Sözlük › K › kertenkele

kertenkele

a.

İlişkililer kertenkeleli · Kertenkelemsi · babaköş · salamander · yarpuz/yarbuz · oluklu · kertenkele nefesi · keçemen harlarsa köpeği yalla Tuzaklı harlarsa öküzü yemle

Açıklama

Oluklu kertenkele a.

Örnek

Ekipler, askeri lojmanlarında bulunduğu yere nasıl geldiği bilinmeyen kertenkelenin yılan olmadığını ve termit, karınca ve küçük böceklerle beslendiği için çiftçi dostu bir hayvan olduğu görüldü. İtfaiye Amirliği ekipleri, bacakları bulunmayan, zararsız ve uysal bir hayvan olan oluklu kertenkeleyi yakalayarak çuvala koyduktan sonra doğal ortama bıraktılar.

Kaynak Hr, 16.5.2018

Yıl/Tarih 16.5.2018

Anlam/Değer ilişkileri

Benzerleri Kertenkelemsi
Alt kavramları (kapsadıkları) babaköş salamander yarpuz/yarbuz
Doğrudan ilişkili sözcükler kertenkeleli
Dolaylı ilişkili sözcükler (1) oluklu
3 - 9'lu ve çoklu ilişkileri Üst ve alt kavramlar (4 sözcük)

“kertenkele” ile karşılaştırılan sözcükler

eşdeğer biçim aynı başlık parçasında seçenek olarak yazılmış (/)

fark (ile) arasında önemli farklar var, karıştırılmamalı

Sözlüklerde (fethigedikli.com, TDK) “kertenkele” ile ilişkili sözcükler

eş anlam (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: tanımın sonunda verilen eş anlamlı

kapsayan fethigedikli sözlüğü: biri ötekini kapsar

yakın / benzer fethigedikli sözlüğü: yakın ya da benzer anlamlı

eski / yeni terim (TDK) TDK terim sözlükleri: eski terim ile yeni karşılığı

türetme fethigedikli sözlüğü: kökten türetilmiş

birleşik sözcük (TDK) Güncel Türkçe Sözlük: sözcükle kurulan birleşik sözcük

Fark kayıtları

fark (ile)LACERTA/LAC/LÉZARD/EIDECHSE/KERTENKELE ile/||/<> LIZARDS/LACERTIDÉS/LACERTIDAE/EIDECHSEN/KERTENKELELER/MEŞKUK-ÜL-LİSAN

Bir takımyıldızın adı. | Kertenkeleler familyasına giren sürüngenlerin ortak adı. (Arakonakçı olarak ilgimizi çeken türleri vardır.) | (astronomi) @@ Gerçek kertenkele türlerini içine alan dört ayaklı sürüngenler topluluğu. | (Lacertilia),…

fark (ile)LACERTA/LAC/LÉZARD/EIDECHSE/KERTENKELE ile/||/<> LIZARD/LÉZARD/LACERTUS/EIDECHSE/KERTENKELE/SUSMAR ile/||/<> LÉZARD/LACERTA/KERTENKELE

Bir takımyıldızın adı. @@ Kertenkeleler familyasına giren sürüngenlerin ortak adı. (Arakonakçı olarak ilgimizi çeken türleri vardır.) @@ (astronomi)

fark (ile)KERTENKELE ile HALKA KUYRUKLU KERTENKELE

... İLE Papua Yeni Gine'nin Louisiade Takımadaları'nda yaşayan, endemik bir kertenkele türüdür.

fark (ile)KERTENKELE ile GİLA KERTENKELESİ/"CANAVARI"

... İLE Amerika'nın, tek zehirli kertenkelesidir.

fark (ile)KERTENKELE, KELER ile KELER

... İLE/VE Küçük köpekbalığı.

fark (ile)KERTENKELE ile BOZUMCA

... İLE Kurşun renginde bir kertenkele.

fark (ile)KERTENKELE ile BABAKÖŞ

... İLE Ayaksız olmasından dolayı yılan sanılan, solucanla beslenen bir tür kertenkele.

fark (ile)KESLİNÇÜ ile KERTENKELE

Büyük kertenkele. İLE ...

fark (ile)KAYA KELERİ ile KERTENKELE/KELER

Bulunduğu yerin rengine girme özelliğiyle bilinir. İLE ...

Sözcük oyunu nedir ›

Ardından gelebilecekler: e ile başlayan 1.281 sözcük →

Öncesine gelebilecekler: k ile biten 10.331 sözcük →

Bu sözcükle zincir kur

FaRkLaR Kılavuzu'ndaki sonuçlar...

“kertenkele” sözcüğünün geçtiği bazı FaRkLaR ve ilişkiler... FaRkLaR.net

Tüm sonuçları (48) FaRkLaR.net'te göreyim →

Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki sonuçlar...

“kertenkele” sözcüğünün TDK sözlüklerindeki karşılıkları... [sozluk.gov.tr] İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

Güncel Türkçe Sözlük

Kertenkelelerden, uzun vücutlu, sivri kuyruklu, çevik, böcekçil, küçük sürüngen hayvan; elöpen (Lacertus)

Birleşik sözler: Hint kertenkelesi

Asalakbilim Terimleri Sözlüğü, 1970

Kertenkeleler familyasına giren sürüngenlerin ortak adı. (Arakonakçı olarak ilgimizi çeken türleri vardır.)

Eski susmar · İng. lizard · Fr. lézard · Alm. Eidechse · Lat. lacertus

Gökbilim Terimleri Sözlüğü, 1969

Bir takımyıldızın adı.

İng. lacerta, Lac · Fr. Lézard · Alm. Eidechse

Etimoloji Sözlüğü

‘uzun vücutlu, sivri kuyruklu, çevik, küçük sürüngen yaratık’

~ Az kǝrtǝnkǝlǝ.
Eski kaynaklarda geçmediği anlaşılıyor.
İkinci bölümünde Türkçe keler biçiminin saklandığı açıktır. Başka bir deyişle kertenkeler biçiminin sonundaki r’nin düşmesi üzerine dilimizde kertenkele olarak yaygınlık kazanmıştır. Ağızlarda kertenkeleye verilen koşmarkele, kestenkele adlarının sonundaki r’ler de düşmüştür. Dar bir alanda kullanılan kirkele, özükele adlarında da r’lerin düştüğü açık olarak anlaşılıyor. Ağızlarda rastlanan kesteŋkele biçimi de güzel bir örnektir.
O açıdan Räsänen’in kertenkele ve kertenkeler, keler (ve kesertke) biçimlerine göndermesi doğrudur. Buna karşılık kertenkele’nin birinci bölümü karışıktır.
ÊSTJa’da (1997, 55) Anadolu ağızlarında kullanılan kertiş, kertoç, kertiz biçimleri kertenkele’nin yan biçimleri olarak verilmiştir ki yanlıştır. Bu biçimlerin Ermeniceden geldiği anlaşılıyor (Dankoff: ALT 779). Buna göre ÊSTJa’da bu biçimlerin kert- kökünden -ç, -ş, -z ekleriyle kurulmuş türevler olarak açıklanması yersizdir. ÊSTJa’ya göre kertenkele’nin birinci bölümü de kert- kökünden gelir. Kertenkele’nin açıklanmasında Şçerbak (İRLTJa 152) da kert- kökünden yola çıkmıştır.
Türkçede kertenkeleye keltekeler (ve keltenkeler) adı da verilir. Kertenkele (< keltenkeler) biçiminin keltekeler’den (> kertenkeler) başka bir şey olmadığı anlaşılıyor. Kertenkeler (> kertenkele) biçimleri benzeşme (assimilation) sonunda oluşmuştur. Keltenkeler’deki -n- ise sonradan türemiş bir sestir (bk. Eckmann: TDAY 1955, 14-15; TDED 1956, 156). Bu duruma göre kertenkeler’in (> kertenkele) keltekeler’den geldiği ortaya çıkıyor. Keltekeler’in birinci bölümündeki kelte ise diyalektlerde kelte yılan (Tatarca kelte cılan) ‘kertenkele’ adında geçer. Çuvaşçada kertenkeleye verilen kalta adı da kelte’den kalma bir biçimdir. Egorov’a göre (ÊS 87) Kırgızca, Kazakça gibi çağdaş diyalektlerde kelte ‘kısa’ olarak kullanılır. Kelte ise Farsçadan alınmıştır (Far kalta). Kertenkeleye ‘kısa keler’ adı yılan adına göre verilmiştir. Yılana göre keler kuyruksuzdur. Tatarca kelte cılan bu yolda açık bir tanıktır. Çuvaşçada kalta selen (‘kısa yılan’) adı sonradan kalta’ya çevrilmiştir. Bunun gibi eski ve yeni diyalektlerde kelte biçimi ‘kertenkele’ olarak kullanılır. Örn. Orta Kıpçakçada kelte ‘kertenkele’ olarak geçer. Brockelmann (OGM 12 § 4. not) Türkçede etimolojik yönden açık olmayan aşırı uzun biçimlerin çok kısaltıldığını dile getirerek kesertke, keseltki’nin kelte’ye çevrildiğini öne sürmüştü. Daha sonra (32. § b) çu formansı dolayısıyla alaçu’dan sonra keslinçü üzerinde dururken keselteki, keseltki, kesertke, kesertgi biçimlerini de vermişti. Onun bu biçimleri kes- kökünden getirmek istediği anlaşılıyor: “so benannt wegens der Fähigkeit der verlorenen Schwanz zu regenerieren (?).”
Clauson’a göre (ED 750b) yapı bakımından keslin- ‘kesilmek’ kökünden -çü ekiyle kurulduğu anlaşılıyorsa da bunun yabancı bir biçime Türkçe bir biçim verme çabası olduğu anlaşılıyor.

Kubbealtı sözlüğündeki sonuçlar...

“kertenkele” sözcüğünün lugatim.com'daki karşılıkları... İçeriğini görmek için aşağıdaki başlıkları tıklayınız...

KERTENKELE

i. (Eski Türk. kerten keler ) [ Kerten ’in anlamı belli değildir] Keler denilen sürüngenlerin en yaygın olan uzun gövdeli, uzun kuyruklu, çatal dilli, böcek ve kurtlarla beslenen zararsız bir cinsi. Lacerta.

lugatim.com/s/KERTENKELE
Paylaşayım... Facebook X LinkedIn WhatsApp