sıf. ve i. ( Orta Türk. [Oğuzca] sāġ ) 1. Yaşamakta olan, hayatta bulunan (kimse), diri, canlı: Gör ki neler gelir sağ olan başa (Pir Sultan Abdal). Ben bıraktığım zaman sağdı (Nâmık Kemal). Sağ iken düşsün mü dest-i düşmana bir kahraman (Muallim Nâci). ♦ sıf. E. T. Türk. ve halk ağzı. 2. Sağlam, sağlıklı, sıhhatli: Sağ baş yastık istemez (Atasözü). Bir zaman sağ gezdim bir zaman hasta (Pir Sultan Abdal). Başı pâre pâre dumanlı dağlar / Hastanın hâlinden ne bilir sağlar (Karacaoğlan). 3. Doğru, gerçek, sahih: Cümle işlerimde sağ iş yok-durur (Süleyman Çelebi). Çünkü ol hâs aldı andan sağ cevab (Velâyetnâme-i Hacı Bektaş – T. S.). Kamu fikrin savâb olsun yüzün ağ / Elin üstün yolun doğru işin sağ (Ahmed-i Dâî – T. S.). Eli kutlu dili tatlı işi sağ / Şeker bigi (gibi) içi ağ (ak) u taşı (dışı) ağ (Şeyhoğlu Mustafa). 4. Karışık olmayan, katkısız, hâlis: “Sağ yağ.” Ve sağ tuzu döğeler ve eleyeler (Müntehabü’ş-Şifâ – T. S.). ѻ Sağ ayakkabı değil: Güvenilmez, sağlam ayakkabı değil: Beni yabana atar eski pabuç gibi o yâr / Çıkma yoldan sağ ayakkabı değildir ağyâr (Belîğ’den). Sağ ayakkabı değilmiş sonradan bildim Fatin / İhtiyâr etti beni bir genç haffâfın yolu (Fatin Efendi’den). Sağ bırakmamak: Öldürmek. Sağ kalmak: Hayatta kalmak, ölmemiş olmak: Eğer sağ kalırsam bu tecrübe bana yeter (Reşat N. Güntekin). Sağ kalanlar güneşin adına neşîde söylüyorlardı (Ahmet H. Tanpınar). Erzurum Millî Mücâdele’ye önayak olmuş, Ermenistan zaferini idrak etmiş, yavaş yavaş sağ kalan hemşerilerini toplamaya başlamıştı (Ahmet H. Tanpınar). Sağ ol (olun): Çok yaşa, teşekkür ederim: Sağ olun soylu efendim, Allah zâtını belâdan korusun (Kemal Tâhir). Sağ olmak: Yaşamak: Dimezem Vâsıf-ı nâlende gibi zâr olasın / Bedduâ eylemezem sağ olasın var olasın (Enderunlu Vâsıf’tan). Han içinden dedi: Yazık küçük şehzâde / Sağ olsaydı gelecekti şimdi birlikte (Ziyâ Gökalp). Sağ olsun: 1. Birinin, aslında tenkit edilecek bir hâlini mâzur gören bir hoşgörü ifâdesi olarak veya bir sitemi yumuşatmak için kullanılır: “Sağ olsun, çok inatçı.” Eksik olmasınlar ama valla yoruldum Selman Bey. Ne ise sağ olsunlar (Bediî Fâik). 2. Güven duygusu ifâde eder: “O kadar parayı nereden bulacak? –Babası sağ olsun.” Sağ olsun ama benden ırak (uzak) olsun (yerinde olsun): Kötülüğünü istemem ama berâber olmak da istemem, birbirimizden uzak olalım daha iyi. Sağ sâlim (esen, selâmet): Sağ ve sağlam bir şekilde, başına kötü bir şey gelmeden, hiçbir zarara uğramadan: Dediler ey birâder sağ esen kal / Ki bize âl-i İblîs eyledi âl (Yahyâ Bey – Ş.A.D.). Gözlerin aydın Hisâlî ayağına yüz sürüp / Sağ esen geldi sabâ ol gözleri bîmârdan (Hisâlî – Ş.A.D.). İhtiyar babasına buraya sağ ve sâlim geldiğine dâir tel vuracakmış (Ömer Seyfeddin). Şu çocuk bir kere sağ sâlim dönse… (Ahmet H. Tanpınar).