i. (Eski Türk. telik [< tel-i-k ] > delük > delik ) 1. Bir cismin bir yanından öbür yanına kadar geçen oyuk şeklindeki açıklık: “Anahtar deliği.” “Budak deliği.” “İğne deliği.” “Baca deliği.” 2. Derin çukur, oyuk: “Çivi deliği.” “Yılan deliği.” “Fâre deliği. ” 3. mec. Oturmaya elverişsiz yer: “Başını sokacak delik aramak.” “Bu delikte nasıl oturulur?” 4. argo. Hapishâne: “Deliğe girmek.” “Delikten çıkmak.” 5. sıf. Delinmiş, delikli: Gitmekle bitmiyor umman / Sular azgın tekne delik (Câhit S. Tarancı). Cep delik cepken delik / Kol delik mintan delik / Yen delik kaftan delik / Kevgir misin be kardeşlik (Orhan V. Kanık). ѻ Delik büyük, yama küçük: Eldeki imkânlar ihtiyaçları karşılamaktan çok uzak, eksik çok, tamamlayacak para yok. Delik deşik: Her tarafı delikler içinde, baştan aşağı delinmiş: Üstünde ortadan yırtmaçlı bir entâri vardı, murdar, delik deşik bir paçavra (Refik H. Karay). Aşağı sofa ile taşlık arasındaki câmekân kaldırılmış, delik deşik duvarlar sarı yaldızlı bir kâğıtla kaplanmıştı (Reşat N. Güntekin). Delik deşik etmek: 1. Bir şeyin her tarafını delmek, üzerinde delikler açarak harap duruma getirmek: Bir gün elektrik, bir gün su, bir gün kanalizasyon için bağrı delik deşik edilen yollarımı düşünüyorum (Târık Buğra). 2. (Bir kimseyi veya bir canlıyı) Bıçak, tabanca vb. şeylerle birçok yerinden yaralamak, yaralayıp öldürmek: Kimse benden hesap soramaz. Karşı çıkanı delik deşik ederim ben (Bekir Büyükarkın). Delik deşik olmak: 1. Her tarafı delinmek, delikler içinde kalmak, harap ve berbat duruma gelmek: Bostancı’da sivrisinek iğneleriyle delik deşik olduk (Ahmet Hâşim). 2. (Bir canlı bıçak, tabanca vb. şeylerle) Çeşitli yerlerinden yaralanmak, yaralanıp ölmek: Her tarafı kılıçla, mızrakla delik deşik olup ölünceye kadar vuruştu (Ömer Seyfeddin). Deliğe tıkmak: 1. Hapsetmek: Yakalayın keratayı, tıkın deliğe (Burhan Felek). Sonra yakaladığımız üç şeriri, isticvaplarını icradan sonra deliğe tıktık (Hüseyin R. Gürpınar). 2. (Bir ve hangi kelimeleriyle) Görünmeyecek bir yere sokmak, koymak: “Çoraplarını hangi deliğe tıktın?” “Eline geçeni bir deliğe tıkarsan aradığını elbette bulamazsın.” Deliklerden kovuklardan sıçan kaçıyor: Bir ebenin, büzüldükleri yerden fırlayıp kaçan çocukları yakalamaya çalışması şeklinde oynanan çocuk oyunu: Bu neşeye sebep papaz kaçtı, tura, deliklerden kovuklardan sıçan kaçıyor, el el üstünde kimin eli var gibi hareketli oyunlardı (Sâmiha Ayverdi).