Oyun delisi.” “Şöhret delisi.” 6. târih. XV – XVI. yüzyıllarda Rumeli’de ve daha sonra Anadolu’daki vezir ve beylerbeyilerinin maiyetinde teşkil edilen süvâri askeri. [Bunlara devlet dilinde delil denmiştir. Halk gözlerini budaktan sakınmayan, düsturları “yazılan gelir başa” olup fevkalâde cesur ve pervâsız davranan bu askerlere delice cesâretlerinden ötürü “deli” demeye devam etmiştir]: Hudutlarda akıncılardan başka deli denilen bir sınıf asker daha ihdas olunmuştur (İsmâil H. Uzunçarşılı). Piyâdelere tüfenkçi takımı, reislerine tüfenkçibaşı, süvârilere deli, reislerine de delibaşı denirdi (Sâmiha Ayverdi). ѻ Deli alacası: Birbirini tutmayan, karmakarışık ve çok renkli şeyler, özellikle kıyâfetler için kullanılır.   Deli, bal kabağından olmaz ya: “Deli de görünüşte senin benim gibi bir insandır” anlamında kullanılır. Deli balta: 1. Çok zâlim ve gaddar kimse. 2. halk ağzı. Jandarma. Deli Corci: Hoppa, aklına geleni yapan kimse. Deli çıkmak: Çok sıkıcı bir işten veya meraktan neredeyse delirecek duruma gelmek: “Kızım gelinceye kadar pencere başında deli çıktım.” Deli deli: Deli gibi, delicesine: Deli deli öten kuşlar / Diller bağlar şimden gerü (Karacaoğlan). İnsanın aklından ne deli deli hülyâlar geçiyor (Nâmık Kemal). Deli dîvâne etmek: Aklını başından almak. Deli dîvâne olmak: 1. (Bir kimse veya şeyi) Uğrunda ne yapacağını bilemeyecek kadar sevmek, aşırı derecede üzerine düşmek: Babasının kanı, canı budur, anası da deli dîvâne olur (Eflâtun C. Güney). 2. Çok fazla sevinip sevincinden deliye dönmek. 3. Çok üzülmek, aklı başından gitmek. Deli etmek: Kızdırarak çileden çıkarmak, aklını başından almak: Niçin ümmet-i Muhammed’i deli ediyorsun a efendi? (Ömer Seyfeddin). Beyefendi, deli etmeyin beni! Toz lâfını kim etti, ben mi siz mi? (Burhan Felek). Deli (Deliler) gibi: Çok, pek çok, anormal şekilde: “Deliler gibi koşuyor.” “Oğlunu deli gibi seviyor.” “Deliler gibi çalıştı.”   Deli gönül: Her zaman âşık olmaya hazır coşkun gönüllü kimsenin kendi durumu ve gönlü için kullandığı tatlı bir serzeniş sözü: Deli gönül gezer gezer gelirsin / Nerde güzel görsen orda kalırsın (Şarkı). Deli güllâbicisi: Münâsebetsiz ve densiz biriyle uğraşma mecbûriyetinde kalan kimse. Deli kızın çeyizi gibi: Birçoğu bir arada bulunan, fakat renkleri ve biçimleri birbirini tutmayan alaca bulaca şeyler için kullanılır: Londra asfaltından şehre girişte sağlı sollu binâlar deli kızın çeyizi gibi rengârenk (Rauf Tamer). Deli misin?: Birinin doğru bulunmayan, tasvip edilmeyen bir davranışı karşısında, “Ne yapıyorsun, bu da olur mu, bu da yapılır mı” anlamında kullanılan îtiraz sözü: “Deli misin, buna hiç o kadar para verilir mi?” “Deli misin, bu havada dışarı çıkılır mı?” Deli olmak: 1. Aklî dengesi bozulmak: Züğürt bir adam Süveyş kanalını açabilmekten bahse kalkışsa deli olmuş diye tımarhâneye atarlar (Ahmed Midhat Efendi). 2. (Hiddet, merak, sevinç gibi duyguların etkisiyle) Kendini kaybedecek duruma gelmek: “Cevâbını duyunca öfkeden deli oldum.” (Bir kimse veya bir şey için) Deli olmak: Büyük bir arzu duymak, çok sevmek, çok istemek, deli dîvâne olmak. Deli olmak işten değil: Ne yapılacağının bilinmediği, çok sinirlenildiği, büyük çâresizlikler karşısında kalındığı zaman söylenir. Deli pazarı bok pazarı: Deliyle işe girilmez. Deli pösteki sayar gibi: Büyük bir dikkatle üzerinde durulması gereken, çok uğraştırıcı, çok sıkıcı bir işin yapılması sırasında kullanılır. Deli Râziye: Delişmen, şımarık kız veya kadınlar hakkında kullanılır. Deli saçması: Mânâsız, münâsebetsiz saçma söz: Anlatsam deli saçması zannedersin (Safiye Erol). Deli saraylı: Çok takıp takıştırmış, acâyip şekilde giyinmiş kadın. Delinin eline değnek vermek: Elindeki imkânı kötü yerde kullanacak bir kimseye fırsat vermek. Delinin zoruna bak: Bir kimsenin olmayacak bir davranışı karşısında şaka yollu söylenir; akıllının zoruna bak. Deliye dönmek: (Sevinç, korku, merak, hiddet vb. duyguların etkisiyle) Aklı başından gidecek gibi olmak. Deliye her gün bayram: Hiç istifini bozmadan, fazla ince düşünmeden yaşayan kimseler için kullanılır. Deliye pösteki (sap) saydırmak: Bir kimseyi dikkat, titizlik ve zaman isteyen sıkıcı bir işte çalıştırmak, zor işe koşmak. Deliye taş anmak: Bir kimsenin yanında onun ısrarla üstünde durup isteyeceği bir şeyden bahsetmek, tutturacağı bir şeyi aklına getirmek. ● Delice zf. Bir delinin davranacağı tarzda, bir deliye yakışır şekilde, deli gibi. ● Delicesine zf. ( İyelik ve yönelme hâli eklerinin kalıplaşmasıyle ) Çok aşırı ve ölçüsüz bir şekilde, akıl ölçüleri dışında, mecnûnâne: “Delicesine âşık.” “Delicesine cesur.”

lugatim.com/s/DELİ
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp