geçişsiz f. (Eski Türk. én-mek ) (-den / -e) 1. (Bulunduğu yerden) Aşağıya doğru gelmek: Merdivenden iner iken / Ayağıma battı diken (Türkü). Dört asırdır inerek câmiye nûr üstüne nûr / Yerde bulmuş yaşayanlar da ölenler de huzûr (Yahyâ Kemal). Yataktan indi, ayaklarının ucuna basarak uzaklaştı (Peyâmi Safâ). 2. (Binilen bir hayvan veya taşıttan ayrılarak) Yere ayak basmak: Gelenlerin en yaşlısı kısrağından inip karşıma dikildi (Refik H. Karay). Falan istasyondan üzülerek veya sevinerek biniyorsunuz, bir başkasından esneyerek iniyorsunuz (Ahmet H. Tanpınar). Aksaray’dan bineceğim… Karaköy’de ineceğim… (Burhan Felek). 3. Bulunduğu yerden daha büyük, daha merkezî bir yere gitmek, varmak: Eyüp’e aylarca inmedi (Hâlit Z. Uşaklıgil). Çoktan beri şehre inmemiştim (Sait Fâik). İstanbul’a bütün kış üç dört defa, o da şu bu almak için inmişti (Ahmet H. Tanpınar). 4. (-e) (Bir yere) Kalmak üzere gelmek, konaklamak: Şişman bir papaz, hayvana binmiş olduğu halde uzakça bir mahalle giderken akşam olmağla yol üzerinde bir kasabaya inmek mecbûriyetinde bulunur (Fâik Reşat). Akçıl otağa insin (Ziyâ Gökalp). “A”ya geldiler ve uzak bir akrabânın evine indiler (Ahmet H. Tanpınar). 5. (Bulunduğu yerden ayrılmadan) Aşağıya doğru sarkmak: “Saçları omuzlarına inmek.” “Etekleri yerlere kadar iniyor.” 6. Kaplamak, basmak, çökmek: “Sis inmek.” Semâvî handeler sönmüş iner bir zıll-i hüzn-âver (Hüseyin Sîret). Peygamber Muhammed’le Fâtih Mehmed’in asırlarını düşündüren mukaddes avluya haşmetli bir gece sükûtu inmişti (Rûşen E. Ünaydın). Geceler toprağa benimle inmiş (Necip F. Kısakürek). 7. (Fiyat için) Düşmek, azalmak: 600’den aşağı fiyat isteyen yok. Amma iner. Hele ikinci gün olursa daha da ucuzlar (Burhan Felek). 8. argo. (Yumruk, tokat, tekme) Vurmak: Masamın ucuna bir yumruk indi (Reşat N. Güntekin). Bir karış mesâfeden inecek yumrukla bir metre mesâfeden inecek yumruğun tesirleri arasında büyük fark vardır (Aka Gündüz). Başıma, suratıma, enseme inen şiddetli bir tokat yağmuru başlamıştı (Kerîme Nâdir). 9. (Hızı, gücü, değeri, verimi, miktârı, sayısı vb.) Azalmak, eksilmek, düşmek: “Ateşi inmek.” “Şekeri inmek.” “Tansiyonu inmek.” Şedâid-i harbiyye binde bir nisbetine inecekti (Cenap Şahâbeddin). Birincisinde yüz otuz iki bin olan nüfus yüz bine inmişti (Ahmet H. Tanpınar). 10. Ulaşmak: Beyaz taşlardan yapılmış kısa bir duvarın ötesindeki zeytinlik tâ vâdiye kadar iniyordu (Ömer Seyfeddin). Aynı motif, iç içe daralan halkalar gibi mahalle teşkîlâtına ve âile çevresine kadar inerek içtimâî hayâtın bütününe hâkim ve şâmil olmuştur (Sâmiha Ayverdi). İş liseye kadar inmiş görünüyor… Hemen kesin tedbirler almalıyız… (Burhan Felek). 11. (Allah’ın emirleri, tebliğleri peygamberleri vâsıtasıyle kullarına) Gönderilmek, nâzil olmak: İndi Kur’an sende ey nûru güzel / Leyle-i Kadr’inde ey kadri güzel / Gittin ey tehlîl ü tekbîri güzel / Elvedâ gitti mübârek ramazan (Niyâzî-i Mısrî). İnmemiştir hele Kur’ân bunu hakkıyle bilin / Ne mezarlıkta okunmak ne de fal bakmak için (Mehmet Âkif). 12. (Bir yerine) Felç gelmek: Yüzü yanıyordu. Elini yanağına götürdü. Başındaki ağırlık artmıştı. Annem gibi benim de bir yerime inecek bir gün. Ben dayanamam (Peyâmi Safâ). Paraları alırken elleri titreyen Edâ Hanım bağırdı: –Dur oğlum, yeter, sevinçten bir yerime inecek (Peyâmi Safâ). ♦ (-den) 13. (Bir soydan, bir âileden) Gelmek, neşet etmek: Sana az önce dedik ki biz Asena Oğulları’ndan indik, bey soyuyuz dedik mi? (Mustafa N. Sepetçioğlu). ♦ (–) 14. (Şişmiş veya kabarmış bir şey) Eski durumuna, eski seviyesine gelmek, düz olmak: “Ayağının şişi inmiş.” Göğsü sık sık kabarıp iniyordu (Refik H. Karay). 15. Düşmek, yıkılmak: “Kazmayı vurur vurmaz duvar indi.” Sağ bileğine yapıştım. Bükmemle berâber karnı budur dedim, dizimle tokaladım… Bir ah dedi. Kalıp gibi indi (Ahmet Râsim). ♦ geçişli f. 16. halk ağzı. (Satıcı, alıcı lehine) Fiyatı azaltmak, indirmek, ikram etmek: “Hatırın için on lira iniyorum, daha fazla inemem.” ► İnmek fiiliyle deyimler: Adı çıkmış dokuza, inmez sekize / Afişten inmek / Attan inip eşeğe binmek / Ayağına (Ayaklarına) kara sular (su) inmek / Başından, tepesinden aşağı kaynar sular inmek / Boğazına inmek / Dibine inmek / Göğsüne inmek / Gökten (yere) zembille inmek / Gözlerine perde (aksu, karasu) inmek / Nur inmek / Yüreğine inmek.